Ulemavu wa kuzaliwa nao wa ubongo au uti wa mgongo husababisha matatizo mbalimbali ya mfumo wa neva; huenda baadhi yasiathiri afya au uwezo wa kufanya kazi, lakini mengine yanaweza kusababisha kifo.
Ulemavu wa kuzaliwa nao wa ubongo na uti wa mgongo unaweza kutokea katika hatua za mapema au za mwishoni mwa ukuaji wa kijusi.
Dalili za kawaida ni pamoja na ulemavu wa akili, kupooza, kushindwa kujizuia kukojoa na kunya au kupoteza hisia katika baadhi ya sehemu za mwili.
Utambuzi hutegemea vipimo mbalimbali vya damu na picha, kama vile eksirei inayofanywa kwa kutumia kompyuta (CT scan) na picha ya mwangwi wa sumaku (MRI).
Baadhi ya ulemavu unaweza kurekebishwa kwa upasuaji, lakini mara nyingi ulemavu wa ubongo au uti wa mgongo huwa wa kudumu.
Folate (asidi ya foliki) ikitumiwa kabla na wakati wa ujauzito inaweza kupunguza hatari ya aina fulani za ulemavu.
Kati ya ulemavu mwingi unaoweza kutokea kwenye ubongo na uti wa mgongo, unaojulikana kama kasoro za bomba la neva hutokea ndani ya wiki za kwanza za ujauzito. Ulemavu mwingine, ikiwa ni pamoja na haidrosefalasi (kichwa kuwa kikubwa) na maikrosefalasi (kichwa kuwa kidogo), hutokea baadaye katika ujauzito.
Kuna vyanzo vingi vya ulemavu wa kuzaliwa nao wa ubongo na uti wa mgongo, ikiwa ni pamoja na sababu nyingi za kijenetiki na kimazingira ambazo bado hazijulikani.
Dalili za kasoro za Ubongo na Uti wa Mgongo za kuzaliwa
Watoto wengi wenye ulemavu wa ubongo na uti wa mgongo pia huwa na matatizo yanayoonekana kwa udhahiri kichwani au mgongoni.
Dalili za uharibifu wa ubongo au uti wa mgongo zinaweza kutokea ikiwa ulemavu huo utaathiri tishu za ubongo au uti wa mgongo. Uharibifu wa ubongo unaweza kusababisha kifo au ulemavu mdogo au mkali ambao unaweza kujumuisha ulemavu wa akili, vifafa na kupooza. Uharibifu wa uti wa mgongo unaweza kusababisha kupooza, kushindwa kujizuia kukojoa na kunya na kupoteza hisia katika sehemu za mwili zinazofikiwa na neva zilizoathiriwa na ulemavu huo (angalia mchoro ).
Utambuzi wa kasoro za Ubongo na Uti wa Mgongo za kuzaliwa
Kabla ya kuzaliwa, vipimo vya picha vya kijusi (kipimo cha picha kinachotumia mawimbi ya sauti, picha ya mwangwi wa sumaku [MRI]) au vipimo vya kijenetiki vya kijusi (uchunguzi wa DNA usio wa seli, ukusanyaji wa sampuli za chorionic villous au amniosentesisi).
Baada ya kuzaliwa, eksirei inayofanywa kwa kutumia tomografia ya kompyuta (CT) au MRI.
Kabla ya kuzaliwa, kasoro za ubongo au uti wa mgongo katika kijusi kwa kawaida hutambuliwa kwa kutumia kipimo cha picha kinachotumia mawimbi ya sauti wakati wa ujauzito. Ikiwa kuna utambuzi unaoashiria hali isiyo ya kawaida kwenye kipimo cha picha kinachotumia mawimbi ya sauti, picha ya MRI ya kijusi inaweza kufanywa. Ikiwa hali isiyo ya kawaida itathibitishwa, madaktari wanaweza kupendekeza upimaji wa kijenetiki wa kijusi. Upimaji huo wa kinasaba unaweza kufanywa kupitia amniosentesisi (kuondoa sampuli ya kiowevu inayozunguka kijusi), kutoa sampuli ya chorionic villous (kutoa sampuli ndogo ya chorionic villi, ambavyo ni vinyweleo vidogo vinavyounda sehemu ya kondo la nyuma), au taratibu zinazowawezesha madaktari kukusanya seli za kijusi, ikiwa ni pamoja na uchunguzi wa DNA isiyo na seli (kwa kutoa sampuli ya damu kutoka kwa mama na kuitumia kubaini DNA ya kijusi).
Baada ya kuzaliwa, CT na MRI vinaweza kuonesha kasoro za ubongo na uti wa mgongo kwa kuonesha picha za muundo wa ndani wa viungo hivyo.
Kasoro inapotambuliwa, wataalamu wa afya huwapa wazazi taarifa kuhusu kasoro hiyo na kujadili chaguo za usaidizi wa kisaikolojia pamoja na ushauri nasaha wa kinasaba kwa sababu hatari ya kupata mtoto mwingine mwenye kasoro kama hiyo inaweza kuwa kubwa.
Matibabu ya kasoro za Ubongo na Uti wa Mgongo za kuzaliwa
Huduma ya kuunga mkono
Wakati mwingine upasuaji
Watoto wengi walio na kasoro za kuzaliwa za ubongo au uti wa mgongo wanahitaji huduma ya usaidizi ili kuwasaidia katika majukumu ya kila siku, elimu, na matibabu ya matatizo yanayoweza kutokea au kasoro nyingine za ziada za kuzaliwa.
Baadhi ya kasoro, kama zile zinazosababisha matundu yanayoonekana au uvimbe, zinaweza kurekebishwa kupitia upasuaji.
Ingawa madhara kwenye ubongo au uti wa mgongo yanayotokana na kasoro hiyo kwa kawaida huwa wa kudumu, upasuaji unaweza kusaidia kuzuia matatizo zaidi na kuboresha uwezo wa kufanya kazi.
Kutokana na uingiliaji wa upasuaji wa haraka, watoto wengine hupata ukuaji wa kawaida au wa karibu na kawaida.
Uzuiaji wa kasoro za Ubongo na Uti wa Mgongo za kuzaliwa
Foliti
Ili kuzuia kasoro ya bomba la neva kwa kijusi (na mtoto), watu wote wanaopanga kupata ujauzito au wanaoweza kupata ujauzito wanapaswa kutumia kiongeza vitamini chenye asidi ya foliki (folate). Inapendekezwa kuanzia miezi 3 kabla ya kupata ujauzito na kuendelea hadi kipindi chote cha miezi mitatu ya kwanza ya ujauzito.
Kwa wanawake ambao hawajapata kijusi chenye kasoro ya bomba la neva, kipimo kinachopendekezwa cha kila siku cha folate ni 400 hadi 800 mcg (miligramu 0.4 hadi 0. 8). Wanawake ambao wamekuwa na mtoto mchanga mwenye kasoro ya bomba la neva yuko katika hatari kubwa ya kupata mtoto mwingine aliyeathiriwa na anapaswa kuchukua kipimo cha juu cha folate kila siku, mcg 4000 (miligramu 4). Virutubisho vya folate huenda visizuie kasoro zote za bomba la neva katika ujauzito ujao lakini vinaweza kupunguza hatari ya kasoro za bomba la neva kwa kiasi kikubwa.
Taarifa Zaidi
Nyenzo zifuatazo za lugha ya Kiingereza zinaweza kuwa muhimu. Tafadhali kumbuka kuwa Mwongozo hauwajibiki kwa maudhui ya nyenzo hizi.
