Chanjo ya surua, matumbwitumbwi, na rubela (MMR) ni chanjo ya mchanganyiko ambayo husaidia kulinda dhidi ya maambukizi haya makubwa 3 ya virusi:
Surua husababisha upele, homa, na kikohozi. Inaathiri zaidi watoto na inaweza kuwa mbaya sana. Inaweza kusababisha uharibifu wa ubongo, nimonia, na wakati mwingine kifo.
Matumbwitumbwi husababisha tezi za mate kuvimba na kuwa chungu. Matumbwitumbwi yanaweza kuathiri korodani, ubongo, na kongosho, hasa kwa watu wazima. Matumbwitumbwi ni hatari zaidi kwa watu wazima.
Rubela (Surua ya Kijerumani) husababisha pua zinazotoa makamasi, vinundu vya limfu vilivyovimba, na upele unaoanza usoni. Kwa watu wazima, inaweza kusababisha maumivu ya viungo. Ikiwa wajawazito wameambukizwa rubela, wanaweza kupoteza mimba, kijusi kinaweza kufa, au mtoto anaweza kuzaliwa akiwa na kasoro kubwa sana za kuzaliwa nazo.
Aina ya Chanjo
Chanjo ya MMR ni chanjo iliyopunguzwa nguvu, kumaanisha ina virusi vya surua, matumbwitumbwi, na rubela vilivyo hai lakini vilivyodhoofika (vilivyopunguzwa nguvu). Kwa sababu virusi vimedhoofika, chanjo haiwezi kusababisha maambukizi ya surua, matumbwitumbwi, au rubela, lakini husababisha mwitikio mkubwa kutoka kwa mfumo wa kingamwili ya mtu (tazama Chanjo hai). Chanjo ya mchanganyiko hutumika kwa sababu mtu yeyote anayehitaji ulinzi dhidi ya maambukizi 1 pia anahitaji ulinzi dhidi ya maambukizi mengine 2. Chanjo tofauti hazipatikani tena.
Chanjo ya MMR na chanjo ya varisela (tetekuwanga) zinapatikana pia kama chanjo iliyounganishwa (chanjo ya MMRV).
Kipimo na Mapendekezo ya Chanjo ya MMR
Chanjo ya MMR hutolewa kama sindano chini ya ngozi. Idadi ya dozi anazopokea mtu inategemea umri wake na mambo mengine.
Watu ambao wanapaswa kupokea chanjo hii
Chanjo ya MMR ni chanjo ya kawaida ya utotoni. Dozi mbili hutolewa: 1 akiwa na umri wa miezi 12 hadi 15 na 1 akiwa na umri wa miaka 4 hadi 6. (Tazama Vituo vya Kudhibiti na Kuzuia Magonjwa [CDC]: Chanjo Zinazopendekezwa tangu Kuzaliwa Hadi Miaka 6, Marekani, 2025.)
Watu wazima wote waliozaliwa mwaka wa 1957 au baada yake wanapaswa kupewa dozi 1 ya chanjo isipokuwa wawe na hati ya chanjo yenye dozi moja au zaidi za chanjo ya MMR, hawawezi kupokea chanjo (kwa mfano, ikiwa wana mzio wa kiini fulani), au vipimo vya maabara vinaonyesha kuwa hawana kinga dhidi ya maambukizi yote 3.
Kuzaliwa kabla ya 1957 kwa ujumla huchukuliwa kama ushahidi wa kutosha wa kinga dhidi ya surua, matumbwitumbwi na rubela, isipokuwa kwa wafanyakazi wa afya. Wafanyakazi wa afya waliozaliwa kabla ya 1957 wanapaswa kupewa chanjo au kufanyiwa vipimo vya maabara ili kupata ushahidi wa kingamwili.
Watu wazima ambao wanaweza kuathiriwa na maambukizi haya wanapaswa kupata dozi ya pili ya chanjo. Watu hawa ni pamoja na wale ambao:
Walizaliwa mwaka wa 1957 au baadaye ambao wanafanya kazi katika huduma ya afya na ambao tayari hawajapata kinga dhidi ya surua, matumbwitumbwi na rubela.
Wanaenda chuo kikuu au taasisi zingine za elimu baada ya shule ya upili
Wanasafiri kimataifa au wanaweza kuwa katika eneo ambalo kuna mlipuko wa maambukizi ya aina 1 au zaidi
Wana maambukizi ya VVU (isipokuwa kama mfumo wa kingamwili wao umedhoofika sana) na hawajapata kinga dhidi ya surua, matumbwitumbwi na rubela.
Watu wazima wengine ambao wanapaswa kupokea dozi ya pili ni pamoja na wale ambao:
Wanaishi katika nyumba moja na mtu mwenye mfumo wa kingamwili ambao ni dhaifu sana
Walichanjwa chanjo ya surua isiyohai (iliyouawa) au chanjo ya surua ya aina isiyojulikana wakati wa 1963 hadi 1967 (wakati surua ilikuwa ni chanjo inayojitegemea)
Walichanjwa chanjo ya matumbwitumbwi yaliyouawa au chanjo ya matumbwitumbwi ya aina isiyojulikana kabla ya 1979 (wakati matumbwitumbwi yalikuwa chanjo inayojitegemea) na wako katika hatari kubwa ya kuambukizwa matumbwitumbwi.
(Tazama CDC: Chanjo Zinazopendekezwa kwa Watu Wazima Wenye Umri wa Miaka 19 na Zaidi, Marekani, 2025.)
Maambukizi ya Rubela wakati wa ujauzito yanaweza kuwa na madhara makubwa kwa kijusi kama vile kuharibika mimba au kasoro kubwa za kuzaliwa nazo. Kwa hivyo, watu wote ambao wanaweza kupata mimba, bila kujali mwaka wao wa kuzaliwa, wanapaswa kupimwa kinga dhidi ya rubela. Ikiwa watu hawana ushahidi wa kinga, wale ambao si wajawazito wanapaswa kuchanjwa, na wajawazito wanapaswa kuchanjwa mara moja baada ya kujifungua.
Wasafiri wanaoenda nje ya nchi, ikiwa ni pamoja na watoto wachanga wenye umri wa miezi 6 hadi 12, ambao hawana uthibitisho wa kuwa na kinga dhidi ya surua na ambao wanaweza kupata chanjo ya MMR au MMRV kwa usalama wanapaswa kupokea chanjo yoyote angalau wiki 2 kabla ya safari yao.
Watu ambao hawapaswi kupokea chanjo hii
Watu ambao wamekuwa na athari mbaya ya mzio yenye kuhatarisha maisha (kama vile mmenyuko wa anafailaktiki) kwa sehemu yoyote iliyo katika chanjo ya MMR au kwa kipimo cha awali cha chanjo ya MMR hawapaswi kuipokea.
Watu ambao wana mfumo wa kingamwili dhaifu unaosababishwa na lukemia, limfoma, maambukizi ya VVU ya kiwango cha juu, tibakemikali, au matumizi ya muda mrefu ya dawa za kukandamiza kingamwili hawapaswi kupokea chanjo ya MMR.
Wajawazito na watu ambao wamekuwa na athari mbaya za mzio kwa gelatin au kwa dawa fulani za kuua bakteria (hasa neomisini) hawapaswi kupewa chanjo hii. Chanjo hutolewa baada ya kujifunngua. Watu waliochanjwa wanapaswa kuepuka kupata mimba kwa siku 28 au zaidi baada ya chanjo kwa sababu virusi vilivyomo kwenye chanjo vinaweza kuambukiza kijusi wakati wa siku za mwanzo za ujauzito.
Hali fulani zinaweza kuathiri iwapo na wakati gani watu watachanjwa (tazama pia CDC: Nani HATAKIWI Kuchanjwa kwa Chanjo Hizi?).
Ikiwa watu wana ugonjwa wa muda mfupi, kwa kawaida madaktari husubiri kutoa chanjo hadi ugonjwa utakapoisha.
Athari Mbaya za Chanjo ya MMR
Baadhi ya watu hupata madhara madogo, kama vile homa, hisia ya jumla ya ugonjwa (unyonge), na upele. Viungo vinaweza kukaza kwa muda na maumivu kwa wanawake.
Athari mbaya lakini isiyo ya kawaida ni uvimbe kwenye ubongo, na kuna hatari ndogo ya kifafa kinachosababishwa na homa (kifafa kinachohusiana na homa) na ugonjwa wa kuganda kwa damu (purpura ya thrombositopeniki ya thrombosi).
Kuna ushahidi wa kushawishi kwamba chanjo ya MMR haisababishi ugonjwa wa spektra wa usonji (tazama pia Chanjo ya Surua-Matumbwitumbwi-Rubella (MMR)).
Kwa maelezo zaidi kuhusu madhara, angalia viambatisho vya kifurushi.
Taarifa Zaidi
Nyenzo zifuatazo za lugha ya Kiingereza zinaweza kuwa muhimu. Tafadhali kumbuka kuwa Mwongozo hauwajibiki kwa maudhui ya nyenzo hizi.
Vituo vya Kudhibiti na Kuzuia Magonjwa (CDC): Taarifa ya chanjo ya MMR
Kituo cha Ulaya cha Kuzuia na Kudhibiti Magonjwa (ECDC): Surua: Chanjo zinazopendekezwa
