Homa ya manjano ni ugonjwa wa virusi unaoenezwa na mbu ambao hutokea hasa katika nchi za tropiki.
Homa ya manjano hutokea tu katika maeneo ya kitropiki ya Afrika ya Kati, kusini mwa Panama, na Amerika Kusini.
Baadhi ya watu wenye homa ya manjano wana dalili ndogo au hawana dalili zozote, lakini wengine wana dalili kali zaidi kama vile ngozi ya manjano au rangi ya manjano ya macho (homa ya manjano), homa, maumivu ya kichwa, maumivu ya misuli, na kutokwa na damu.
Madaktari hugundua homa ya manjano kwa kukuza (ukuzaji bakteria) virusi, kwa kufanya vipimo vya damu ili kutambua kingamwili dhidi ya virusi, au kwa kutumia mbinu za mmenyuko wa mnyororo wa polimerasi (PCR) ili kusaidia kutambua nyenzo za kijenetiki za virusi.
Matibabu hasa huwa ya usaidizi na yanajumuisha dawa za kutibu au kuzuia kutokwa na damu.
Chanjo inapatikana kwa matumizi ya watu wanaoishi katika nchi ambazo homa ya manjano imeenea na kwa wasafiri wanaotembelea maeneo ambayo homa ya manjano hutokea sana, lakini kuepuka kuumwa na mbu pia ni muhimu.
Homa ya manjano husababishwa na flavivirusi ambayo huenezwa na mbu.
Homa ya manjano ni mojawapo ya maambukizo ya virusi yanayotambulika kwa urahisi na muhimu kihistoria. Hapo awali, milipuko mikubwa ya homa ya manjano ilisababisha vifo vya maelfu ya watu. Ugonjwa huo ambao hapo awali ulikuwa wa kawaida katika maeneo ya kitropiki na ya halijoto duniani kote, sasa hutokea tu katika maeneo ya kitropiki ya Afrika ya Kati, kusini mwa Panama, na Amerika Kusini. Maambukizi hutokea zaidi wakati wa miezi ya joto, mvua, na unyevunyevu huko Amerika Kusini na wakati wa mwisho wa mvua na misimu ya kiangazi mapema barani Afrika.
Dalili za Homa ya Manjano
Baadhi ya watu walioambukizwa hawana dalili. Wengine wana dalili ndogo, na wengine wana ugonjwa mbaya na unaohatarisha maisha.
Dalili za homa ya manjano kwa kawaida huonekana takribani siku 3 hadi 6 baada ya kuumwa na mbu aliyeambukizwa. Dalili za kwanza ni maumivu ya kichwa, kizunguzungu, maumivu ya misuli, baridi, na homa kidogo, ambayo huanza ghafla. Kichefuchefu, kutapika, kufunga choo, uchovu mwingi, kuudhika upesi, na kutotulia ni mambo ya kawaida. Uso huwa umechanika.
Dalili hizi hupungua baada ya siku chache na baadhi ya watu hupona, lakini wengine hupata homa kali, kichefuchefu, kutapika, na maumivu makali ya jumla saa chache au siku baada ya dalili za awali kupungua. Ngozi na weupe wa macho hugeuka manjano (homa ya manjano) kwa sababu ini limeambukizwa. Mara nyingi, kuna kutokwa na damu damu puani, mdomoni, na njia ya kumeng'enya chakula. Watu wanaweza kutapika damu. Wanaweza kuchanganyikiwa na kutojali.
Baadhi ya watu wanakuwa na huzuni. Huwa wana shinikizo la chini sana la damu (mshtuko). Maambukizo makali yanaweza kusababisha vifafa, viungo kadhaa kutofanya kazi ipasavyo, na kukosa fahamu kunaweza kutokea; asilimia 30 hadi 60 ya watu walio na homa pamoja na kutokwa na damu nyingi hufa.
Utambuzi wa Homa ya Manjano
Ukuzaji wa bakteria au vipimo vya damu
Madaktari hushuku homa ya manjano wakati dalili za kawaida zinapotokea kwa watu wanaoishi katika eneo ambalo maambukizo hutokea mara kwa mara .
Homa ya manjano hutambuliwa kwa kukuza (ukuzaji wa bakteria) virusi au kutambua kingamwili dhidi ya virusi kwenye damu. Au mbinu za mmenyuko wa mnyororo wa polima (PCR) zinaweza kutumika kutengeneza nakala nyingi za nyenzo za jenetiki za virusi. Mbinu hii inawawezesha madaktari kutambua virusi haraka na kwa usahihi.
Matibabu ya Homa ya Manjano
Huduma ya kuunga mkono
Matibabu ya homa ya manjano huhusisha huduma ya usaidizi, ikiwa ni pamoja na dawa za kutibu au kuzuia kutokwa na damu, kama vile sindano za vitamini K (ambazo zinaweza kusaidia kuganda kwa damu).
Hakuna matibabu mahususi ya homa ya manjano.
Uzuiaji wa Homa ya Manjano
Kuzuia homa ya manjano kunahusisha:
Kuepuka ming'ato ya mbu
Kuchanja
Kujitenga
Kuepuka kuumwa na mbu ni muhimu katika kuzuia.
Chanjo ambayo ina ufanisi wa asilimia 95 katika kuzuia homa ya manjano inapatikana. Dozi moja ya chanjo inaweza kutoa kinga ya maisha yote dhidi ya homa ya manjano. Watu wanapaswa kupewa chanjo angalau siku 10 kabla ya kusafiri kwenda nchi yenye homa ya manjano. Nchini Marekani, chanjo hutolewa tu katika kliniki za chanjo ya homa ya manjano zilizoidhinishwa na Huduma ya Afya ya Umma ya Marekani.
Nchi nyingi zinahitaji chanjo kwa wasafiri wanaoingia nchini mwao kutoka maeneo ambayo homa ya manjano hutokea pekee. Ikiwa watu wanasafiri kwenda maeneo ambayo homa ya manjano hutokea mara kwa mara, wanapaswa kupewa chanjo.
Kutokea kwa vifo kwa nyani kutokana na homa ya manjano mara nyingi huonyesha kwamba milipuko ya msituni umetokea na kuna hatari ya kuenea kwa watu. Watu ambao hawajachanjwa katika maeneo haya wanapaswa kuhama eneo hilo hadi watakapochanjwa. Chanjo ya haraka ya homa ya manjano kwa idadi kubwa ya watu hutumika kudhibiti mlipuko unaoendelea wa homa ya manjano kupitia chanjo.
Chanjo haitolewi kwa
Wanawake wajawazito
Watoto wachanga walio na umri wa chini ya miezi 6
Watu wenye udhaifu wa mfumo wa kinga ya mwili, kama vile wale walio na maambukizo ya virusu vya UKIMWI katika hatua ya mwisho
Ikiwa maambukizo yanashukiwa au yanatambuliwa, watu hutengwa katika vyumba vilivyopimwa na kunyunyiziwa dawa za kuua wadudu ili kuzuia mbu kueneza zaidi virusi.
Taarifa Zaidi
Nyenzo zifuatazo za lugha ya Kiingereza zinaweza kuwa muhimu. Tafadhali kumbuka kuwa Mwongozo hauwajibiki kwa maudhui ya nyenzo hizi.
