Joto la kawaida la mwili hutofautiana kutoka kwa mtu hadi mtu na siku nzima (kwa kawaida huwa juu zaidi alasiri). Joto la kawaida la mwili ni kubwa zaidi kwa watoto wa umri wa shule ya awali na la juu zaidi kwa takriban miezi 18 hadi 24. Hata hivyo, licha ya tofauti hizi, madaktari wengi hufafanua homa kama halijoto ya 100.4°F (takriban 38°C) au zaidi inapopimwa kwa kipimajoto cha rektamu (tazama Jinsi ya Kupima Joto la Mtoto).
Ingawa wazazi mara nyingi huwa na wasiwasi kuhusu kiwango cha joto mwilini, ukali wa homa hauonyeshi jinsi chanzo chake kilivyo kikubwa. Baadhi ya magonjwa madogo husababisha homa kali, na baadhi ya magonjwa makubwa husababisha homa ndogo tu. Dalili zingine (kama vile ugumu wa kupumua, kuchanganyikiwa, na kutokunywa) zinaonyesha ukali wa ugonjwa vizuri zaidi kuliko halijoto. Hata hivyo, halijoto inayozidi nyuzi joto 106 Fahrenheit (takriban nyuzi joto 41 Selsiasi), ingawa ni nadra sana, yenyewe inaweza kuwa hatari.
Homa inaweza kuwa muhimu katika kusaidia mwili kupambana na maambukizi. Baadhi ya wataalamu wanafikiri kwamba kupunguza homa kunaweza kufanya baadhi ya magonjwa kudumu kwa muda mrefu au pengine kuingilia kati mwitikio wa mfumo wa kingamwili dhidi ya maambukizi. Kwa hivyo, ingawa homa si jambo zuri, haihitaji matibabu kila wakati kwa watoto ambao bado wana afya njema. Hata hivyo, kwa watoto walio na ugonjwa wa mapafu, moyo, au ubongo, homa inaweza kusababisha matatizo kwa sababu huongeza mahitaji mwilini (kwa mfano, kwa kuongeza mapigo ya moyo). Kwa hivyo kupunguza joto kwa watoto kama hao ni muhimu.
Watoto wachanga wenye homa kwa kawaida huwa na hasira kali na huenda wasilale au wasinyonye vizuri. Watoto wakubwa hupoteza hamu yao ya kucheza. Kwa kawaida, kadiri homa inavyoongezeka, ndivyo watoto wanavyozidi kuwa na hasira na kutokuwa na nia. Hata hivyo, wakati mwingine watoto wenye homa kali huonekana wazima ajabu. Watoto wanaweza kupata kifafa wakati joto lao linapoongezeka au kushuka kwa kasi (kinachoitwa kifafa kinachohusiana na homa). Mara chache, homa huwa juu sana hivi kwamba watoto hupoteza fahamu, husinzia, na hawaitikii.
(Tazama pia Homa kwa Watu Wazima.)
Jinsi ya Kupima Halijoto ya Mtoto
Joto la mtoto linaweza kupimwa kutoka kwenye rektamu, sikio, mdomo, paji la uso, au kwapa. Inaweza kuchukuliwa kwa kutumia kipimajoto cha kidijitali. Vipimajoto vya kidijitali ni rahisi kutumia na hutoa usomaji wa haraka zaidi (na kwa kawaida hutoa ishara zinapokuwa tayari). Vipimajoto vya kioo kilicho na zebaki havipendekezwi kwa sababu vinaweza kuvunjika na kuwaweka watu katika hatari ya kupata zebaki. Halijoto ya rektamu ni sahihi zaidi. Yaani, zinakaribia zaidi joto la ndani la mwili wa mtoto. Kwa halijoto ya rektamu, balbu ya kipimajoto inapaswa kufunikwa na mafuta ya kulainisha. Kisha kipimajoto huingizwa kwa upole takriban 1/2 inchi hadi inchi 1 (takriban sentimita 1 1/4 hadi 2 1/2) kwenye rektamu huku mtoto akiwa amelala kifudifudi. Mtoto anapaswa kuzuiwa kusonga. Halijoto ya mdomo huchukuliwa kwa kuweka kipimajoto cha kidijitali chini ya ulimi wa mtoto. Joto la mdomo hutoa vipimo vya kuaminika lakini ni vigumu kuzifanya kwa watoto wadogo. Watoto wadogo wana shida kufunga midomo yao kidogo karibu na kipimajoto, jambo ambalo ni muhimu kwa usomaji sahihi. Umri ambao joto la mdomo linaweza kuchukuliwa kwa uhakika hutofautiana kutoka mtoto mmoja hadi mwingine lakini kwa kawaida huwa baada ya umri wa miaka 4. Halijoto ya kwapa hupimwa kwa kuweka kipimajoto cha kidijitali kwenye kwapa la mtoto, moja kwa moja kwenye ngozi. Madaktari mara chache hutumia njia hii kwa sababu si sahihi sana kuliko zingine (usomaji kwa kawaida huwa mdogo sana na hutofautiana sana). Hata hivyo, ikiwa walezi hawajisikii vizuri kupima joto la rektamu na hawana kifaa cha kupimia joto la sikio au paji la uso, kupima joto la kwapa kunaweza kuwa bora kuliko kutopima joto kabisa. Joto la sikio huchukuliwa kwa kutumia kifaa cha kidijitali kinachopima mionzi ya infrared (joto) kutoka kwenye kiwambo cha sikio. Vipimajoto vya masikio havitegemewi kwa watoto wachanga walio chini ya miezi 3. Kwa halijoto ya sikio, kifaa cha kupima joto huwekwa kuzunguka ufunguzi wa sikio ili kuziba, kisha kitufe cha kuwasha hubonyezwa. Usomaji wa kidijitali hutoa halijoto. Halijoto ya paji la uso (halijoto ya ateri ya muda) huchukuliwa kwa kutumia kifaa cha kidijitali kinachopima mionzi ya infrared kutoka kwa ateri kwenye paji la uso (ateri ya muda). Kwa halijoto ya paji la uso, kichwa cha kipimajoto husogezwa polepole kwenye paji la uso kutoka kwenye mstari wa nywele hadi kwenye mstari wa nywele huku ukibonyeza kitufe cha kuchanganua. Usomaji wa kidijitali hutoa halijoto. Halijoto ya paji la uso si sahihi kama halijoto ya rektamu, hasa kwa watoto wachanga walio chini ya miezi 3. |
Sababu za Joto la Mwili kwa Watoto Wachanga na Watoto
Homa hutokea kutokana na maambukizi, jeraha, au uvimbe na ina sababu nyingi. Sababu zinazowezekana za homa hutegemea kama imedumu kwa siku 14 au chini ya hapo (papo hapo) au zaidi ya siku 14 (sugu), pamoja na umri wa mtoto. Homa kwa kawaida huwa kali.
Homa kali
Homa kali kwa watoto wachanga na watoto kwa kawaida husababishwa na maambukizi.
Sababu za kawaida za homa kali (inayochukua siku 14 au chini ya hapo) ni
Maambukizi ya kupumua yanayosababishwa na virusi, kama vile mafua au homa
Gastroenteraitisi (maambukizi ya njia ya mmeng'enyo wa chakula) kutokana na virusi
Maambukizi fulani ya bakteria, hasa maambukizi ya sikio (kuvimba sehemu ya kati ya sikio), maambukizo ya sanasi; nimonia na maambukizi ya njia ya mkojo
Watoto waliozaliwa karibuni na watoto wachanga wako katika hatari kubwa ya kupata maambukizi makubwa kwa sababu mfumo wa kingamwili haujakua kikamilifu. Maambukizi kama hayo yanaweza kupatikana kabla ya kuzaliwa au wakati wa kuzaliwa na ni pamoja na sepsis (maambukizi makubwa ya damu), nimonia (maambukizi ya vifuko vidogo vya hewa vya mapafu), na homa ya uti wa mgongo (maambukizi ya tishu zinazofunika ubongo).
Watoto walio chini ya umri wa miaka 3 wanaopata homa (hasa ikiwa halijoto yao ni 102.2° F [39° C] au zaidi) wakati mwingine huwa na bakteria kwenye damu yao (bacteremia). Tofauti na watoto wakubwa, wakati mwingine huwa wanapata bakteria kwenye damu bila dalili zozote zaidi ya homa (inayoitwa bakteria waliojificha katika damu). Chanjo za kawaida dhidi ya bakteria ambao kwa kawaida husababisha hali ya bakteria kujificha katika damu (Nimonia ya Streptokokasi na Haemophilus influenzae aina b [Hib]) sasa zinatumika sana nchini Marekani na Ulaya. Kwa hivyo, chanjo hizi zimekaribia kuondoa bakteria wanaojificha katika damu kwa watoto katika kundi hili la umri.
Sababu zisizo za kawaida za homa kali inajumuisha madhara ya chanjo na dawa fulani, maambukizi ya bakteria kwenye ngozi (seluliti) au viungo (ugonjwa wa baridi yabisi wa septic), maambukizi ya virusi au bakteria kwenye ubongo (kuvimba kwa ubongo) au tishu zinazofunika ubongo (homa ya uti wa mgongo), au matatizo ambapo sehemu tofauti za mwili huvimba (Ugonjwa wa Kawasaki au ugonjwa wa uchochezi wa mifumo mingi kwa watoto [MIS-C]). Kiharusi cha joto husababisha joto la juu sana la mwili.
Kwa kawaida, homa inayotokana na chanjo hudumu saa chache hadi siku moja baada ya chanjo kutolewa. Hata hivyo, baadhi ya chanjo zinaweza kusababisha homa hata wiki 1 au 2 baada ya chanjo kutolewa (kama ilivyo kwa chanjo ya surua). Watoto ambao wana homa wakati wamepangwa kupokea chanjo bado wanaweza kupokea chanjo ikiwa homa ni ndogo na hawana ugonjwa mbaya.
Kutoka meno kwa kawaida hakusababishi homa zaidi ya 101°F (38.3°C).
Homa ya muda mrefu
Sababu za kawaida za homa sugu (zinazodumu kwa siku 14 au zaidi) ni
Ugonjwa wa virusi wa muda mrefu
Magonjwa ya virusi yanayoambatana, hasa kwa watoto wadogo
Hata hivyo, homa sugu inaweza pia kusababishwa na magonjwa mengine mengi ya kuambukiza na yasiyo ya kuambukiza.
Sababu za mambukizi ya homa sugu ni pamoja na
Vijipu vya tumbo (mifuko ya usaha tumboni)
Maambukizi kwenye njia ya mmeng'enyo wa chakula
Maambukizi ya mifupa (kama vile ostiomielitisi)
Maambukizi ya moyo (kama vile endokardaitisi)
Sababu zisizo za kuambukiza za homa sugu ni pamoja na
Ugonjwa wa baridi yabisi wa idiopathiki kwa vijana au matatizo mengine ya rheumatic ya kimfumo
Mara kwa mara, watoto hujifanya kuwa na homa, au walezi hujifanya kuwa na homa kwa mtoto wanayemtunza.
Wakati mwingine chanzo cha homa hakijabainishwa.
Tathmini ya Homa kwa Watoto Wachanga na Watoto
Kugundua homa si vigumu, lakini kubaini chanzo chake kunaweza kuwa vigumu.
Ishara za onyo
Dalili fulani ni sababu ya kutia wasiwasi. Zinajumuisha
Homa yoyote kwa watoto wachanga walio chini ya miezi 3
Uchovu au kutojali
Kuonekana kuwa mgonjwa
Ugumu wa kupumua
Kuvuja damu kwenye ngozi, huonekana kama madoa madogo mekundu ya zambarau (petechiae) au madoa (purpura)
Kilio kinachoendelea kwa mtoto mchanga au mtoto mchanga (kutoweza kufarijika)
Maumivu ya kichwa, ugumu wa shingo, kuchanganyikiwa, au mchanganyiko wa mtoto mkubwa
Wakati wa kuona daktari
Watoto wenye homa wanapaswa kuchunguzwa na daktari mara moja ikiwa wana dalili zozote za tahadhari au wana umri wa chini ya miezi 3.
Watoto ambao hawana ishara za tahadhari lakini ambao wana umri wa kati ya miezi 3 na miaka 3 wanapaswa kuonekana na daktari ikiwa homa ni 102.2° F (39° C) au zaidi, ikiwa hakuna dalili dhahiri za maambukizi ya njia ya juu ya upumuaji (kwa mfano, kupiga chafya, pua zinazotoa makamasi, au pua kuziba), au ikiwa homa imeendelea kwa zaidi ya siku 1 au 2.
Kwa watoto ambao hawana ishara za tahadhari ambao wana umri wa zaidi ya miaka 3, hitaji na muda wa uchunguzi wa daktari hutegemea dalili za mtoto. Watoto ambao wana dalili za njia ya juu ya upumuaji lakini vinginevyo wanaonekana wazima huenda wasihitaji uchunguzi zaidi. Watoto zaidi ya umri wa miaka 3 wenye homa inayodumu kwa zaidi ya siku 5 wanapaswa kuonwa na daktari hata kama wanaonekana wazima.
Anachofanya daktari
Madaktari kwanza huuliza maswali kuhusu dalili za mtoto na historia ya matibabu. Kisha madaktari hufanya uchunguzi wa kimwili. Maelezo ya dalili za mtoto na uchunguzi wa kina kwa kawaida huwawezesha madaktari kutambua chanzo cha homa (tazama jedwali ).
Madaktari hupima joto la mtoto. Inapimwa kupitia rektamu kwa watoto wachanga na watoto wadogo kwa usahihi. Kiwango cha kupumua kinazingatiwa. Ikiwa watoto wanaonekana wagonjwa, shinikizo la damu hupimwa. Ikiwa watoto wana matatizo ya kukohoa au kupumua, kifaa cha kuhisi huwekwa kwenye kidole au ndewe ya sikio ili kupima kiwango cha oksijeni katika damu (oksimetri ya mapigo).
Madaktari wanapowachunguza watoto, hutafuta ishara za tahadhari (kama vile mwonekano mbaya, kukosa nguvu, uchovu, na kutotulia), wakizingatia hasa jinsi watoto wanavyoitikia wanapochunguzwa—kwa mfano, kama watoto wana uchovu na kukosa nguvu au wenye hasira kali sana.
Wakati mwingine, homa yenyewe inaweza kusababisha watoto kuwa na baadhi ya ishara za tahadhari ikiwa ni pamoja na kukosa nguvu, uchovu, kupumua haraka, na kuonekana wagonjwa. Madaktari wanaweza kuwapa watoto dawa za kupunguza homa (kama vile ibuprofen) na kuwatathmini upya mara tu homa itakapopungua. Inatia moyo watoto wenye uchovu wanapoanza kufanya kazi na kucheza mara tu homa inapopungua. Kwa upande mwingine, inatia wasiwasi wakati watoto wanaoonekana wagonwa wanapoendelea kuonekana wagonjwa licha ya halijoto ya kawaida.
Baadhi ya Sababu na Sifa za Kawaida za Homa kwa Watoto
Kisababishaji | Vipengele vya Kawaida* | Vipimo |
|---|---|---|
Homa kali (inayochukua siku 14 au chini ya hapo) | ||
Maambukizi ya njia ya juu ya upumuaji yanayosababishwa na virusi | Pua lenye makamasi au msongamano Kwa kawaida koo kuuma au kikohozi Wakati mwingine vinundu vya limfu vilivyovimba shingoni bila uwekundu na uchungu | Uchunguzi wa daktari Wakati mwingine kipimo cha pamba ya kamasi ya pua |
Maambukizi mengine yanayosababishwa na virusi | Katika baadhi ya watoto wachanga au watoto, hakuna dalili isipokuwa homa | Uchunguzi wa daktari |
Kuharisha Mara nyingi kutapika Huenda ikawa ni mgusano wa hivi karibuni na watu walioambukizwa au wanyama fulani au ulaji wa chakula au maji yaliyochafuliwa | Uchunguzi wa daktari Wakati mwingine uchunguzi na upimaji wa kinyesi | |
Maambukizi ya sikio (kuvimba sehemu ya kati ya sikio) | Maumivu katika sikio moja (ni vigumu kugundua kwa watoto wachanga na watoto wadogo ambao hawazungumzi) Wakati mwingine kusugua au kuvuta sikio | Uchunguzi wa daktari |
Maambukizi ya koo (uvimbe wa koromeo) | Koo nyekundu, iliyovimba Maumivu wakati wa.kumeza | Uchunguzi wa daktari Wakati mwingine ukuzaji wa bakteria kwenye koo au kipimo cha haraka cha bakteria wa streptokokasi (vyote hufanywa kwa sampuli iliyochukuliwa kutoka nyuma ya koo kwa kutumia pamba) |
Katika watoto chini ya miaka 3 Hakuna dalili nyingine | Vipimo vya damu | |
Kikohozi na kupumua kwa haraka Mara nyingi maumivu kifuani, upungufu wa pumzi, au zote mbili | Uchunguzi wa daktari Kwa kawaida eksirei ya kifua | |
Maambukizi ya ngozi (cellulitisi) | Sehemu nyekundu, yenye maumivu, na iliyovimba kidogo kwenye ngozi | Uchunguzi wa daktari |
Maumivu unapokojoa Wakati mwingine damu kwenye mkojo Wakati mwingine maumivu ya mgongo Kwa watoto wachanga, kutapika na kunyonyesha vibaya | Vipimo vya mkojo | |
Ugonjwa wa ubongo (maambukizi ya nadra ya ubongo) | Watoto wachanga: Wakati mwingine kuvimba kwa maeneo laini (fontanelles) katikati ya mifupa ya fuvu, uvivu (uchovu) au kutotulia Watoto wakubwa: Maumivu ya kichwa, kuchanganyikiwa, au uchovu | Kinga majimaji ya uti wa mgongo (kupenyeza sindano kwenye uti wa mgongo) |
Homa ya uti wa mgongo (siyo ya kawaida) | Watoto waliozaliwa karibuni: Kuvimba kwa madoa laini (fontanelles) kati ya mifupa ya fuvu, kutoweza kutuliza, ulaji duni, na/au kukosa nguvu Watoto wachanga: Hali ya kuhangaika na kukasirika hasa wakati amebebwa, kutotulia, na kutokula vizuri na/au kukosa nguvu Watoto wakubwa: Maumivu ya kichwa, unyeti kwa mwanga, kukosa nguvu, kutapika, na/au shingo ngumu ambayo hufanya kushusha kidevu hadi kifuani kuwa vigumu | Kinga majimaji ya uti wa mgongo |
Chanjo | Chanjo ya hivi karibuni | Uchunguzi wa daktari |
Dawa fulani | Ongezeko la hivi karibuni la dawa mpya | Uchunguzi wa daktari |
Homa kwa zaidi ya siku 5 Macho mekundu, midomo, na ulimi Uvimbe wenye maumivu mikononi na miguuni Mara nyingi upele Wakati mwingine vinundu vya limfu vilivyovimba shingoni | Uchunguzi wa daktari Vipimo vya damu ECG na ekokadiografia Wakati mwingine vipimo vya mkojo, uchunguzi wa ultrasound wa tumbo, au uchunguzi wa macho | |
Viungo vilivyovimba, vyenye maumivu Sauti ya moyo mpya iliyogunduliwa wakati wa uchunguzi wa daktari Wakati mwingine upele au uvimbe chini ya ngozi Wakati mwingine mienendo isiyodhibitiwa au mabadiliko ya tabia Mara nyingi historia ya koo lenye strep | Vipimo vya damu Upandikizaji wa sampuli ya koo ECG na ekokadiografia | |
Homa sugu (inayochukua zaidi ya siku 14) | ||
Maambukizi yanayosababishwa na virusi, kama vile
| Udhaifu na uchovu wa muda mrefu Wakati mwingine vinundu vya limfu vilivyovimba shingoni, kinundu cha limfu kilichovimba, au zote mbili. Wakati mwingine rangi ya manjano ya weupe wa macho (homa ya nyongo ya manjano) | Vipimo vya damu |
Maumivu ya kichwa ya mara kwa mara, pua zinazotoa makamasi, na msongamano | CT ya sanasi | |
Jipu la tumbo (mfuko wa usaha ndani ya tumbo) | Maumivu ya tumbo na mara nyingi uchungu unapoguswa | CT ya tumbo |
Maambukizi ya viungo (ugonjwa wa baridi yabisi wa septiki) | Kiungo kilichovimba, chekundu, na chenye maumivu | Upimaji wa sampuli majimaji inayochukuliwa kutoka kiungo kwa sindano |
Maambukizi ya mifupa (ostiomielitisi): | Maumivu katika mfupa ulioathirika Wakati mwingine maambukizi ya ngozi karibu na mfupa ulioathiriwa | Uchunguzi wa mfupa, MRI ya mfupa, au vyote viwili Wakati mwingine biopsi ya mfupa ili kuangalia bakteria (ukuzaji wa bakteria) |
Wakati mwingine kuvuma kwa moyo | Vipimo vya damu kwa ajili ya bakteria (ukuzaji wa bakteria kwenye damu) Ekokadiografia | |
Kifua kikuu (si kawaida) | Kuongezeka uzito usiotosheleza au kupungua uzito Jasho la usiku Kikohozi | Eksirei ya kifua Vipimo vya ngozi Huenda ikawa ukuzaji wa bakteria za sampuli ya makohozi iliochukuliwa, na/au vipimo vya damu |
Malaria (inatofautiana kulingana na eneo la kijiografia) | Baridi inayotetemeka ikifuatiwa na homa inayoweza kuzidi nyuzi 104° F (40° C) Uchovu na usumbufu usioeleweka (unyonge), maumivu ya kichwa, maumivu ya mwili, na kichefuchefu | Vipimo vya damu |
Wakati mwingine maumivu ya kichwa na shingo Wakati mwingine kiungo kilichovimba na kinachouma (kama vile goti) Wakati mwingine upele wa jicho la ng'ombe katika sehemu moja au zaidi Wakati mwingine historia inayojulikana ya kung'atwa na kupe | Uchunguzi wa daktari Wakati mwingine vipimo vya damu | |
Mara nyingi tezi ya limfu iliyovimba na yenye maumivu Wakati mwingine uvimbe kwenye ngozi ambapo ulikwaruzwa na paka | Vipimo vya damu | |
Damu kwenye kinyesi, maumivu ya tumbo yanayouma, kupungua uzito, na kupoteza hamu ya kula Wakati mwingine ugonjwa wa baridi yabisi, upele, vidonda mdomoni, na kuchanika kwenye rektamu | Kolonoskopia Wakati mwingine CT au eksirei baada ya bariamu huingizwa kwenye rektamu (bariumu kwa njia ya haja kubwa) | |
Matatizo ya viungo na mfumo wa rheumatic, kama vile | Viungo vilivyovimba, vyekundu, na laini Mara nyingi upele Wakati mwingine uchovu | Vipimo vya damu |
Saratani, kama vile | Kuongezeka uzito usiotosheleza au kupungua uzito na kukosa hamu ya chakula Jasho la usiku Uwezekano wa maumivu ya mifupa | Idadi ya seli za damu kamili Kuondolewa (mpumuo) kwa sampuli ya uboho kwa ajili ya uchunguzi Wakati miwngine uchunguzi wa mfupa, na/au MRI ya mfupa Wakati mwingine CT ya kifua au tumbo |
Dalili za homa ya mara kwa mara, kama vile
| Homa inayojirudia katika mizunguko ambayo mara nyingi hutabirika huku vipindi vya ustawi vikiwa katikati Wakati mwingine vidonda vya mdomoni, koo linalouma, na vinundu vya limfu vilivyovimba Wakati mwingine maumivu ya kifua au tumbo Wakati mwingine wanafamilia ambao wamekuwa na dalili zinazofanana au wamegunduliwa kuwa na mojawapo ya dalili za homa ya mara kwa mara ya kifamilia | Uchunguzi wa daktari wakati wa vipindi vya homa Vipimo vya damu wakati na kati ya vipindi vya homa Wakati mwingine upimaji wa jeni |
Homa bandia isiyojulikana asili yake | Kwa kawaida tafsiri potofu ya mabadiliko ya kawaida ya joto la mwili au tafsiri kupita kiasi ya magonjwa ya virusi ya mara kwa mara na madogo Kawaida hakuna dalili zingine za wasiwasi Matokeo ya uchunguzi wa kawaida | Uchunguzi wa daktari Urekodi kamili na sahihi wa magonjwa na halijoto pamoja na maelezo ya kazi ya jumla ya mtoto na familia. Mara kwa mara vipimo vya damu ili kubaini sababu zingine na kuwatuliza wazazi |
* Vipengele vinajumuisha dalili na matokeo ya uchunguzi wa daktari. Vipengele vilivyotajwa ni vya kawaida lakini si mara zote vipo. Matatizo yanayosababisha homa sugu pia husababisha homa wakati wa siku 7 hadi 10 za kwanza. | ||
CT = tomografia ya kompyuta; ECG = elecktrokadiogramu; MRI = upigaji picha kwa mvumo wa sumaku. | ||
Kupima
Uhitaji wa kupimwa hutegemea umri wa mtoto, mwonekano wake kwa ujumla, hali ya chanjo, na kama homa ni ya papo hapo au sugu. Madaktari wanaweza pia kufanya upimaji wa matatizo maalum wanayoshuku (tazama jedwali ).
Kupima Homa Kali kwa Watoto
Kwa homa kali, madaktari hupima sababu za kuambukiza kulingana na umri wa mtoto. Wanawapima watoto walio chini ya umri wa miaka 3 kwa kina, hata wale ambao hawaonekani wagonjwa sana na wale ambao wanaonekana kuwa na chanzo cha maambukizi (kwa mfano, maambukizi ya sikio). Madaktari wanahitaji kuondoa uwezekano wa maambukizi makali ya bakteria, kama vile homa ya uti wa mgongo, sepsis/bakteria, au maambukizi ya njia ya mkojo.
Upimaji ni muhimu sana kwa watoto wachanga kwa sababu chanzo cha homa yao ni vigumu kubaini na kwa sababu mfumo wa kingamwili wao ambao haujakomaa unawaweka katika hatari kubwa ya maambukizi makubwa.
Homa kwa watoto wachanga chini ya mwezi 1
Watoto katika kundi hili la umri ambao wana homa hulazwa hospitalini kwa ajili ya kupimwa na matibabu kwa sababu hatari yao ya kupata maambukizi makubwa ni kubwa.
Upimaji kwa kawaida hujumuisha vipimo vya damu na mkojo, fyonza majimaji ya uti wa mgongo (kupenyeza sindano kwenye uti wa mgongo), na wakati mwingine eksirei ya kifua. Vipimo vya kinyesi hufanywa kwa watoto waliozaliwa karibuni wanaoharisha.
Homa kwa watoto wachanga kati ya mwezi 1 na miezi 3
Watoto wenye homa katika kundi hili la umri wanaoonekana wagonjwa (yaani, ambao wana kilio kisicho cha kawaida, uchovu, au tabia nyingine isiyo ya kawaida) au ambao wana sababu za hatari ya maambukizi makali ya bakteria (yaani, ambao wana kasoro kubwa za kuzaliwa nazo, walikuwa wamezaliwa kabla ya wakati, au hawajachanjwa) wanapaswa kulazwa hospitalini. Watoto hawa hufanyiwa vipimo vya damu, vipimo vya mkojo, eksirei ya kifua, na kufyonza majimaji ya uti wa mgongo ili kuchunguza bakteremia, maambukizi ya njia ya mkojo, na homa ya uti wa mgongo.
Watoto wenye homa katika kundi hili la umri ambao wanaonekana wazima pia hufanyiwa vipimo vya damu na mkojo lakini huenda asifanyiwe kinga majimaji ya uti wa mgongo. Wakati mwingine hawalazwi hospitalini.
Homa kwa watoto wachanga kati ya miezi 3 na miaka 3
Watoto katika kundi hili la umri ambao wana homa lakini wanaonekana wazima na wanaweza kufuatiliwa kwa karibu huenda wasihitaji vipimo, hasa ikiwa madaktari watagundua chanzo cha homa hiyo. Ikiwa dalili zinaonyesha maambukizi maalum, madaktari hufanya vipimo vinavyofaa.
Ikiwa watoto hawana dalili zinazoonyesha ugonjwa fulani lakini wanaonekana wagonjwa, wana sababu za hatari ya maambukizi makali ya bakteria, au wana halijoto ya 102.2° F [39° C] Selsiasi au zaidi), vipimo vya damu na mkojo kwa kawaida hufanywa. Wakati mwingine utaratibu wa kufyonza majimaji ya uti wa mgongo hufanywa.
Uhitaji wa kulazwa hospitalini unategemea jinsi watoto wanavyoonekana wazima au wagonjwa, matokeo ya vipimo vyovyote vilivyofanywa, na kama uchunguzi wa ufuatiliaji unaweza kufanywa kwa wakati unaofaa.
Homa kwa watoto wenye umri zaidi ya miaka 3
Watoto katika kundi hili la umri kwa kawaida hawafanyiwi vipimo isipokuwa wana dalili maalum zinazoonyesha ugonjwa mbaya au ikiwa hakuna chanzo cha homa kinachoweza kupatikana.
Kupima Homa ya Kudumu kwa Watoto
Kwa homa sugu, vipimo mara nyingi hufanywa. Ikiwa madaktari wanashuku ugonjwa fulani, vipimo vya ugonjwa huo hufanywa. Ikiwa sababu haijulikani wazi, vipimo vya uchunguzi hufanywa. Vipimo vya uchunguzi vinajumuisha hesabu kamili ya seli za damu, kupima mkojo na ukuzaji wa bakteria, na vipimo vya damu ili kuangalia uvimbe. Vipimo vya uvimbe ni pamoja na kiwango cha kutua cha erithrositi (ESR) na kipimo cha viwango vya protini tendaji ya C (CRP). Vipimo vingine ambavyo madaktari hufanya wakati mwingine wakati hakuna sababu dhahiri ni pamoja na vipimo vya kinyesi, ukuzaji wa bakteria za damu au vipimo vya viwango vya kingamwili kwenye damu ili kugundua bakteria au virusi, kipimo cha ngozi cha kifua kikuu au kipimo cha kutolewa kwa interferon-gamma, eksirei za kifua, tomografia ya kompyuta (CT) ya sinuses, na skani za mfupa.
Mara chache, homa huendelea, na madaktari hawawezi kutambua chanzo hata baada ya uchunguzi wa kina. Aina hii ya homa inaitwa homa isiyojulikana asili yake. Watoto walio na homa isiyojulikana asili yake inaweza kuhitaji upimaji na tathmini ya ziada.
Matibabu ya Homa kwa Watoto Wachanga na Watoto
Ikiwa homa inatokana na ugonjwa fulani, ugonjwa huo hutibiwa. Matibabu mengine ya homa yanalenga kuwafanya watoto wajisikie vizuri zaidi.
Hatua za jumla
Njia za kuwasaidia watoto wenye homa kujisikia vizuri bila kutumia dawa ni pamoja na
Kuwapa watoto vimiminika vingi ili kuzuia kukosa maji mwilini
Kuweka vitambaa baridi na vyenye unyevunyevu (compress) kwenye paji la uso, mikono, na kwa shavu za mguu zao
Kuwaweka watoto kwenye bafu ya joto (baridi kidogo tu kuliko halijoto ya mtoto)
Kwa sababu kutetemeka kunaweza kuongeza joto la mtoto, mbinu zinazoweza kusababisha kutetemeka, kama vile kuvua nguo na kuoga kwa maji baridi, hazipaswi kutumika.
Kumsugua mtoto na pombe au witch hazel haipaswi kufanywa kwa sababu pombe inaweza kufyonzwa kupitia ngozi na kusababisha madhara. Kuna tiba zingine nyingi za kitamaduni ambazo hazina msaada na hazina manufaa, kuanzia zisizo na madhara (kwa mfano, kuweka vitunguu au viazi kwenye soksi za mtoto) hadi zisizo na raha na pengine zenye madhara (kwa mfano, kutengeneza sarafu au vikombe).
Dawa za kushusha homa
Homa kwa mtoto ambaye ana afya njema haihitaji matibabu. Hata hivyo, dawa zinazoitwa antipyretiki (za kupunguza homa) zinaweza kuwafanya watoto wajisikie vizuri kwa kupunguza joto lao. Dawa hizi hazina athari yoyote kwenye maambukizi au tatizo lingine linalosababisha homa. Hata hivyo, ikiwa watoto wana matatizo fulani sugu au historia ya kifafa kinachosababishwa na homa, kutumia dawa hizi kunaweza kupendekezwa na daktari kwa sababu hupunguza msongo unaowekwa mwilini na homa.
Kwa kawaida, dawa zifuatazo hutumiwa:
Acetaminophen, inayotolewa kupitia mdomo au kwa njia ya suppository
Ibuprofen, inayotolewa kupitia mdomo
Asetaminofeni huwa inapendelewa zaidi. Ibuprofen, ikitumika kwa muda mrefu, inaweza kuwasha utando wa tumbo. Dawa hizi zinapatikana bila agizo la daktari. Kipimo kinachopendekezwa kimeorodheshwa kwenye kifurushi au kinaweza kubainishwa na daktari. Ni muhimu kutoa kipimo sahihi kwa muda sahihi. Dawa hazifanyi kazi ikiwa dawa hutolewa kidogo sana au hazitolewi mara nyingi vya kutosha. Na ingawa dawa hizi ni salama kiasi, kutoa dawa nyingi kupita kiasi au kuzitoa mara nyingi sana kunaweza kusababisha overdose.
Mara chache, asetaminophen au ibuprofen hutolewa ili kuzuia homa, kama vile watoto wachanga wanapokuwa wamechanjwa.
Aspirini haitumiki tena kupunguza homa kwa watoto kwa sababu inaweza kuingiliana na maambukizi fulani ya virusi (kama vile homa ya mafua au tetekuwanga) na kusababisha ugonjwa mbaya unaoitwa Ugonjwa wa Reye.
Mambo Muhimu
Kwa kawaida, homa husababishwa na maambukizi ya virusi.
Sababu zinazowezekana za homa na hitaji la kupimwa hutegemea umri wa mtoto.
Watoto wachanga walio chini ya umri wa miezi 3 wenye halijoto ya 100.4° F (takriban 38°C) au zaidi wanahitaji kuchunguzwa haraka na daktari.
Watoto wenye umri wa miezi 3 hadi miaka 3 wenye homa ambao hawana dalili zinazoashiria ugonjwa maalum lakini wanaoonekana wagonjwa au wana halijoto ya 102.2° F (39° C) au zaidi wanahitaji kuchunguzwa haraka na daktari.
Kutoka meno hakusababishi homa kubwa.
Dawa zinazopunguza homa zinaweza kuwafanya watoto wajisikie vizuri lakini haziathiri ugonjwa unaosababisha homa.
