Kasoro ya Bomba la Neva na Mgongo Wazi

Mgongo wazi ni kasoro ya bomba la neva. Ingawa spina bifida inaweza kuwa mbaya, watu walio nayo wanaweza kuishi maisha marefu.

Mgongo wazi hutokea wakati mrija wa neva unapofeli kufunga kabisa na kubaki kama mfereji ulio wazi. Katika spina bifida, mifupa ya uti wa mgongo haifungi na kuulinda uti wa mgongo. Sehemu ya chini ya mgongo ndiyo huathiriwa zaidi. Mfupa mmoja au zaidi wa uti wa mgongo unaweza kuathirika.

Mgongo wazi uliojificha ni aina ya mgongo wazi wa kiwango cha chini. Kwa kawaida, ni baadhi tu ya mifupa ya uti wa mgongo huathirika, lakini uti wa mgongo na tando za uti wa mgongo na ubongo haviathiriki.

Kasoro hii ya kawaida huitwa "occulta" kwa sababu imefichwa (imefunikwa) na safu ya ngozi. Safu hii ya ngozi kwa kawaida huonekana ya kawaida, lakini wakati mwingine huwa na rangi tofauti na ngozi inayolizunguka, au kunaweza kuwa na kishungi kidogo cha nywele juu ya eneo hilo.

Mgongo wazi uliojificha kwa kawaida hausababishi dalili zozote, lakini watoto ambao mwanzoni walidhaniwa kuwa nayo wanaweza kuwa na kasoro nyingine za kuzaliwa au hitilafu za uti wa mgongo (occult spinal dysraphism).

Kasoro zilizojificha za uti wa mgongo ni aina ya mgongo wazi ambapo uti wa mgongo huathiriwa. Katika occult spinal dysraphism, watoto wachanga wanaweza kuwa na hitilafu zinazoonekana kwenye ngozi ya mgongo wa chini. Hizi ni pamoja na alama za kuzaliwa, maeneo yenye rangi iliyokolea sana (hemangiomas na flame nevus [stork bite]), kishungi cha nywele, vitundu kwenye ngozi, vibonyo vidogo virefu juu ya mchirizi wa makalio, au uvimbe mdogo (uvimbe wa nyama). Uti wa mgongo wa ndani unaweza kuwa na kasoro, kama vile uvimbe wa kawaida wa mafuta (lipoma), au tishu inayoshikilia uti wa mgongo kuwa nene na fupi, jambo linalosababisha uti wa mgongo kuvutika na kushindwa kusoga kwa njia ya kawaida (hali inayoitwa tethering). Kadiri mtoto anavyokua, uti wa mgongo lazima uwe na uwezo wa kusoga bila matatizo ndani ya mrija wa uti wa mgongo. Isipotibiwa, kuvutika huku kwa uti wa mgongo kunaweza kusababisha uharibifu wa neva unaopelekea kushindwa kuzuia mkojo kwenye kibofu na haja kubwa, udhaifu wa miguu, na kukamaa kwa misuli ya miguu, jambo ambalo linaweza kusababisha kushindwa kutembea.

Mgongo wazi uliojaa maji ndiyo aina mbaya zaidi ya spina bifida. Katika mgongo wazi uliojaa maji, tishu za tando za uti wa mgongo na ubongo, uti wa mgongo au vyote viwili husukuma kupitia tundu la mifupa ya uti wa mgongo na kuvimba kama kifuko kwenye mgongo wa mtoto. Utando mwembamba wa ngozi unaweza kufunika kifuko hicho au kicho chenyewe kinaweza kuwa hakijafunikwa na ngozi kabisa.

Majina ya vifuko hivi hutegemea tishu zilizo nazo:

• Meningoseli: Ina tando za uti wa mgongo na ubongo pekee

• Meningoencephalocele: Ina tando za uti wa mgongo na ubongo na tishu za ubongo

• Myelomeningocele: Ina tando za uti wa mgongo na ubongo na tishu za uti wa mgongo

• Encephalocele: Ina tishu za ubongo pekee.

• Myelocele: Ina tishu za uti wa mgongo pekee.

Uharibifu wa ubongo au tishu za uti wa mgongo una uwezekano mkubwa zaidi wakati kifuko unapovimba nje ya umbo la kawaida la mgongo, hasa ikiwa hakuna ngozi ya kawaida iliyoufunika. Kifuko hicho kinaweza kupasuka kwa urahisi, hivyo tishu za uti wa mgongo au tando za uti wa mgongo na ubongo zikiwa wazi kabisa, zinaweza kupata maambukizo ya bakteria na kusababisha homa ya uti wa mgongo.

Mgongo Wazi: Kasoro ya Mgongo

Katika mgongo wazi, mifupa ya mgongo (pingili za uti wa mgongo) haiumbwi kama kawaida. Ukubwa wa tatizo la mgongo wazi unaweza kutofautiana. Katika hali ya kufichwa matatizo ya uti wa mgongo ya kuzaliwa nayo, pingili moja au mbili haziumbwi kama inavyotakiwa, na uti wa mgongo na matabaka ya tishu (meningi) zinazouzunguka nazo pia zinaweza kuathiriwa. Kuna aina kadhaa zilizo na ukali tofauti wa kinyulojia. Utambuzi wakati mwingine huonyeshwa na dalili zilizo kwenye sehemu ya chini ya mgongo, kama vile kijiti cha nywele, kidonda au shimo, au eneo lenye rangi kwenye ngozi juu ya kasoro. Kwa meningoseli, meninges huchomoza kupitia pingili ambazo uumbaji wake haukukamilika, hivyo kusababisha uvimbe uliojaa majimaji chini ya ngozi. Uti wa mgongo uko katika mahali pake pa kawaida. Aina kali zaidi ni myelomeningocele, ambapo utando wa meninge na uti wa mgongo hujitokeza kwenye kifuko kutoka mgongoni mwa mtoto. Katika myelomeningocele, meninges huwa wazi au, mara chache, hufunikwa na safu nyembamba ya ngozi (kama inavyoonekana kwenye takwimu). Eneo lililoathiriwa huonekana kama imejeruhiwa na yenye rangi nyekundu, na mtoto mchanga ana uwezekano mkubwa wa kudhoofika.

Kuna sababu nyingi za kasoro za neli ya neva.

Upungufu wa vitamini B, yaani asidi ya foliki folate, wakati wa ujauzito ni sababu kubwa.

Sababu za kimasuala ya vinasaba zinaweza kuchangia. Mama kutumia dawa fulani wakati wa ujauzito (kama vile valproate) na ugonjwa wa kisukari kwa mama ni vihatarishi vya kasoro za mrija wa neva. Kasoro hii mara nyingi hukua hata kabla ya mama kufahamu kuwa ana ujauzito.

Watoto wengi wenye kasoro ndogo za mrija wa neva hawana dalili zozote.

Dalili nyingi zinazosababishwa na kasoro za mrija wa neva hutokana na uharibifu wa ubongo au uti wa mgongo.

Kasoro za mrija wa neva zinaweza kusababisha uharibifu wa ubongo, haidrosefalasi, ulemavu wa kujifunza na ugumu wa kumeza.

Uharibifu wa uti wa mgongo unaweza kusababisha matatizo makubwa, ambayo kwa kawaida huhusisha utumbo, kibofu na miguu. Matatizo yanayoweza kutokea ni pamoja na:

• Udhaifu na kupooza: Kutembea kunaweza kuwa kugumu au kushindikana kabisa; misuli isiyotumika hunywea na kukaza

• Kupungua kwa hisia kwenye ngozi

• Matatizo ya njia ya mkojo: Kushindwa kutoa mkojo (kutomaliza kabisa mkojo kwenye kibofu) au kushindwa kujizuia kukojoa na maambukizi ya mara kwa mara ya njia ya mkojo (matatizo makubwa ya mkojo wakati mwingine husababisha figo kushindwa kufanya kazi)

• Matatizo ya matumbo: Kushindwa kuzuia haja kubwa au kufunga choo

Matatizo mengine, kama vile mguu kupindika, arthrogryposis (viungo, hasa vifundo vya miguu, ambavyo huganda na kushindwa kujipinda), nyonga iliyotegua au uti wa mgongo uliopinda isivyo kawaida (kifosisi), yanaweza pia kuwepo wakati wa kuzaliwa. Skoliosisi inaweza kutokea baadaye kwa baadhi ya watoto.

• Kabla ya kuzaliwa, vipimo vya damu au amniosentesisi ili kupima kiwango cha alfa fetoproteini au kipimo cha picha kinachotumia mawimbi ya sauti wakati wa ujauzito hufanyika.

• Baada ya kuzaliwa, uchunguzi wa kimwili na vipimo vya ziada vya picha hufanyika.

Kasoro nyingi za mrija wa neva zinaweza kugunduliwa kabla ya kuzaliwa kwa kutumia vipimo vya uchunguzi wa kabla ya kujifungua.

Kiwango kikubwa cha alfa fetoproteini kwenye damu ya mwanamke mjamzito au kwenye maji ya amnioti yanaweza kuashiria kasoro ya mrija wa neva kwa kijusi. Hivyo, wakati wa kipindi cha pili cha ujauzito, vipimo vya damu au amniosentesisi (kutoa sampuli ya kiowevu cha uterasi kinachomzunguka kijusi) vinaweza kufanywa ili kupima viwango hivi.

Kabla ya kujifungua, vipimo vya picha vinavyotumia mawimbi ya sauti wakati wa ujauzito vinaweza kuonyesha kasoro.

Baada ya kuzaliwa, baadhi ya kasoro huwa dhahiri wakati wa uchunguzi wa kimwili unaofanywa na daktari. Ikiwa watoto wachanga wana hitilafu zinazoashiria occult spinal dysraphism, kipimo cha picha kinachotumia mawimbi ya sauti au kipimo cha MRI hufanywa ili kutafuta kasoro kwenye uti wa mgongo. Eksirei za uti wa mgongo, nyonga, na wakati mwingine miguu hufanywa.

Baada ya mgongo wazi kugunduliwa, vipimo vya kutathmini utendaji wa kibofu hufanywa. Vipimo hivyo ni pamoja na kupima mkojo, kuotesha vimelea vya mkojo, vipimo vya damu na vipimo vya picha vinavyotumia mawimbi ya sauti.

• Upasuaji

Wataalamu wa afya, ambao kwa kawaida ni timu ya mabingwa inayojumuisha daktari bingwa wa upasuaji wa neva na ubongo, daktari bingwa wa mfumo wa mkojo, daktari wa watoto, bingwa wa tiba ya urekebishaji kwa watoto, daktari bingwa wa upasuaji wa mifupa, mtaalamu wa mazoezi ya tiba ya viungo, muuguzi mkuu, na mfanyakazi wa ustawi wa jamii, hutathmini aina na ukali wa kasoro hiyo na kuzungumza na familia kuhusu jinsi matibabu na huduma zinavyoweza kutekelezwa.

Kasoro za mrija wa neva kwa kawaida hufungwa kwa njia ya upasuaji. Kasoro fulani, kama vile myelomeningocele, kwa kawaida hufanyiwa ukarabati mara tu baada ya kuzaliwa. Baadhi ya kasoro zinaweza kukarabatiwa wakati wa ujauzito kabla ya mtoto kuzaliwa akiwa bado ndani ya uterasi.

Shanti (neli ya plastiki inayotengeneza njia mbadala ya kudumu ya kutolea majimaji) inaweza kuwekwa ili kutibu haidrosefalasi.

Matatizo ya kibofu, mifupa au misuli na matatizo mengine hutibiwa kulingana na mahitaji.

Kwa huduma inayostahili, watoto wengi huendelea vizuri.

Hata hivyo, matatizo makubwa, kama vile kufeli kwa figo na matatizo ya shanti zinazohitajika kutibu haidrosefalasi, yanaweza kutokea na wakati mwingine husababisha vifo kwa watoto wakubwa.

• Foliti

Asidi ya foliki (folate) hupunguza hatari ya kupata kasoro za mrija wa neva.

Ili kuzuia kasoro ya mrija wa neva kwa kijusi (na mtoto), watu wote wanaopanga kupata ujauzito au wanaoweza kupata ujauzito wanapaswa kutumia kiongeza vitamini chenye asidi ya foliki (folate). Inapendekezwa kuanzia miezi 3 kabla ya kupata ujauzito na kuendelea hadi kipindi chote cha miezi mitatu ya kwanza ya ujauzito.

Kwa wanawake ambao hawajapata kijusi chenye kasoro ya bomba la neva, kipimo kinachopendekezwa cha kila siku cha folate ni 400 hadi 800 mcg (miligramu 0.4 hadi 0. 8). Wanawake ambao wamekuwa na mtoto mchanga mwenye kasoro ya bomba la neva yuko katika hatari kubwa ya kupata mtoto mwingine aliyeathiriwa na anapaswa kuchukua kipimo cha juu cha folate kila siku, mcg 4000 (miligramu 4). Virutubisho vya folate huenda visizuie kasoro zote za bomba la neva katika ujauzito ujao lakini vinaweza kupunguza hatari ya kasoro za bomba la neva kwa kiasi kikubwa.

Nyenzo zifuatazo za lugha ya Kiingereza zinaweza kuwa muhimu. Tafadhali kumbuka kuwa Mwongozo hauwajibiki kwa maudhui ya nyenzo hizi.

1. Chama cha Madaktari wa Mgongo Wazi

2. March of Dimes