Wakati wa ujauzito, wanawake wanaweza kuhitaji kutumia dawa ili kutibu hali ya kiafya iliyopo au mpya. Pia, vitamini fulani vinapendekezwa wakati wa ujauzito. Kabala ya kutumia dawa yoyote (ikiwa ni pamoja na dawa za kununua dukani) au Virutubisho lishe (ikwia ni pamoja na dawa za mitishamba), mwanamke mjamzito anapaswa kushauriana na daktari. Wanawake ambao sasa wanatumia dawa na wanapanga kuwa wajawazito wanapaswa kushauriana na daktari kabla ya kubeba ujauzito, ikiwa inawezekana, ili kuona endapo dawa hizo zinapaswa kusitishwa au kubadilishwa. (Angalia pia Vituo vya Kudhibiti na Kuzuia Magonjwa: Dawa na Ujauzito.)
Dawa au dutu nyinginezo zinazotumiwa na mwanamke mjamzito zinaweza kufikia kihusi kwa kupitia kwenye plasenta, njia ileile inayotumiwa na oksjeni na virutubishi, ambavyo vinahitajika kwa ajili ya ukuaji na maendeleo ya kijusi. Hata hivyo, zile ambazo hazipiti kwenye plasenta bado zinaweza kudhuru kijusi kwa kuathiri uterasi na plasenta.
Dawa au dutu nyinginezo ambazo mwanamke mjamzito anatumia wakati wa ujauzito zinaweza kuathiri kijusi kwa njia mbalimbali:
Hakuna madhara kwenye kijusi na ukuaji wake
Inafikia kijusi moja kwa moja, na kusababisha madhara, ukuaji usio wa kawaida (na kusababisha kasoro za kuzaliwa), au kifo
Kubadilisha shughuli za plasenta, kwa kawaida kwa kusababisha mishipa ya damu kuwa miembamba (kunywea) na hivyo kupunguza usambazaji wa oksijeni na virutubishi kutoka kwa mama (wakati mwingine kusababisha mtoto kuwa na uzito wa chini na asikue vizuri)
Husababisha misuli ya kijusi kukaza kwa nguvu, na kujeruhi kijusi isivyo moja kwa moja kwa kupunguza mzunguko wake wa damu au kuchochea uchungu wa uzazi kabla ya wakati na kujifungua
Huathiri kijusi isivyo moja kwa moja (kwa mfano, dawa ambazo zinashusha shinikizo la damu la mama zinaweza kupunguza mtiririko wa damu kwenye plasenta na hivyo kupunguza usambazaji wa oksijeni na virutubishi kwenye kijusi)
Baadhi ya dawa zinabaki mwilini zinaweza kuwa na madhara baada ya kusistishwa. Kwa mfano, isotretinoin, dawa inayotumika kutibu matatizo ya ngozi inahifadhiwa kwenye mafuta chini ya ngozi na huachiliwa taratibu kwa baada ya wiki kadhaa. Isotretinoin inaweza kusababisha kasoro za kuzaliwa ikiwa mwanamke atakuwa mjamzito ndani ya wiki 2 baada ya kuacha kutumia dawa hizo. Kwa hivyo, wanawake wanashuariwa kusubiri hadi angalau wiki 3 hadi 4 baada ya dawa kuacha kutumika kabla hawajawa wajawazito.
Jinsi Dawa Zinavyopenya Kondo
Baadhi ya mishipa ya damu ya kijusi huwekwa katika mwonekano mdogo kama wa nywele (vili) au placenta ambayo inaenda hadi kwenye ukuta wa mji wa mimba. Damu ya mama inapita kwenye sehemu inayozunguka vili (nafasi ya kati ya vili). Ni utando mwembamba pekee (utando wa plasenta) ndio unaweza kutenganisha damu ya mama na nafasi ya kati ya vili kutoka kwenye damu ya kijusi kwenye vili. Dawa katika damu ya mama inaweza kuvuka utando huu na kuingia kwenye mishipa ya damu kwenye vili na kupita kwenye kitovu hadi kwenye kijusi. |
Jinsi dawa inavyoathiri kijusu hutegemea
Hatua ya ukuaji wa kijusi
Nguvu na dozi ya dawa
Hali ya kuweza kupenya kwenye plasenta (ni rahisi kiasi gani vitu vinapita)
Sababu za kijeni kwa mwanamke mjamzito, ambayo inaathiri kiasi gani cha dawa ni amilifu na kinapatikana
Afya ya mwanamke mjamzito (kwa mfano, kichefuchefu na kutapika kunaweza kupunguza unyonyaji wa dawa zinazotumika kwa mdomo)
Muda na Athari za Dawa Wakati wa Ujauzito
Muda | Athari za Kijusi Zinazoweza Kutokea* | Hali ya Kijusi |
|---|---|---|
Ndani ya siku 20 baada ya kurutubishwa | Madhara kabisa au hakuna (kifo cha kijusi au hakuna madhara kabisa) | Kijusi kinapambana sana dhidi ya kasoro za kuzaliwa. |
Wiki 3 hadi 8 baada ya kurutubishwa | Pengine hakuna madhara Kasoro ya kuzaliwa inayoonekana Kasoro ndogo ya kudumu ambayo itaonekana tu baadaye katika maisha Ongezeko la hatari ya saratani ya utotoni, ambayo inaweza kutokana na kumpa mama iodini ya mionzi (ili kutibu saratani ya tezi dundumio) au kutumia dutu ya mionzi katika kipimo cha kuchukua picha (kama vile uchanganuzi wa radionuklidi) | Viungo vya kijusi vinakua, na kufanya kijusi kiwa katika hatari zaidi ya kasoro za kuzaliwa. |
Kipindi cha pili na cha tatu | Mabadiliko katika ukuaji na utendaji wa viungo na tishu zilizoundwa kawaida Haina uwezekano wa kusababisha kasoro ya kuzaliwa Madhara ya muda mrefu yasiyojulikana | Ukuaji wa kiungo umekamilika. |
* Ni dawa fulani tu ndizo zina uwezekano wa kuwa na madhara. | ||
Mashirika ya serikali yanayosimamia usalama wa dawa yanaweza kuainisha dawa kulingana na uelewa wa sasa kuhusu usalama wakati wa ujauzito. Nchini Marekani, Mamalaka ya Chakula na Dawa (FDA) hutoa taarifa kuhusu usalama wa dawa kwenye ujauzito (angalia FDA: Dawa na Ujauzito). Uelewa kuhusu usalama wa dawa kwenye ujauzito unatokana na utafiti kuhusu watu na wanyama na kuhusu madhara ambayo yameripotiwa na watu ambao wametumia hiyo dawa. Kwa ujumla, madaktari wanawashauri wanawake wajawazito kuhusu kutumia dawa kulingana na utafiti uliopo, umuhimu wa dawa kwenye afya ya mwanamke mjamzito, na endapo kuna matibabu mengine ambayo yana hatari kidogo kwa mwanamke mjamzito au kijusi. Dawa zinatolewa kwenye ujauzito ikiwa manufaa yanazidi hatari.
Baadhi ya Dawa na Hatari za Matatizo Wakati wa Ujauzito*
Mifano | Matatizo yanayowezekana |
|---|---|
Dawa za kupambana na wasiwasi | |
Benzodiazepines (kama vile diazepam, alprazolam, au lorazepam) | Zinapotumiwa kwa kuchelewa wakati wa ujauzito, kupumua polepole sana au dalili za kuacha matumizi (husababisha harara, kutetemeka na mijongeo kupita kiasi) kwa mtoto mchanga |
Dawa za kuua bakteria | |
Aminoglycosides (kama vile amikacin, gentamicin, neomycin, streptomycin, na tobramycin) | Uharibifu kwenye sikio la kijusi (ototoxicity), kusababisha uziwi wa aina mbalimbali |
Kwa wanawake au vijusi vilivyo na upungufu wa G6PD, kuvunjika kwa seli nyekundu za damu Uwezekano wa ugonjwa wa mtoto mchanga mwenye rangi ya kijivu (ugonjwa mbaya unaoweza kuleta mauti) | |
Fluoroquinolones (kama vile ciprofloxacin, ofloxacin, levofloxacin, na norfloxacin) | Uwezekano wa matatizo ya mivupa na viungio (huonekana tu kwa wanyama) |
Kwa wanawake au vijusi vilivyo na upungufu wa G6PD, uainishaji wa seli nyekundu za damu | |
Kwa wanawake au vijusi vilivyo na upungufu wa G6PD, uainishaji wa seli nyekundu za damu | |
Sulfonamides (kama vile sulfasalazine na trimethoprim- sulfamethoxazole) | Inapotolewa kwa kuchelewa wakati wa ujauzito, homa ya manjano na, bila kutibiwa, madhara kwenye ubongo (kernicterus) kwa mtoto mchanga Kwa kutumia sulfasalazine, kuna hatari ndogo sana ya matatizo Kwa wanawake au vijusi vilivyo na upungufu wa G6PD, uainishaji wa seli nyekundu za damu |
Ukuaji wa mifupa wa polepole, meno kuwa ya njano kabisa na hatari kubwa ya meno kuoza kwa watoto Mara chache, ini kushindwa kufanya kazi kwa mwanamke mjamzito | |
Kasoro za ubongo na uti wa mgongo (kasoro za neva za neli), kama vile spina bifida | |
Vizuizi vya Factor Xa kama vile rivaroxaban, apixaban, au edoxaban | Uwezekano wa hatari ya kuvuja damu kwa mwanamke mjamzito au kijusi |
Heparin au enoxaparin | Kwa nadra husababisha thrombocytopenia (kupungua kwa idadi ya chembe sahani katika damu, ambazo husaidia damu kuganda) kwa mwanamke mjamzito, pengine kusababisha kutokwa na damu kwa wingi |
Warfarin | Kasoro za kuzaliwa ikiwa ni pamoja na mifupa yenye umbo baya, ulemavu wa akili, mikazo ya kuzaliwa, na matatizo mengine ya macho kwenye kijusi Matatizo ya kijusi na mwanamke mjamzito kutokwa damu |
Dawa za kuzuia msongo wa mawazo | |
Bupropion | Uwezekano wa hatari katika vipindi vitatu vya awali; inaweza kuwa salama kwenye ujauzito |
Citalopramu | Inapotumiwa kwenye kipindi cha kwanza, kuna hatari kubwa ya kasoro za kuzaliwa (hasa kasoro za moyo) Inapotumiwa wakati wa kipindi cha tatu, ugonjwa wa kutoendeleza (unaojumuisha, kizunguzungu, wasiwasi, harara, uchovu, kichefuchefu, ubaridi, na maumivu ya misuli) na shinikizo la juu la damu katika mishipa ya mapafu kwa mtoto mchanga (mishipa ya ateri ya kwenye mapafu inasalia kuwa finyu baada ya kujifungua, ikipunguza mtiririko wa damu kwenda kwenye mapafu na kwa hivyo kiwango cha oksijeni kwenye mtiririko wa damu) |
Escitalopram | Inapochukuliwa katika muhula wa tatu, ugonjwa wa kuacha na shinikizo la juu la damu katika mishipa ya mapafu la mtoto aliyezaliwa karibuni. |
Fluoxetine | Inapochukuliwa katika muhula wa tatu, ugonjwa wa kuacha na shinikizo la juu la damu katika mishipa ya mapafu la mtoto aliyezaliwa karibuni. |
Paroxetine | Inapotumiwa wakati wa kipindi cha kwanza, hatari kubwa ya kasoro za kuzaliwa, hasa kasoro za moyo Inapochukuliwa katika muhula wa tatu, ugonjwa wa kuacha na shinikizo la juu la damu katika mishipa ya mapafu la mtoto aliyezaliwa karibuni. |
Sertraline | Inapochukuliwa katika muhula wa tatu, ugonjwa wa kuacha na shinikizo la juu la damu katika mishipa ya mapafu la mtoto aliyezaliwa karibuni. |
Venlafaxine | Inapotumiwa wakati wa kipindi cha tatu, ugonjwa wa kutoendelea |
Dawa za antiemetic (zinatumika kuondoa kichefuchefu) | |
Doxylamine na pyridoxine (vitamini B6) | Hakuna hatari ya kuongezeka kwa kasoro za kuzaliwa |
Metoklopramide | Inapotumiwa katika kipindi cha tatu na/au wakati wa kuzaa, mijongeo ya misuli isiyo ya kawaida (dalili za extrapyramidal) au matatizo ya damu (methemoglobinemia) inaweza kutokea kwa mtoto mchanga |
Meclizine | Kasoro za kuzaliwa zinaonekana tu katika wanyama |
Ondansetron | Hakuna ushahidi kamili wa kasoro za kuzaliwa kwa wanyama Inapochukuliwa wakati wa kipindi cha kwanza, uwezekano wa hatari ya ugonjwa wa moyo wa kuzaliwa |
Promethazine | Hakuna ushahidi kamili wa kasoro za kuzaliwa kwa wanyama Uwezekano wa hatari ya kuvuja damu kwa mtoto aliyezaliwa |
Dawa za kuua kuvu | |
Amphotericin B | Hakuna hatari kubwa ya kasoro za kuzaliwa, lakini hakuna utafiti ulioandaliwa vizuri uliofanywa kwa wanawake wajawazito |
Fluconazole | Hakuna hatari kubwa ya kasoro za kuzaliwa baada ya dozi moja ya chini Dozi za juu zinapotumiwa kwa sehemu kubwa au kipindi chote cha kwanza, hatari kubwa ya kasoro za kuzaliwa, kama vile ulemavu kwenye moyo, uso, fuvu, mbavu na miguu na mikono |
Miconazole | Hakuna hatari kubwa ya kasoro za kuzaliwa inapotumiwa kwenye ngozi Inapomezwa kwa mdomo, madhara katika tafiti za wanyama Wakati wa kuingizwa ndani ya uke, hakuna hatari ya kuongezeka kwa kasoro za kuzaliwa |
Terconazole | Hakuna hatari ya kuongezeka kwa kasoro za kuzaliwa Wakati wa kuingizwa ndani ya uke, hakuna hatari ya kuongezeka kwa kasoro za kuzaliwa |
Antihistamini | |
Loratadine | Uwezekano kwa watoto wa kiume waliozaliwa, kasoro ya kuzaliwa ya urethra ambapo ufunguaji wa urethra upo katika sehemu isiyo sahihi kwenye uume (hypospadias); inaonekana kuwa salama kwenye ujauzito |
Meclizine | Kasoro za kuzaliwa kwenye panya lakini hakuna uthibitisho wa hili kwa binadamu |
Dawa ya kupunguza shinikizo la damu | |
Vizuizi vya aldosteroni (dawa zinazozuia kazi ya hamoni ya aldosterone), kama vile spironolactone na eplerenone | Kwa kutumia spironolactone, kuna uwezekano wa kuwepo sifa za kike kwenye kijusi cha kiume Kwa kutumia eplerenone, hakuna hatari kubwa ya kasoro za kuzaliwa kwenye wanyama, lakini hakuna tafiti zilizoandaliwa vizuri kwa wanawake wajawazito |
Zinapotumika baadaye kwenye ujauzito, uwezekano wa madhara kwenye figo kwenye kijusi, kupungua kiwango cha majimaji kuzunguka kijusi kinachokua (maji ya amnioti), na kasoro za uso, miguu na mikono na mapafu | |
Labetalol ni kizuizi cha beta kinachopendelewa kwenye ujauzito Wakati ambapo atenolol, propranolol, na vizuzizi vingine vya beta vinapotumika wakati wa ujauizto, kunakuwa na mapigo ya moyo ya polepole, kiwango cha chini cha sukari kwenye damu, na pengine ukuaji usiofaa wa kijusi (vizuizi vya ukuaji) na kujifungua kabla ya wakati Shinikizo la chini la damu kwa mama | |
Nifedipine na nicardipine ni vizuizi vya njia ya kalsiamu, wakati wa ujauzito | |
Kupungua kwa viwango vya oksijeni, sodiamu na potasiamu na idadi ya chembe sahani kwenye damu ya kijusi Ukuaji duni wa kijusi | |
Dawa za kutuliza akili | |
Aripiprazole | Inapotumiwa wakati wa muhula wa tatu, hatari ya mienendo isiyo ya kawaida ya misuli (dalili ya extrapyramidal) na/au dalili za kujiondoa kwa watoto waliozaliwa karibuni baada ya kujifungua huongezeka. |
Haloperidol | Athari zenye madhara kwa wanyama Inapotumiwa wakati wa kipindi cha kwanza cha muhula, kuna uwezekano wa kasoro za kuzaliwa kwenye miguu na mikono Inapochukuliwa katika muhula wa tatu, hatari ya kuongezeka kwa yafuatayo:
|
Lurasidone | Hakuna ushahidi wa madhara kwa wanyama Inapochukuliwa katika muhula wa tatu, hatari ya kuongezeka kwa yafuatayo:
|
Olanzapini | Athari zenye madhara kwa wanyama Inapochukuliwa katika muhula wa tatu, hatari ya kuongezeka kwa yafuatayo:
|
Carbamazepine | Kuongezeka kwa hatari ya kasoro za kuzaliwa, ikiwa ni pamoja na kasoro ya bomba la neva (kama vile spina bifida) Tatizo la kuvuja damu kwa mtoto aliyezaliwa (ugonjwa wa kuvuja damu kwa mtoto aliyezaliwa), ambao unaweza kuzuiwa kwa wanawake wajawazito ikiwa wanawake wajawazito wanatumia vitamini K kwa mdomo kila siku kwa mwezi mmoja kabla ya kujifungua ai endapo mtoto aliyezaliwa anapewa sindano ya vitamini K muda mfupi baada ya kuzaa |
Lamotrigine | Hakuna hatari kubwa ya kasoro za kuzaliwa |
Lacosamide | Data za ziada kuhusu madhara zinahitajika |
Levetiracetam | Kasoro ndogo za mifupa zimeonekana kwenye wanyama Hakuna hatari kubwa kwa watu |
Phenobarbital | Kuongezeka kwa hatari ya kasoro za kuzaliwa, ikiwa ni pamoja na kasoro ya bomba la neva (kama vile spina bifida) Matatizo ya kuvuja damu kwa watoto waliozaliwa karibuni |
Phenytoin | Hatari kubwa ya kasoro za kuzaliwa (kama vile mdomo wazi na kasoro za moyo) Matatizo ya kuvuja damu kwa watoto waliozaliwa karibuni |
Trimethadione | Hatari kubwa ya kasoro za kuzaliwa (kama vile kaakaa wazi na kasoro za moyo, fuvu, uso, mikono, na tumbo) Hatari ya kuharibika mimba |
Valproate | Hatari kubwa ya kasoro za kuzaliwa, ikiwa ni pamoja na kaakaa wazi, kasoro za neli ya neva (kama vile meningomyelocele), na kasoro za moyo, uso, fuvu, uti wa mgongo na mikono na miguu |
Dawa za tibakemikali | |
Actinomycin | Uwezekano wa kasoro za kuzaliwa (inaonekana kwa wanyama pekee) |
Busulfan | Kasoro za kuzaliwa nazo kama vile ukuaji duni wa taya ya chini, kaakaa wazi, ukuaji usio wa kawaida wa mifupa ya fuvu, kasoro za uti wa mgongo, kasoro za sikio na mguu uliopinda. Ukuaji usiofaa wa kijusi (kizuizi cha ukuaji) |
Chlorambucil | Kasoro za kuzaliwa nazo kama vile ukuaji duni wa taya ya chini, kaakaa wazi, ukuaji usio wa kawaida wa mifupa ya fuvu, kasoro za uti wa mgongo, kasoro za sikio na mguu uliopinda. Ukuaji usiofaa wa kijusi (kizuizi cha ukuaji) |
Colchicine | Uwezekano wa kasoro za kuzaliwa (imeonekana kwa wanyama) Kasoro kwenye mbegu za kiume kwa watoto wa kiume |
Cyclophosphamide | Kasoro za kuzaliwa nazo kama vile ukuaji duni wa taya ya chini, kaakaa wazi, ukuaji usio wa kawaida wa mifupa ya fuvu, kasoro za uti wa mgongo, kasoro za sikio na mguu uliopinda. Ukuaji usiofaa wa kijusi (kizuizi cha ukuaji) |
Doxorubicin | Tatizo la moyo kwa mama, inategemeana na dozi iliyotumiwa Kasoro za kuzaliwa |
Mekaptopurine | Kasoro za kuzaliwa nazo kama vile ukuaji duni wa taya ya chini, kaakaa wazi, ukuaji usio wa kawaida wa mifupa ya fuvu, kasoro za uti wa mgongo, kasoro za sikio na mguu uliopinda. Ukuaji usiofaa wa kijusi (kizuizi cha ukuaji) |
Methotreksate | Kasoro za kuzaliwa nazo kama vile ukuaji duni wa taya ya chini, kaakaa wazi, ukuaji usio wa kawaida wa mifupa ya fuvu, kasoro za uti wa mgongo, kasoro za sikio na mguu uliopinda. Ukuaji usiofaa wa kijusi (kizuizi cha ukuaji) |
Vinblastini | Uwezekano wa kasoro za kuzaliwa (inaonekana kwa wanyama pekee) |
Vincristine | Uwezekano wa kasoro za kuzaliwa (inaonekana kwa wanyama pekee) |
Dawa za kuimarisha mihamko | |
Aripiprazole | Inapotumiwa wakati wa muhula wa tatu, hatari ya mienendo isiyo ya kawaida ya misuli (dalili ya extrapyramidal) na/au dalili za kujiondoa kwa watoto waliozaliwa karibuni baada ya kujifungua huongezeka. |
Inapotumiwa wakati wa kipindi cha kwanza cha muhula, kuna hatari kubwa ya kasoro za kuzaliwa (hasa za moyo) Inapotumiwa baadaye kwenye ujauzito, kunakuwa na uchovu, misuli kupungua, ulaji duni, tezi dundumio kufanya kazi kwa kiwango cha chini na kisukari insipidus cha asili ya figo kwa mtoto aliyezaliwa | |
Risperidone | Athari zenye madhara kwa wanyama Hakuna ushahidi wa hatari kubwa ya kasoro za kuzaliwa, lakini hakuna tafiti zilizoandaliwa vizuri kwa wanawake wajawazito Inapochukuliwa katika muhula wa tatu, hatari ya kuongezeka kwa yafuatayo:
|
Chlorpropamide Glyburide Metformin Tolbutamide | Kiwango cha chini sana cha sukari kwenye damu |
Aspirini na salicylates zingine Ibuprofen Naproxen | Inapotumiwa kwa kiwango cha juu, kuharibika mimba kunaweza kutokea katika kipindi cha kwanza cha muhula, kuchelewa kuanza uchungu, kufunga kabla ya kukomaa kwa muunganiko kati ya aota na ateri za kwenye mapafu (ductus arteriosus), homa ya manjano, necrotizing enterocolitis (uharibifu kwenye utando wa utumbo), na (wakati mwingine) madhara kwenye ubongo kwenye kijusi (kernicterus) na matatizo ya kuvuja damu kwa mwanamke wakati na baada ya kujifungua na/au kwa mtoto aliyezaliwa Inapotumika kwa kuchelewa kwenye ujauzito, kupungua kwa kiwango cha majimaji kuzunguka kijusi kinachokua Dozi za chini za asprini zinapotumiwa, hakuna hatari kubwa ya kasoro za kuzaliwa |
Buprenorphine | Hakuna ushahidi wa hatari kubwa ya kasoro za kuzaliwa lakini inaweza kuwa na madhara mengine kwa kijusi au mtoto aliyezaliwa Kutotulia, harara, kutetemeka, ugumu wa kupumua, na matatizo ya kula (dalili za kuacha kutumia dawa za afuni) kwa mtoto aliyezaliwa karibuni kwa sababu wakati wa kuzaliwa, kupita kwa dawa kutoka kwa mama kupitia vituo vya kondo la nyuma |
Codeine Hydrocodone Hydromorphone Meperidine Mofini | Kukosa utulivu, harara, kutetemeka, kupata shida kupumua na matatizo ya kula (dalili za kuacha kutumia dawa za afyuni) kwa mtoto aliyezaliwa, pengine ikitokea saa 6 hadi 8 baada ya kuzaa Ikiwa dozi za juu zittolewa ndani ya saa moja kabla ya kujifungua, uwezekano wa hali ya kusinzia na mapigo ya moyo ya polepole kwa mtoto aliyezaliwa |
Methadone | Kukosa utulivu, harara, kutetemeka, ugumu wa kupumua, na matatizo ya kula (dalili za kuacha kutumia dawa za afyuni) kwa mtoto aliyezaliwa |
Homoni za ngono | |
Danazol | Inapotumiwa mapema sana katika ujauzito, inaweza kusababisha kuonekana kwa sifa za kiume (masculinization) kwenye via vya uzazi vya kijusi cha kike, hali ambayo wakati mwingine huhitaji upasuaji ili kurekebishwa. |
Vidhibiti mimba vya homoni (vidonge vya uzazi wa mpango, viraka au pete; sindano au vipandikizi vya kuzuia mimba; na vifaa vya ndani ya mfuko wa uzazi vya homoni [IUD]). | Kuwa katika mazingira ya vidhibiti mimba vyenye estrojeni–projesteroni kabla ya mimba au wakati wa ujauzito hakuonekani kuhusishwa na ongezeko la hatari ya kasoro kubwa za kuzaliwa. Vilevile, kuathiriwa na medroxyprogesterone acetate hakuonekani kuongeza hatari ya kasoro kubwa za kuzaliwa. |
17-hydroxyprogesterone caproate | Ni salama kutumiwa katika kipindi cha pili au cha tatu cha ujauzito |
Sterone (kwa kumeza au kwa njia ya uke) | Kuwa katika mazingira yake wakati wa ujauzito hakuhusiani na ongezeko la hatari ya kasoro kubwa za kuzaliwa. |
Matibabu ya ngozi | |
Isotretinoin | Kasoro za kuzaliwa, kama vile kasoro za moyo, masikio madogo, na hydrocephalus (wakati mwingine huitwa maji kwenye ubongo) Ulemavu wa akili Hatari ya kuharibika mimba |
Dawa za tezi (thyroid) | |
Levothyroxine | Tiba inayopendekezwa kwa hypothyroidism wakati wa ujauzito; salama kutumiwa katika ujauzito. |
Methimazole | Tezi dundumio isiyofanya kazi vizuri, iliyoongezeka kwa ukubwa kwenye kijusi Kasoro za uso na ngozi ya kichwa kwa mtoto mchanga Kasoro nyingine zinazoweza kutokea |
Propylthiouracil | Tezi dundumio isiyofanya kazi vizuri, iliyoongezeka kwa ukubwa kwenye kijusi Uharibifu wa ini kwa mama |
Iodini yenye mionzi (radioactive iodine) | Husababisha uharibifu wa tezi dundumio kwenye kijusi Inapotolewa karibu na mwisho wa kipindi cha kwanza, inaweza kusababisha tezi dundumio ya kijusi kuwa na shughuli nyingi sana na kuvimba Huongeza hatari ya saratani ya utotoni |
Triiodothyronine | Tezi ya dundumio ya kijusi iliyo na shughuli nyingi na iliyovimba. |
Chanjo | |
Hakuna wasiwasi wa usalama unaojulikana kwa wanawake wajawazito wala kwa vijusi au watoto wachanga wao. | |
Hakuna wasiwasi wa usalama kwa wajawazito au kwa vijusi au watoto waliozaliwa karibuni | |
Chanjo ya pepopunda, diphtheria iliyopunguzwa, na kifaduro isiyo na seli (Tdap) | Hakuna wasiwasi wa usalama kwa wajawazito au kwa vijusi au watoto waliozaliwa karibuni |
Chanjo zenye virusi hai kama zile za suruameasles, mabusha rubella; tetekuwanga (varisela); polio; na homa ya manjano | Kwa chanjo za rubela na tetekuwanga, kuna uwezekano wa maambukizi ya kondo la nyuma (placenta) na kijusi kinachoendelea kukua. Kwa chanjo nyingine zenye virusi hai, kuna hatari zinazowezekana lakini zisizojulikana kwa uhakika. |
Maambukizi mengine | |
Kotikosteroidi | Inawezekana kusababisha mpasuko wa mdomo inapotumiwa katika kipindi cha kwanza. |
Haidroksiklorokuini | Hakuna ongezeko la hatari katika dozi zinazotumiwa kwa kawaida |
Isoniazid | Athari hatarishi zinazowezekana ni pamoja na madhara kwa ini au uharibifu wa neva za pembeni (unaoweza kusababisha hisia zisizo za kawaida na/au udhaifu). |
Pseudoephedrine (dawa ya kupunguza msongamano wa pua) | Inaweza kusababisha kubanwa kwa mishipa ya damu kwenye plasenta, jambo linaloweza kupunguza kiasi cha oksijeni na virutubisho vinavyomfikia kijusi na hivyo kusababisha ukuaji duni kabla ya kuzaliwa. Kuna hatari inayowezekana ya kasoro kwenye ukuta wa tumbo inayoruhusu utumbo kutoka nje ya mwili (iitwayo gastroschisis). |
Vitamini K | Kwa wanawake au vijusi wenye upungufu wa G6PD, kunaweza kutokea uharibifu wa seli nyekundu za damu (hemolysis). |
* Wanawake ambao ni wajawazito au wanapanga kuwa wajawazito wanapaswa kuzungumza na daktari wao kuhusu hatari na manufaa ya dwa kabla ya kusitisha au kuanza kutumia dawa yoyote. Isipokuwa ni lazimia kitabubu, dawa hazipaswi kutumiwa wakati wa ujauzito. Hata hivyo, baadhi ya dawa ni muhimu kudumisha afya ya mwanamke mjamzito au kijusi, na wanawake hawapaswi kuacha kutumia dawa hizi kabla ya kushauriana na daktari wao. | |
† Dawa za afyuni zinatumika kuondoa maumivu. Hata hivyo, zinasababisha pia hali ya kujihisi kuwa na siha isivyo na uhalisia, na ikiwa ni nyingi zaidi, zinaweza kusababisha utegemezi au uraibu. | |
‡ Insulin kwa kawaida inapendelewa wakati wa ujauzito. | |
G6PD = glucose-6-phosphate dehydrogenase. | |
Chanjo Wakati wa Ujauzito
Chanjo ni yenye ufanisi sawa kwa wanawake wajawazito kama ilivyo kwa wale wasiokuwa wajawazito. (Angalia pia Vituo vya Kudhibiti na Kuzuia Magonjwa (CDC): Ujauzito na Chanjo.)
Chanjo zilizotengenezwa kwa virusi hai (kama vile chanjo ya rubela na chanjo ya tetekuwangava) hazitolewi kwa wanawake ambao ni wajawazito au wanaweza kuwa wajawazito.
Chanjo nyingine (kama zile za kolera, kipindupindu, homa ya ini A, homa ya ini B, tauni, kichaa cha mbwa, nahoma ya matumbo) hutolewa kwa wanawake wajawazito tu ikiwa wako katika hatari kubwa ya kupata maambukizi hayo na ikiwa hatari ya madhara yanayoweza kutokana na chanjo ni ndogo.
Baadhi ya chanjo ambazo zinachukuliwa kuwa salama kwa wanawake wajawazito na zinapendekezwa wakati wa ujauzito ni pamoja na
Chanjo ya mafua (mafua) kwa wanawake wote ambao ni wajawazito au watakuwa wajawazito wakati wa msimu wa mafua.
Chanjo ya pepopunda-diphtheria-pertussis (Tdap): inalinda dhidi ya pertussis (kohozi ya mbwa) na inapendekezwa katika kipindi cha tatu cha kila ujauzito.
Chanjo ya COVID-19 kwa watu wajawazito, wanaonyonyesha, wanaojaribu kupata ujauzito, au wanaoweza kupata ujauzito baadaye.
Ushahidi unaonyesha kuwa faida za chanjo ya COVID-19 wakati wa ujauzito zinazidi hatari yoyote inayojulikana au inayoweza kutokea. Data hizi zinaonyesha kwamba manufaa ya kupokea chanjo ya Chanjo ya COVID-19 ni makubwa kuliko hatari zozote zinazojulikana au zinazoweza kutokea za kuchanja wakati wa ujauzito. (Angalia pia CDC: Chanjo za COVID-19 Ukiwa Mjamzito au Unanyonyesha.)
Mnamo Agosti 2023, Mamlaka ya Chakula na Dawa ya Marekani (FDA) iliridhia matumizi ya chanjo ya virusi vya mapafu (RSV) liidhinisha matumizi ya chanjo ya virusi vya mapafu (RSV) kwa wanawake wajawazito walioko kati ya wiki 32 hadi 36 za ujauzito, ikiwa na onyo la kuepuka matumizi kabla ya wiki 32. (angalia FDA Imeidhinisha Chanjo ya Kwanza kwa Wanawake Wajawazito ili Kuzuia RSV kwa Watoto Wachanga).
Dawa Zilizotumiwa Kutibu Matatizo ya Moyo na Mshipa wa Damu Wakati wa Ujauzito
Dawa za kupunguza shinikizo la damu (antihypertensives) zinaweza kuhitajika kwa wanawake wajawazito ambao walikuwa na shinikizo la juu la damu kabla ya ujauzito au ambao wanapata shinikizo hilo wakati wa ujauzito. Aina yoyote ya shinikizo la juu la damu huongeza hatari ya matatizo kwa mwanamke huyo (kama vile shinikizo la damu la juu wakati wa ujauzito) na kwa kijusi (angalia Shinikizo la Juu la Damu Wakati wa Ujauzito). Hata hivyo, dawa ya kupunguza shinikizo la damu inaweza kupunguza mtiririko wa damu kwenye plaseta ikiwa zinapunguza shinikizo la damu kwa haraka sana kwa wanawake wajawazito. Wanawake wajawazito ambao wanapaswa kutumia dawa hizi wanafuatiliwa kwa ukaribu.
Aina kadhaa za dawa ya kupunguza shinikizo la damu, kama vile vizuizi vya enzaimu ya kugeuza angiotensin na dawa za thiazide za kudhibiti ongezeko la mkojo, kwa kawaida hawapewi wanawake wajawazito. Dawa hizi zinaweza kusababisha matatizo makubwa kwenye kijusi, kama vile kuharibu figo, ukuaji usitosheleza kabla ya kuzaliwa (kizuizi cha ukuaji), na kasoro za kuzaliwa. Spironolactone pia haitolewi kwa wanawake wajawazito.. Dawa hii inaweza kusababisha kuonekana kwa sifa za kike (feminization) katika kijusi wa kiume.
Digoxin, inatumika kutibu moyo kushindwa kufanya kazi na baadhi ya mapigo ya mapigo ya moyo yasiyo ya kawaida, inapita kwa urahisi kuvuka plasenta. Lakini kwa dozi za kawaida, digoxin kwa kawaida ina athari ndogo kwa mtoto kabla au baada ya kuzaliwa.
Dawa za Kuzuia Mfadhaiko Wakati wa Ujauzito
Unyogovu wa kitabibu ni wa kawaida wakati wa ujauzito; kwa hivyo, dawa za kupunguza unyogovu (antidepressants), hasa baadhi ya vizuizi maalum vya urejeleaji wa serotonin (SSRI) kama sertraline, hutumika mara kwa mara wakati wa ujauzito. Kwa wanawake wajawazito, manufaa ya kutibu unyongovu kwa kawaida yanazidi hatari.
Paroxetine inaonekana kuongeza hatari ya kasoro za kuzaliwa. Kwa hivyo, ikiwa mwanamke mjamzito anatumia paroxetine, ekokadiografia inapaswa kufanywa ili kuinua moyo wa kijusi. Hata hivyo, SSRI zingine haziongezi hatari hii.
Ikiwa mwanamke mjamzito anatumia dawa za kuzuia unyongovu, mtoto mchanga anaweza kuwa na dalili za kuacha matumizi (kama vile harara na kutetemeka) baada ya kujifungua. Ili kuzuia dalili hizi, madaktari wanaweza kupunguza kipimo cha dawa ya kupunguza unyogovu kwa taratibu wakati wa kipindi cha tatu na kusitisha dawa kabla ya mtoto kuzaliwa. Hata hivyo, ikiwa mwanamke ana dalili kubwa za unyogovu au dalili zinaongezeka wakati kipimo kinapopunguzwa, dawa za kupunguza unyogovu zinapaswa kuendelea kutumika. Unyogovu wakati wa ujauzito unaweza kusababisha unyogovu baada ya kujifungua, unaohusisha mabadiliko makubwa ya hisia na unahitaji matibabu.
Dawa za Kuua Virusi Wakati wa Ujauzito
Baadhi ya dawa za kuzuia virusi, kama zidovudine na ritonavir kwa maambukizi ya VVU, zimetumika kwa usalama kwa wanawake wajawazito kwa miaka mingi. Hata hivyo, dawa fulani za kuzuia virusi zinaweza kusababisha matatizo kwa kijusi. Kwa mfano, uchunguzi fulani unaonyesha kuwa baadhi ya mchanganyiko wa dawa za VVU zinazotolewa katika kipindi cha kwanza zinaweza kuongeza hatari ya mdomo na kaakaa zilizopasuka.
Kwa mwanamke mjamzito mwenye COVID-19 ya mapema yenye dalili hafifu hadi za wastani, timu yake ya matibabu inaweza kujadili hatari na faida na kuamua ikiwa nirmatrelvir-ritonavir au remdesivir inafaa. Kwa wagonjwa wajawazito waliolazwa hospitalini kwa COVID-19, matumizi ya baricitinib au tocilizumab pia yanaweza kuzingatiwa. Kwa ujumla, wataalamu wanapendekeza kuwa wasiwasi wa dhana kuhusu usalama wa dawa za kuzuia virusi wakati wa ujauzito haupaswi kuzuia matumizi yao kwa wanawake wajawazito.
Iwapo mwanamke mjamzito atapata mafua (influenza), anapaswa kutafuta matibabu haraka iwezekanavyo, kwa sababu kutibu mafua ndani ya saa 48 tangu dalili kuanza kuna ufanisi zaidi. Hata hivyo, matibabu wakati wowote wa maambukizi huweza kupunguza hatari ya matatizo makubwa. Hakuna utafiti uliandaliwa vizuri kwa ajilili ya wanawake wajawazito kuhusu zanamivir na oseltamivir. Hata hivyo, tafiti nyingi zinazotegemea uchunguzi zinaonyesha kuwa kutibu wanawake wajawazito kwa zanamivir au oseltamivir hakuongezi hatari ya madhara. Kuna taarifa chache au hakuna kabisa kuhusu matumizi ya dawa nyingine za mafua wakati wa ujauzito.
Acyclovir, ikichukuliwa kwa mdomo au kutumika kwenye ngozi, kawaida kutumika kutibu virusi vya herpes simplex, inaonekana kuwa salama wakati wa ujauzito.
Dawa Zilizotumiwa Wakati wa Uchungu wa Uzazi na Kuzaa
Dawa zinazotumika kupunguza maumivu wakati wa ujauzito (kama vile nusukaputi ya sehemu maalumu na dawa za afyuni) kawaida husafiri kupitia kondo la nyuma (plasenta) na zinaweza kuathiri mtoto mchanga. Kwa mfano, zinaweza kupunguza haja ya mtoto mchanga ya kupumua. Kwa hivyo, ikiwa dawa hizi zinahitajika wakati wa kujifungua, hutolewa kwa dozi ndogo zaidi inayofaa.
