Mtoto mchanga ambaye ana uzito wa zaidi ya asilimi 90 ya watoto wachanga wenye umri sawa wa ujauzito wakati wa kuzaliwa (zaidi ya asilimia 90) anachukuliwa kuwa mkubwa ikilinganishwa na umri wa ujauzito.
Watoto wachanga wanaweza kuwa wakubwa kwa sababu wazazi ni wakubwa au kwa sababu mama ana kisukari au unene uliopitiliza.
Madaktari hupima tumbo la mama na kutumia ultrasound kupima kijusi ili kusaidia kukadiria uzito wa kijusi.
Kujifungua kwa upasuaji wakati mwingine ni lazima.
Matatizo hutibiwa.
Watoto wakubwa waliozaliwa na mama wenye kisukari wana uwezekano mkubwa wa kuwa na uzito kupita kiasi wanapokuwa watu wazima.
(Angalia pia Muhtasari wa Matatizo ya Jumla kwa Watoto Waliozaliwa Hivi Karibuni.)
Umri wa ujauzito inarejelea idadi ya wiki za ujauzito. Umri wa ujauzito huamuliwa kwa kuhesabu idadi ya wiki kati ya siku ya kwanza ya hedhi ya mwisho ya mama na siku ya kuzaa. Muda huu mara nyingi hurekebishwa kulingana na taarifa nyingine ambazo madaktari hupokea, ikiwa ni pamoja na matokeo ya uchanganuzi wa mapema wa ultrasound, ambazo hutoa taarifa za ziada kuhusu umri wa ujauzito. Mtoto anakadiriwa kuzaliwa (tarehe ya kuzaliwa) katika wiki 40 za ujauzito.
Macrosomia (mwili mkubwa) ni neno linalohusiana linalotumika kuelezea watoto wachanga wenye uzito wa zaidi ya pauni 9 na aunsi 15 (kilo 4.5).
Sababu za Watoto Waliozaliwa Karibuni wa LGA
Watoto wachanga wenye mwili mkubwa wanaweza kuwa watoto wenye afya njema ambao ni wakubwa kwa sababu wazazi wao ni wakubwa. Hata hivyo, matatizo fulani kwa mama wakati mwingine husababisha watoto kuwa wenye umbo kubwa ikilinganisha na umri wa ujauzito.
Sababu ya kawaida zaidi ya watoto wachanga wenye LGA ni
Vihatarishi vingine kwa watoto wachanga wenye LGA ni pamoja na
Kupata watoto wenye LGA hapo awali
Matatizo au dalili za kijeni (kwa mfano, ugonjwa wa Beckwith-Wiedemann au ugonjwa wa Sotos)
Kuongezeka uzito kupita kiasi wakati wa ujauzito (kijusi hupata kalori zaidi kadiri mama anavyoongezeka uzito)
Sababu ya ukuaji kupita kiasi wa kijusi hutofautiana lakini kimsingi hutokana na wingi wa virutubisho pamoja na homoni kwenye kijusi zinazochochea ukuaji. Kwa wajawazito ambao wana kisukari kisichodhibitiwa vizuri, kiasi kikubwa cha sukari (glukosi) huvuka kondo la nyuma (kiungo kinachotoa lishe kwenye kijusi), na kusababisha viwango vya juu vya glukosi katika damu ya kijusi. Viwango vya juu vya glukosi husababisha kutolewa kwa kiasi kikubwa cha homoni insulini kutoka kwenye kongosho la kijusi. Kiasi kilichoongezeka cha insulini husababisha ukuaji wa haraka wa kijusi, ikijumuisha karibu viungo vyote isipokuwa ubongo, ambao hukua kwa kawaida.
Dalili za Watoto Waliozaliwa Karibuni wa LGA
Dalili za watoto wachanga wenye umbo kubwa ikilinganishwa na umri wa ujauzito (LGA) zinahusiana zaidi na matatizo yoyote yanayotokea.
Matatizo
Matatizo ya kawaida kwa watoto wachanga wenye LGA ni pamoja na yafuatayo:
Ugumu wa kujifungua: Kujifungua kwa njia ya uke, hasa kama kijusi kiko katika hali ya kutanguliza matako, inaweza kuwa vigumu wakati kichwa cha kijusi ni kikubwa ikilinganishwa na nyonga ya mama. Kujifungua kwa njia ya upasuaji (C-section) kwa kawaida hufanywa kwa watoto wachanga wenye LGA.
Kukosa hewa wakati wa kuzaliwa: Tatizo hili ni kupungua kwa mtiririko wa damu kwa mtoto kabla, wakati, au mara tu baada ya kujifungua. Tatizo hili linaweza kusababishwa na tatizo la kondo la nyuma kabla au wakati wa kujifungua au kutokana na ugumu wa kujifungua watoto wachanga wenye LGA kwa sababu zilizotajwa hapo juu.
Majeraha ya kuzaliwa: Watoto wachanga wenye LGA wanaweza kuwa vigumu kujifungua kwa sababu ya mwili wao mkubwa. Majeraha yanayotokea sana ni pamoja na kunyoosha mishipa kwenye bega (majeraha ya mtandao wa mabega na mikono) na kuvunjika kwa mifupa.
Alama ya chini ya Apgar: Alama ya Apgar ni kipimo cha hali ya afya ya mtoto mchanga katika dakika za kwanza za maisha. Watoto wachanga wenye LGA huwa na alama za chini za Apgar na wana uwezekano mkubwa wa kuhitaji msaada wakati wa kuzaliwa kwa sababu ya ugumu wa kujifungua.
Kuvuta pumzi ya mekoniamu: Watoto wachanga wenye LGA wanaweza kupitisha mekoniamu (kinyesi cha kijani kibichi kinachozalishwa kwenye utumbo wa kijusi kabla ya kuzaliwa) kwenye maji ya amniotiki na kuvuta pumzi kwa nguvu zinazosababisha maji ya amniotiki yenye meconium kuvutwa kwenye mapafu.
Kiwango cha chini cha sukari kwenye damu (hipoglisemia): Ikiwa kijusi kimeathiriwa na viwango vya juu vya glukosi kwa sababu kisukari cha mama hakikudhibitiwa vizuri wakati wa ujauzito, kijusi hico kina kiwango cha juu cha insulini. Wakati wa kujifungua, usambazaji wa glukosi kwenye kondo la nyuma husitishwa ghafla, na kiwango cha juu cha insulini kinaweza kupunguza haraka kiwango cha sukari kwenye damu ya mtoto, na kusababisha hypoglycemia. Kupungua kwa sukari ya damu huenda kusisababishe dalili zozote, lakini baadhi ya watoto wachanga huwa wachovu na walegevu na wengine huwa na wasiwasi na husisimka sana. Licha ya kuwa na mwili mkubwa, watoto wachanga wa akina mama wenye kisukari mara nyingi hawali vizuri kwa siku chache za kwanza.
Matatizo ya mapafu: Ukuaji wa mapafu unaweza kuchelewa kwa watoto wachanga ambao mama zao wana kisukari, na watoto wachanga wako katika hatari kubwa ya ugonjwa wa matatizo ya kupumua au tachypnea ya muda mfupi ya mtoto mchanga, hata kama hawajazaliwa kabla ya wakati.
Kasoro za kuzaliwa nazo: Watoto wachanga wa akina mama wenye kisukari kisichodhibitiwa vizuri wana hatari kubwa ya kupata kasoro za kuzaliwa nazo, ikiwa ni pamoja na zile zinazohusisha ubongo, moyo, figo, njia ya umeng’enyaji na sehemu ya chini ya uti wa mgongo.
Seli nyekundu za damu zilizozidi (polycythemia): Watoto wachanga wenye LGA wanaweza kuwa na kiwango cha juu cha damu kuliko kawaida. Seli nyekundu za damu zikiwa nyingi zinaweza kusababisha damu kuwa nzito sana, jambo ambalo linaweza kupunguza kasi ya mtiririko wa damu. Watoto wachanga walio na polycythemia wana rangi nyekundu ya ngozi na wanaweza kuonekana kuwa walegevu. Polycythemia inaweza kuchangia hypoglycemia, shida ya kupumua, na hyperbilirubinemia.
Utambuzi wa Watoto Waliozaliwa Karibuni wa LGA
Kabla ya kuzaliwa, kipimo cha uterasi na ultrasound
Baada ya kuzaliwa, tathmini ya umri wa ujauzito, ukubwa na uzani wa mtoto
Wakati wa ujauzito, madaktari hupima umbali kwenye tumbo la mwanamke kutoka juu ya mfupa wa kinena hadi juu ya uterasi (fundus). Kipimo hiki, kinachoitwa kipimo cha urefu wa fundal, kinalingana takriban na idadi ya wiki za ujauzito. Endapo ukubwa uko juu kwa wiki husika, kijusi kinaweza kuwa kikubwa kuliko ilivyotarajiwa.
Kipimo cha picha kwa kutumia mawimbi ya sauti kinaweza kutumika kutathmini ukubwa wa kijusi na kukadiria uzito wa kijusi ili kuthibitisha utambuzi wa mwili mkubwa ikilinganishwa na umri wa ujauzito (LGA).
Baada ya kuzaliwa, LGA hutambuliwa kwa kutathmini umri wa ujauzito na uzito wa mtoto mchanga.
Watoto wachanga wenye LGA hupimwa kuona endapo wana matatizo yoyote. Sukari ya damu hupimwa ili kugundua hypoglycemia, na madaktari hufanya uchunguzi wa kina ili kuangalia majeraha ya kuzaliwa na kasoro za kiumbo au kijeni.
Matibabu ya Watoto Waliozaliwa Karibuni wa LGA
Tiba ya matatizo
Hakuna matibabu maalumu kwa watoto wachanga waliozaliwa wakiwa na mwili mkubwa kwa umri wa ujauzito, lakini hali na matatizo sababishi hutibiwa inavyohitajika.
Watoto Wachanga wenye polycythemia wanaweza kupewa majimaji kwa njia ya mishipa. Endapo polycythemia ni kali, daktari anaweza kuondoa damu na kuweka saline badala yake (uhamishaji wa kubadilishana kwa sehemu), ambayo hupunguza seli nyekundu za damu zilizobaki.
Watoto wachanga walio na hypoglycemia na watoto wachanga wowote walio katika hatari ya kupata hypoglycemia hutibiwa mapema (ndani ya saa 1 baada ya kuzaliwa) na kunyonyeshwa mara kwa mara, au wakati mwingine hupewa jeli ya glukosi au glukosi yenye vimiminika kupitia neli au kwenye mshipa.
Shida ya kupumua na kunyonya mekoniamu hutibiwa kwa kutumia oksijeni ya ziada au vifaa vingine vya usaidizi kama vile shinikizo la njia ya hewa linaloendelea (CPAP, mbinu inayowaruhusu watoto wachanga kupumua wenyewe huku wakipewa oksijeni yenye shinikizo kidogo) au mashine ya kupumulia, kulingana na ukali wa tatizo.
Ubashiri wa Watoto Waliozaliwa Karibuni wa LGA
Matatizo yaliyoenea sana ya watoto wachanga wenye LGA (hypoglycemia, majeraha ya kuzaliwa, na matatizo ya mapafu) kwa kawaida hutatuliwa ndani ya siku kadhaa bila matokeo ya muda mrefu.
Watoto wachanga wenye LGA wako katika hatari kubwa ya unene kupita kiasi na wanaweza kuwa na hatari kubwa ya kupata ugonjwa wa moyo.
Kama watu wazima, wanawake waliokuwa na LGA wakati wa kuzaliwa wana hatari kubwa ya kupata mtoto mchanga mwenye LGA ikiwa watapata mimba.
