Anemia ni ugonjwa ambao kuna seli nyekundu chache sana za damu kwenye damu.
Anemia inaweza kutokea wakati seli nyekundu za damu zinavunjwa haraka sana, damu nyingi inapotea, au uboho hautoi seli nyekundu za damu za kutosha.
Ikiwa seli nyekundu za damu zitavunjwa haraka sana, anemia inaweza kutokea na viwango vya bilirubini (rangi ya manjano inayozalishwa wakati wa kuvunjika kwa kawaida kwa seli nyekundu za damu) kuongezeka, na ngozi ya mtoto mchanga pamoja na weupe wa macho zinaweza kuonekana zikiwa za manjano (hali inayoitwa homa ya manjano).
Ikiwa kiasi kikubwa cha damu kitapotea haraka sana, mtoto mchanga anaweza kuwa mgonjwa sana na kupata mshtuko, kuonekana amekwajuka, kuwa na mapigo ya moyo ya haraka, na kuwa na shinikizo la chini la damu pamoja na kupumua kwa haraka, kwa shida.
Ikiwa kuna upotezaji mdogo wa damu, au damu inapotea hatua kwa hatua, mtoto mchanga anaweza kuonekana wa kawaida lakini rangi imefifia.
Matibabu yanaweza kuhusisha viowevu vinavyowekwa kupitia mshipa (kwa njia ya mishipa) ikifuatiwa na kuongezwa damu au kubadilishwa damu.
Seli nyekundu za damu zina himoglobini, protini ambayo huipa damu rangi yake nyekundu na kuiwezesha kubeba oksijeni kutoka kwenye mapafu na kuipeleka kwa tishu zote za mwili. Oksijeni hutumiwa na seli kusaidia kuzalisha nguvu kutoka kwa chakula ambayo mwili unahitaji, na kuacha hewa ya kaboni ikiwa bidhaa taka. Seli nyekundu za damu hubeba kaboni dioksidi kutoka kwenye tishu na kurudisha kwenye mapafu. Wakati idadi ya seli nyekundu za damu ni ndogo sana, damu hubeba oksijeni kidogo, na mtu hupata uchovu na udhaifu (angalia pia Muhtasari kuhusu Anemia kwa watu wazima.)
Uboho una seli maalum zinazozalisha seli za damu. Kwa kawaida, uboho hutoa seli nyekundu chache sana za damu kati ya kuzaliwa na umri wa wiki 3 au 4, na kusababisha kushuka polepole kwa idadi ya seli nyekundu za damu (inayoitwa anemia ya kisaikolojia) katika miezi 2 hadi 3 ya kwanza ya maisha.
Watoto wachanga sana wanaozaliwa kabla ya wakati (waliozaliwa kabla ya wiki 37 za ujauzito) wana idadi ndogo zaidi ya seli nyekundu za damu. Hali hii inaitwa anemia ya kuzaliwa kabla ya wakati. Anemia ya kuzaliwa kabla ya wakati mara nyingi huathiri watoto wachanga ambao umri wa ujauzito (urefu wa muda kwenye uterasi baada ya yai kurutubishwa) ni chini ya wiki 32 na watoto wachanga ambao wamekaa siku nyingi hospitalini.
Anemia kali zaidi inaweza kutokea wakati
Seli nyekundu za damu huvunjwa kwa haraka sana (mchakato unaoitwa hemolysis).
Damu nyingi huchukuliwa baada ya kuzaliwa ili ifanyiwe vipimo vya damu.
Damu nyingi hupotea wakati wa kujifungua.
Uboho hautoi seli mpya za damu za kutosha.
Zaidi ya moja ya michakato hii inaweza kutokea kwa wakati mmoja.
Kuvunjika kwa haraka kwa seli nyekundu za damu (hemolysis)
Kuvunjika kwa seli nyekundu za damu husababisha anemia na viwango vya juu vya bilirubini katika damu (hyperbilirubinemia).
Ugonjwa wa hemolitiki kwa mtoto mchanga ni hali ambayo inaweza kusababisha seli nyekundu za damu za mtoto mchanga kuharibiwa kwa haraka na kingamwili kutoka kwa damu ya mama.
Seli nyekundu za damu pia zinaweza kuharibiwa kwa haraka ikiwa mtoto mchanga ana kasoro ya kurithi ya seli nyekundu za damu. Mfano ni spherocytosis ya kurithi, ambayo seli nyekundu za damu huonekana kama tufe ndogo zinapotazamwa chini ya darubini.
Mfano mwingine hutokea kwa watoto wachanga ambao hawana kimeng'enya cha seli nyekundu za damu kinachoitwa glucose-6-phosphate dehydrogenase (Upungufu wa G6PD). Kwa watoto hawa wachanga, mama na kijusi kukaribia vitu fulani vinavyotumiwa wakati wa ujauzito (kama vile rangi ya aniline, dawa za sulfa, na nyingine nyingi) kunaweza kusababisha kuvunjika kwa haraka kwa seli nyekundu za damu.
Himolisi inaweza pia kutokea ikiwa na hemoglobinopathies. Hemoglobinopathies ni matatizo ya maumbile ambayo huathiri muundo au uzalishaji wa himoglobini. Himoglobini ni protini iliyo ndani ya seli nyekundu za damu inayowezesha seli kubeba oksijeni kutoka kwenye mapafu na kuipeleka kwenye sehemu zote za mwili. Thalassemia ni mfano wa hemoglobinopathy ambayo nadra inaweza kusababisha matatizo kwa watoto wachanga.
Maambukizi yaliyopatikana kabla, wakati, au baada ya kuzaliwa, kama vile toksoplasmosisi, rubela, maambukizi ya virusi vya sitomegalo, Maambukizi ya virusi vya herpes simplex, au Kaswende, pia yanaweza kuharibu kwa haraka seli nyekundu za damu.
Upotevu wa damu
Kupoteza damu ni sababu nyingine ya anemia. Mtoto mchanga kupoteza damu kunaweza kutokea kwa njia nyingi. Kwa mfano, damu hupotea ikiwa kuna harakati kubwa ya damu ya kijusi kwenye Kondo la nyuma (kiungo kinachounganisha kijusi na uterasi na kukipa kijusi lishe) na kwenye mzunguko wa damu wa mama (unaoitwa uhamisho wa damu kati ya kijusi na mama). Damu pia inaweza kupotea ikiwa damu nyingi itabaki kwenye kondo la nyuma wakati wa kujifungua, ambayo inaweza kutokea wakati mtoto mchanga anashikiliwa juu ya tumbo la mama kwa muda mrefu kabla ya kitovu kubanwa.
Uhamisho wa damu kati ya mapacha, ambapo damu hutiririka kutoka kwa kijusi pacha mmoja hadi mwingine, inaweza kusababisha anemia kwa pacha mmoja na damu nyingi (polisitemia) kwa pacha mwingine.
Kondo la nyuma linaweza kujitenga na uterasi kabla ya kujifungua (kupasuka kwa kondo la nyuma), au kondo la nyuma linaweza kushikamana mahali pabaya (Placenta previa), na kusababisha mwanamke mjamzito kupoteza damu. Kupoteza damu kunaweza kusababisha anemia kwa kijusi au mtoto mchanga kwa sababu oksijeni kidogo hupita kutoka kwa mama kwenda kwa kijusi.
Upotezaji wa damu unaweza kutokea wakati taratibu fulani vamizi za upasuaji zinafanyiwa kijusi ili kutambua upungufu wa jeni na kromosomu. Taratibu za uvamizi za upasuaji ni zile zinazohitaji kuingizwa kwa chombo ndani ya mwili wa mama. Taratibu hizi ni pamoja na kuchukua sampuli za amniosentesisi, sampuli ya vilasi ya klorioni, na kuchukua sampuli ya damu ya kitovu.
Wakati mwingine upotezaji wa damu hutokea wakati mtoto mchanga amejeruhiwa wakati wa kujifungua. Kwa mfano, kupasuka kwa ini au wengu wakati wa kujifungua kunaweza kusababisha kutokwa na damu ndani. Mara chache, kutokwa na damu kunaweza kutokea chini ya ngozi ya kichwa cha mtoto mchanga wakati kiondoa utupu au koleo inapotumiwa wakati wa kujifungua.
Kupoteza damu kunaweza pia kutokea kwa watoto wachanga ambao wana Upungufu wa vitamini K. Vitamini K ni dutu ambayo husaidia mwili kuunda vipande vya damu iliyoganda na husaidia kudhibiti kutokwa na damu. Upungufu wa vitamini K unaweza kusababisha ugonjwa wa hemoraji kwa mtoto mchanga, ambao una sifa ya tabia ya kutokwa na damu. Watoto wachanga kawaida huwa na viwango vya chini vya vitamini K wakati wa kuzaliwa. Ili kuzuia kutokwa na damu, watoto wachanga hupewa sindano ya vitamini K mara kwa mara wakati wa kuzaliwa.
Kutokwa na damu ndani ya mwili ambako husababisha anemia kunaweza kutokea kwa watoto wanaozaliwa na ugonjwa mkali, wa kurithi wa kutokwa na damu kama vile ugonjwa wa hemofilia, haswa kukiwa na ugumu wakati wa kujifungua.
Kutoa damu ya mtoto mchanga mara kwa mara, hasa ya mtoto mchanga aliyezaliwa kabla ya wakati, pia kunaweza kuchangia anemia.
Kupungua kwa uzalishaji wa seli nyekundu za damu
Kabla ya kuzaliwa, uboho wa kijusi unaweza kushindwa kutoa seli mpya nyekundu za damu za kutosha. Kasoro hii adimu inaweza kusababisha anemia hatari. Mifano ya ukosefu huu wa uzalishaji ni pamoja na magonjwai ya kijenetiki ambayo ni nadra kama vile Ugonjwa wa Fanconi na anemia ya Diamond-Blackfan.
Baada ya kuzaliwa, baadhi ya maambukizi (kama vile maambukizi ya virusi vya sitomegalo, Kaswende, na virusi vya upungufu wa kinga mwilini [VVU]) pia yanaweza kuzuia uboho kutoa seli nyekundu za damu za kutosha.
Watoto wachanga wanaweza pia kukosa virutubisho fulani, kama vile madini ya chuma, foleti (asidi ya folic), na, mara chache, vitamini ya E, ambayo inaweza kusababisha anemia kwa sababu uboho hauwezi kutoa seli nyekundu za damu.
Dalili za Anemia katika Mtoto mchanga
Watoto wengi wachanga walio na anemia ya kiwango kidogo au cha wastani hawana dalili. Anemia ya wastani inaweza kusababisha uvivu (uchovu) au ulaji duni.
Matatizo ya Anemia katika Mtoto mchanga
Watoto wachanga ambao wamepoteza ghafla kiasi kikubwa cha damu wakati wa kujifungua wanaweza kuwa na Mshtuko na kuonekana kuwa na rangi iliyofifia na kuwa na mapigo ya moyo ya haraka na shinikizo la chini la damu, pamoja na kupumua haraka na kwa shida.
Wakati anemia inatokana kuvunjika kwa haraka kwa seli nyekundu za damu, pia kuna kuongezeka kwa uzalishaji wa bilirubini, na ngozi ya mtoto mchanga na weupe wa macho unaweza kuonekana kuwa na rangi ya manjano (homa ya nyongo ya manjano).
Utambuzi wa Anemia katika Mtoto mchanga
Kabla ya kuzaliwa, kipimio cha picha kwa kutumia mawimbi ya sauti cha kabla ya kuzaa
Baada ya kuzaliwa, dalili na vipimo vya damu
Kabla ya kuzaliwa, Madaktari wanaweza kufanya kipimio cha picha kwa kutumia mawimbi ya sauti cha kabla ya kuzaa na wakati mwingine wanaweza kuona dalili za anemia katika kijusi.
Baada ya kuzaliwa, Utambuzi wa anemia unategemea dalili na unathibitishwa na vipimo vilivyofanywa kwenye sampuli ya damu ya mtoto mchanga. Zaidi ya hayo, katika baadhi ya majimbo ya Marekani, watoto wachanga huchunguzwa kwa baadhi ya sababu za anemia, kama vile upungufu wa G6PD.
Matibabu ya Anemia katika Mtoto mchanga
Kwa anemia inayosababishwa na upotezaji wa damu kwa haraka, viowevu kupitia kwa mshipa na kuongezewa damu
Kwa anemia inayosababishwa na ugonjwa wa hemolytic, matibabu hutofautiana
Wakati mwingine virutubisho vya madini ya chuma
Watoto wengi wachanga waliozaliwa kabla ya wakati wana anemia ya kiwango kidogo (upungufu mdogo wa damu) na hawahitaji matibabu yoyote.
Watoto wachanga ambao wamepoteza kiasi kikubwa cha damu kwa haraka, mara nyingi wakati wa kujifungua, hutibiwa na viowevu vinavyowekwa kupitia mshipa (kwa njia ya mishipa) ikifuatiwa na kuongezwa damu.
Anemia kali sana inayosababishwa na ugonjwa wa hemolytic inaweza pia kuhitaji kuongezwa damu, lakini anemia mara nyingi hutibiwa kwa kubadilisha damu, ambayo hupunguza kiwango cha bilirubini na kuongeza hesabu ya seli nyekundu za damu. Katika kubadilisha damu, kiasi kidogo cha damu ya mtoto mchanga huondolewa hatua kwa hatua na kubadilishwa na kiasi sawa cha damu safi kutoka kwa mchangiaji.
Baadhi ya watoto wachanga hupewa virutubisho vya madini ya chuma vya kioevu ili kuwasaidia kuongeza hesabu ya seli nyekundu za damu kwa haraka.
Watoto wachanga ambao wana homa ya nyongo ya manjano wanaweza kutibiwa na tiba ya picha au "taa za bili", ambayo husaidia kupunguza kiwango cha bilirubini.
