Muhtasari wa Matatizo ya Kawaida kwa Watoto Waliozaliwa Karibuni

Ikiwa mwanamke ana matatizo ya kiafya yanayoanza kabla au wakati wa ujauzito, hii inaweza kuathiri kijusi na kuathiri vibaya afya ya mtoto. Wanawake wajawazito wanapaswa kujadiliana na daktari wao kuhusu hatari na manufaa ya matibabu tofauti kwa hali zao maalum za kiafya.

Kisukari, hasa kinapodhibitiwa vibaya, kinaweza kusababisha hatari kubwa ya kasoro za kuzaliwa au matatizo ya ukuaji katika kijusi (mtoto mdogo au mtoto mkubwa kuliko kawaida). Wanawake wenye kisukari wanaopanga kupata mimba au walio katika hatua za mwanzo za ujauzito wanapaswa kumwona daktari wao mara kwa mara kwa ajili ya matibabu na kuhakikisha kwamba sukari kwenye damu (glukosi) inadhibitiwa ipasavyo. Watoto waliozaliwa wa mama wenye kisukari wanaweza kuwa na kiwango cha chini cha sukari kwenye damu (hypoglycemia), ambayo inahitaji matibabu ya haraka.

Kifafa (ugonjwa wa kifafa) huongeza hatari ya kasoro za kuzaliwa. Baadhi ya hatari iliyoongezeka inatokana na dawa za kuzuia kifafa ambazo zinaweza kuwa muhimu kudhibiti vifafa. Hata hivyo, vifafa vya akina mama vinaweza pia kuwa hatari kwa mtoto mchanga. Wanawake wanaopanga kupata mimba au ni wajawazito wanapaswa kujadiliana na daktari wao kuhusu hatari na manufaa ya dawa zao za sasa za kifafa na kama dawa zinapaswa kuendelea, kubadilishwa au kusimamishwa wakati wa ujauzito.

Shinikizo la juu la damu, ugonjwa wa moyo na ugonjwa wa figo zinaweza kupunguza ukuaji wa kijusi na kusababisha matatizo mengine. Wanawake wanaopanga kupata mimba au ni wajawazito wanapaswa kujadiliana na daktari wao kuhusu hatari na manufaa ya dawa zao za sasa za shinikizo la damu na kama dawa zinapaswa kuendelea au kubadilishwa wakati wa ujauzito.

Shinikizo la juu la damu ni sifa kuu ya preklampsia, ambayo ni tatizo la kiafya linalotokea wakati wa ujauzito kwa baadhi ya wanawake. Inaweza kusababisha matatizo makubwa kwa mama na kijusi. Ugonjwa huu unaweza kusababisha shinikizo la damu la mama kuongezeka sana na unaweza kuathiri figo, ini, ubongo na viungo vingine vya mama. Kondo la nyuma pia linaweza kuathiriwa, na ugonjwa huo unaweza kuathiri ukuaji wa kijusi au kusababisha kondo la nyuma kutengana na ukuta wa uterasi. Ili kuzuia au kudhibiti matatizo kama hayo, madaktari wanaweza kupendekeza kujifungua mapema. Tatizo kubwa la preklampsia ni eklampsia, ambayo ni kifafa kwa mwanamke aliye na preklampsia.

Pumu kwa kawaida haiathiri kijusi mradi tu dalili za mama zimedhibitiwa vizuri. Hata hivyo, baadhi ya wanawake wajawazito hupata mashambulizi ya pumu mara kwa mara au makali ambayo husababisha viwango vya chini vya oksijeni, ambavyo vinaweza kusababisha kijusi kutopata oksijeni ya kutosha. Katika hali kama hizo, wanawake wajawazito lazima wapate matibabu yanayofaa ili kujilinda wao wenyewe pamoja na kijusi.

Ugonjwa wa dundumio ambao husababisha kiwango cha chini cha homoni ya dundumio (hypothyroidism) unaweza kusababisha uharibifu wa ubongo kwenye kijusi na kusababisha matatizo ya neva ya muda mrefu ikiwa haitatambuliwa mara tu baada ya kuzaliwa. Ugonjwa wa dundumio unaosababisha kiwango cha juu cha homoni za dundumio (hyperthyroidism) unaweza kusababisha kijusi na mtoto aliyezaliwa kuwa na tezi dundumio inayofanya kazi kupita kiasi. Nchini Marekani, majimbo mengi yanahitaji watoto waliozaliwa kuchunguzwa ugonjwa wa dundumio.

Waanawake wajawazito ambao wana ugonjwa wa selimundu wanaweza kuwa na ongezeko la matatizo ya selimundu wakati wa ujauzito. Ikiwa mzazi yeyote ana jeni la selimundu au ameathiriwa na ugonjwa wa selimundu, kuna hatari ya ugonjwa wa selimundu kwa mtoto. Kuwapima wazazi kabla ya ujauzito kunaweza kubaini hatari yao ya kupata mtoto mwenye ugonjwa wa selimundu. Jeni zinazosababisha ugonjwa wa selimundu zinaweza kugunduliwa kwenye kijusi wakati wa ujauzito, lakini ugonjwa huanza hadi miezi kadhaa baada ya kuzaliwa. Ugonjwa wa selimundu pia ni kipimo kinachohitajika cha uchunguzi kwa watoto wachanga katika majimbo mengi nchini Marekani.

Lupus (lupus erythematosus ya kimfumo) ni ugonjwa wa kingamwili kushambulia mwili. Wakati wa ujauzito, lupus huongeza hatari ya kuharibika kwa mimba na kuzaliwa kabla ya wakati na inaweza kusababisha mapigo ya moyo kuwa polepole sana katika kijusi.

Wanawake wengi wana wasiwasi kwamba kutumia dawa wakati wa ujauzito inaweza kuwa na athari mbaya kwa kijusi kinachokua. Hata hivyo, wanawake wanaopanga kupata mimba au ambao ni wajawazito wanaweza kuhitaji kutumia dawa fulani ili kulinda afya yao au afya ya kijusi. Kwa kawaida, hizi ni dawa zinazohitajika kutibu tatizo linaloendelea la kiafya, kama vile shinikizo la juu la damu au kisukari. Wanawake wajawazito wanapaswa kumuuliza daktari wao kabla ya kuanza kutumia dawa yoyote mpya, ikiwa ni pamoja na dawa na virutubisho vinavyopatikana bila maagizo ya daktari, au kubadilisha dawa zilizopo.

Baadhi ya dawa za kawaida zinazoagizwa na daktari zinazoweza kusababisha matatizo kwa kijusi ni pamoja na

• Insulini wakati haitumiki kama ilivyoagizwa

• Baadhi dawa za kupunguza unyogovu (hatari na faida zinapaswa kujadiliwa na daktari)

• Dawa za kuzuia kifafa (dawa zinazodhibiti kifafa)

Uvutaji sigara au kuwa katika hatari ya kupumua moshi wa mtu mwingine wakati wa ujauzito inaweza kupunguza ukuaji wa kijusi. Wanawake wajawazito hawapaswi kuvuta sigara na wanapaswa kuepuka kuwa katika hatari ya vyanzo vingine vya moshi wa tumbaku iwezekanavyo.

Pombe ni hatari sana kwa kijusi. Pombe huongeza hatari ya kuharibika kwa mimba, kuzaliwa mfu, ukuaji duni wa kijusi, kuzaliwa kabla ya wakati na kasoro za kuzaliwa. Athari mbaya sana ya pombe ni ugonjwa wa pombe wa kijusi, ambao husababisha ulemavu wa kiakili, ukuaji na kitabia wa maisha yote. Hakuna kiasi salama cha pombe wakati wa ujauzito.

Dawa za afyuni, iwe ni dawa zinazoagizwa na daktari au dawa haramu (kama vile heroini, mofini, afyuni, oksikodoni, kodeini, hidrokodoni, fentanyli, haidromofoni, meperidini, buprenorfinina methadoni), huathiri ukuaji wa kijusi na inaweza kusababisha dalili za athari za kutotumia dawa katika saa za mwanzo za mtoto aliyezaliwa hadi siku kadhaa baada ya kuzaliwa. Wanawake wajawazito wanapaswa kufahamu viambato vya dawa yoyote ya kutuliza maumivu wanayotumia. Watu wenye tatizo la matumizi mabaya ya dawa za afyuni wanaweza kuwa wanatumia methadone au buprenorphine kutibu utegemezi wao wa dawa za afyuni. Wanawake wajawazito wanaotumia dawa hizi wanapaswa kumwona daktari mara kwa mara ambaye ni mtaalamu wa kudhibiti utegemezi wa dawa wakati wa ujauzito. Watoto waliozaliwa walio na dalili za kutotumia methadone wanaweza kuhitaji matibabu marefu kuliko watoto waliozaliwa walio na dalili za kutumia dawa nyingine ya afyuni.

Kokeini huongeza hatari ya ukuaji duni wa kijusi na kuzaliwa kabla ya wakati. Kutenganishwa kwa kondo la nyuma kabla ya wakati kutoka kwa ukuta wa uterasi (kutenguka kwa kondo la nyuma) ni kawaida zaidi miongoni mwa watu wanaotumia kokeini na inaweza kusababisha kuzaliwa mfu au ukosefu wa oksijeni na uharibifu wa ubongo katika kijusi. Kwa sababu kokeini hupunguza wembamba wa mishipa ya damu, inaweza kusababisha kiharusi au kuharibu viungo vingine kwenye kijusi.

Kasoro za kuzaliwa au kasoro za kijenetiki zinaweza kuathiri karibu sehemu yoyote ya mwili. Vipimo vya picha vya mawimbi ya sauti kabla ya kujifungua au upimaji wa jeni wa kijusi hutumika kugundua kasoro nyingi hizi kabla ya kuzaliwa.

Kipimo cha picha cha mawimbi ya sauti hutumika wakati wa ujauzito kugundua matatizo mengi na kufuatilia ukuaji na maendeleo ya kijusi. Vipimo vya picha vya mawimbi ya sauti husaidia madaktari kugundua kasoro kwenye uterasi, kuthibitisha umri wa ujauzito, kutambua kama kuna mapacha au vijusi vitatu (au vijusi zaidi), kugundua kasoro fulani za kuzaliwa, na kubaini jinsia ya kijusi. Kujua umri wa ujauzito wa kijusi husaidia madaktari kufuatilia ukuaji wa kijusi na kujua hali ya kawaida katika kila hatua ya ujauzito. Kutambua kasoro za kuzaliwa huwasaidia wazazi na madaktari kujua cha kutarajia, kuweka mipango ya ujauzito, na kujiandaa kwa matatizo yanayoweza kutokea baada ya kuzaliwa. Hata hivyo, kipimo cha picha cha mawimbi ya sauti si sahihi kwa 100%. Baadhi ya watoto huzaliwa wakiwa na kasoro za kuzaliwa ambazo hazikugunduliwa kwa kutumia kipimo cha picha cha mawimbi ya sauti.

Kuna aina kadhaa za uchunguzi wa damu ambazo zinaweza kufanywa ili kugundua kasoro za kijenetiki na zingine katika kijusi wakati wa ujauzito. Hizi kwa kawaida hufanywa wakati wa kipindi cha miezi mitatu ya kwanza au pili ya ujauzito. Aina moja ya kipimo cha damu huitwa asidi ya kiinitete ya kijusi isiyo na seli (cfDNA). Kwa ajili ya kipimo cha cfDNA, vipande vidogo vya DNA ya kijusi, ambavyo vipo katika damu ya mwanamke mjamzito kwa kiasi kidogo, huchambuliwa. Matokeo ya kipimo yanaweza kuwa yasiyo ya kawaida ikiwa kijusi kina kasoro ya kijenetiki kama vile ugonjwa wa Down (trisomia 21), trisomia 18, au kasoro zingine fulani.

Aina zingine za vipimo vya damu zinaweza kufanywa ili kupima viwango vya homoni na protini fulani (angalia Uchunguzi wa Kipindi cha Miezi Mitatu ya Kwanza ya Ujauzito na uangalie Uchunguzi wa Kipindi cha Miezi Mitatu ya Pili ya Ujauzito). Matokeo ya kipimo yanaweza kuwa yasiyo ya kawaida ikiwa kijusi kina kasoro ya kijenetiki, kama vile ugonjwa wa Down (trisomia 21) au trisomia 18, tatizo la uundaji wa uti wa mgongo linaloitwa spina bifida, au kasoro zingine fulani.

Kipimo cha Maabara

Uchunguzi wa Kabla ya Kuzaliwa wa Seli Huru za Vinasaba

Ikiwa matokeo ya kipimo cha picha cha mawimbi ya sauti na vipimo vya damu yanaonyesha tatizo linaloweza kuwepo kwa kijusi, madaktari wanaweza kufanya vipimo vya ziada kwenye seli kutoka kwa kijusi kwa kutumia sampuli zilizochukuliwa kwa sindano kutoka kwa majimaji ya amniotiki (uchunguzi wa amniocentesis), kondo la nyuma (sampuli ya chorionic villus), au kiungamwana (sampuli ya damu ya kiungamwana [cordocentesis]). Baadhi ya wazazi walio katika hatari kubwa ya kupata mtoto mwenye matatizo ya kijenetiki (kulingana na matokeo ya upimaji wa jeni wa wazazi au kulingana na umri mzee wa mama) wanaweza kuamua kufanya sampuli ya amniocentesis au chorionic villus bila kwanza kufanya uchunguzi wa damu.

Ekokadiografia ya kijusi, uchunguzi wa kina wa moyo kwa kutumia kifaa maalum cha kipimo cha picha cha mawimbi ya sauti, inaweza kufanywa ili kugundua kasoro fulani za moyo.

Upigaji picha kwa mwangwi wa sumaku (MRI) unaweza kutumika kutathmini zaidi baadhi ya kasoro katika kijusi ambazo hugunduliwa kwa mara ya kwanza kwa kutumia picha ya mawimbi ya sauti. MRI inaweza kutoa taarifa zaidi kuhusu tatizo na inaweza kuwa muhimu katika kutathmini chaguo za matibabu.

Fetoscopu ni kipimo cha ndani ya mwili ambacho hakifanyiki mara chache. Kwa kipimo hiki, madaktari huingiza kifaa kidogo cha kutazama (endoskopu) ndani ya tumbo la uzazi. Mwanzoni mwa ujauzito, kifaa cha kutazama kinaweza kuingizwa kupitia shingo ya kizazi ya mama. Baadaye katika ujauzito, kifaa cha kutazama huingizwa kupitia mkato mdogo kwenye tumbo la mama na kisha kupitia mkato mwingine kwenye uterasi. Kifaa hiki cha kutazama huwawezesha madaktari kuchunguza moja kwa moja kondo la nyuma na kijusi ili kutambua (na wakati mwingine kutibu) matatizo katika kijusi.

Uchanganuzi wa Kipimo cha Pich...

video

Baada ya kujifungua, wauguzi na madaktari hufanya uchunguzi wa kimwili wa kawaida kwa mtoto aliyezaliwa, kupima viwango vya oksijeni kwenye damu ikiwa kuna wasiwasi (kwa mfano, mtoto ana shida kupumua au ana midomo ya bluu), na kufanya vipimo vya uchunguzi vya kawaida. Vipimo vya ziada, ikiwa ni pamoja na vipimo vya damu, eksirei, na kipimo cha picha cha mwimbi ya sauti, vinaweza kufanywa ikiwa watoto wachanga watapata matokeo yasiyo ya kawaida ya vipimo vya kawaida.

Vipimo vya ziada vinahitajika ikiwa kijusi au mama ana tatizo la kiafya linalojulikana au kulikuwa na tatizo wakati wa utaratibu wa kuzaliwa.

Kulingana na umri wa ujauzito, watoto waliozaliwa huainishwa kama waliozaliwa kabla ya wakati, waliozaliwa wakati kamili, au waliozaliwa baada ya wakati.

Vipimo vya ziada vinaweza pia kuhitajika ikiwa mtoto aliyezaliwa yuko nje ya kiwango cha kawaida cha uzani au ukubwa. Watoto waliozaliwa huainishwa katika makundi 3 kulingana na uzani wao ikilinganishwa na watoto wengine waliozaliwa wa umri sawa wa ujauzito. Makundi hayo 3 ni

• Anayefaa kwa umri wa ujauzito (AGA): Kuanzia asilimia 10 hadi 90 ya uzani, ikimaanisha kuwa wao ni miongoni mwa watoto 82 walio katika kiwango cha kati cha uzani.

• Mdogo kwa umri wa ujauzito (SGA): Chini ya asilimia 10 ya uzani, ikimaanisha kuwa wao ni miongoni mwa watoto 9 wenye uzani mdogo zaidi kati ya 100 waliozaliwa katika umri fulani wa ujauzito.

• Mkubwa kwa umri wa ujauzito (LGA): Zaidi ya asilimia 90 ya uzani, ikimaanisha kuwa wao ni miongoni mwa watoto 9 wazito zaidi kati ya 100 waliozaliwa katika umri fulani wa ujauzito.

Umri wa ujauzito na uainishaji wa uzani husaidia madaktari kubaini hatari ya matatizo mbalimbali. Kwa mfano, watoto waliozaliwa kabla ya wakati wako katika hatari kubwa ya kukumbwa ba matatizo ya kupumua kwa sababu mapafu yao huenda yasiwe yamekomaa kikamilifu. Watoto waliozaliwa wakubwa kwa uzani wa ujauzito wanaweza kuwa katika hatari kubwa ya kupata kiwango cha chini cha sukari ya damu (glukosi).

NICU ni kituo maalum kinachotoa timu ya matibabu na teknolojia inayohitajika kuwatunza watoto waliozaliwa wenye matatizo mbalimbali. Watoto waliozaliwa wanaweza kuhitaji huduma maalum kama hiyo kwa sababu ya

• Kuzaliwa kabla ya wakati

• Matatizo ya kupumua

• Kiwango cha chini cha sukari ya damu (glukosi)

• Maambukizi makali (kwa mfano, sepsis)

• Matatizo ya moyo

• Matatizo ya metaboli

• Kasoro za kuzaliwa zinazohitaji huduma maalum au upasuaji

Timu ya NICU kwa kawaida huongozwa na wataalamu wa watoto waliozaliwa (wataalamu wa watoto waliofunzwa maalum kushughulikia matatizo ya watoto waliozaliwa). Huduma nyingi hutolewa na wauguzi maalum wa watoto waliozaliwa. Washiriki wengine wa timu wanaweza kujumuisha madaktari wa watoto, wataalamu wa tiba ya kupumua, wafanyakazi wa kijamii, wafamasia, wataalamu wa tiba ya viungo na shughuli za kawaida, wataalamu wa magonjwa ya lugha ya usemi, na wahudumu wengine maalum. NICU nyingi pia zina madaktari na wanafunzi wanaofunzwa. Kulingana na huduma inayohitajika kwa mtoto aliyezaliwa, madaktari wataalamu wa upasuaji na matibabu mara nyingi huhusika.

Katika NICU, watoto waliozaliwa hutunzwa katika viatamizi au vifaa vya kutoa joto, ambavyo huwapa joto huku wafanyakazi wakiweza kuwaangalia na kuwatibu. Watoto waliozaliwa kwa kawaida huunganishwa kwenye skrini zinazopima mapigo ya moyo, kupumua, shinikizo la damu, na viwango vya oksijeni katika damu kila mara. Huenda katheta zikawekwa ndani ya ateri au kwenye vena inayoopita ndani ya kiungamwana kuruhusu ufuatiliaji endelevu wa shinikizo la damu, kuruhusu kuchukuliwa kwa sampuli ya damu mara kwa mara, na kutoa majimaji na dawa.

Vituo vya NICU hutofautiana sana. Baadhi ya NICU zina wodi ambazo watoto wengi huwekwa kwenye eneo kubwa, baadhi zina moduli zenye watoto wachache katika eneo na baadhi zina vyumba vya faragha kwa ajili ya familia na mtoto wao. Bila kujali mpangilio, wahudumu wa NICU wanalenga kukidhi hitaji la wazazi la muda na faragha ili kumfahamu mtoto wao aliyezaliwa; kuelewa haiba, mambo anayopendelea, na ambayo asiyopendelea; na hatimaye kujifunza utunzaji wowote maalum ambao watahitaji kutoa nyumbani. Saa za kutembelea hutofautiana lakini kwa kawaida zinaeza kubadilishwa ili familia ziweze kutumia muda mwingi na watoto wao waliozaliwa kadiri wanavyotaka. Baadhi ya hospitali zina vifaa vya kulala kwa wazazi ndani ya kituo au karibu. NICU nyingi zina kamera, ambazo huwezesha wazazi kumuona mtoto wao hata wakati hawawezi kuwepo katika NICU.

Wakati mwingine, wazazi huhisi kwamba hawana cha kutosha cha kumpa mtoto wao aliyezaliwa aliyepo katika NICU. Hata hivyo, uwepo wao, ikiwa ni pamoja na kugusana kimwili, kuzungumza, na kuimba kwa mtoto wao aliyezaliwa, ni muhimu sana. Watoto waliozaliwa husikia sauti za wazazi wao hata kabla ya kuzaliwa na huzizoea hivyo mara nyingi huitikia vyema zaidi majaribio ya wazazi wao ya kuwatuliza. Mguso wa ngozi kwa ngozi (pia huitwa huduma ya kangaroo), ambapo mtoto mchanga anaruhusiwa kulala moja kwa moja kwenye kifua cha mzazi, humfariji mtoto aliyezaliwa na huimarisha uhusiano.

Maziwa ya mama hupunguza kwa kiasi kikubwa hatari za necrotizing enterocolitis (ugonjwa mkubwa wa utumbo unaoweza kutokea kwa watoto wanaozaliwa kabla ya wakati) na maambukizi kwa watoto wanaozaliwa kabla ya wakati, na yana manufaa mbalimbali ya kiafya kwa watoto wote waliozaliwa (angalia Manufaa ya Kunyonyesha). Wafanyakazi wa NICU wanawahimiza sana akina mama kunyonyesha (kunyonyesha kwenye kifua) moja kwa moja au kutoa maziwa yao kwenye chupa wakati hali ya mtoto wao inaporuhusu. Kulingana na umri wao wa ujauzito na matatizo ya kiafya, watoto waliozaliwa katika NICU huenda wasiweze kunyonyesha au kunywa maziwa ya mama kutoka kwenye chupa, lakini, katika hali nyingi, bado wanaweza kulishwa maziwa ya binadamu kupitia mrija wa kulisha ambao huwekwa puani mwao na kwenda tumboni mwao. Watoto waliozaliwa kabla ya wakati hawawezi kunyonya vya kutosha na hawawezi kuratibu kunyonya, kumeza na kupumua. Watoto waliozaliwa kwa wakati kamili katika NICU wanaweza kuwa na matatizo ya kupumua au magonjwa mengine ambayo hufanya kunyonya kuwa kugumu au kutowezekana. Lakini, kwa sababu maziwa ya mama ni chakula bora zaidi kwa watoto waliozaliwa, akina mama wanahimizwa kukamua maziwa yao ili yaweze kutolewa kwa watoto wao kupitia mrija wa kulisha au kuhifadhiwa kwa matumizi ya baadaye. NICU nyingi huwapa familia chaguo la kuwapa watoto wao maziwa ya binadamu kutoka kwa mtu mwingine. Maziwa ya mama yanayotolewa hutoka kwa wanawake wanaotoa maziwa yao kwa hifadhi ya maziwa ya mama. Maziwa haya yanayoctolewa na mtu mwingine huchunguzwa virusi na bakteria na huondolewa vijidudu. Ni muhimu kwa watoto waliozaliwa ambao mama zao hawawezi kutoa maziwa yoyote au ya kutosha.

Wahudumu wa NICU wanaelewa kwamba wazazi wanahitaji kufahamishwa kuhusu hali ya mtoto wao na mwelekeo unaotarajiwa, mpango wa huduma na muda unaokadiriwa wa kuruhusiwa kuondoka hospitalini. Majadiliano ya mara kwa mara na wauguzi na timu ya matibabu yana manufaa. NICU nyingi pia zina wafanyakazi wa kijamii ambao husaidia kuwasiliana na wazazi na kusaidia katika kupanga huduma za kifamilia na kimatibabu.