Unyanyasaji wa watoto unajumuisha aina zote za unyanyasaji na utelekezaji waa mtoto aliye chini ya umri wa miaka 18 na mzazi, mlezi, au mtu mwingine aliye na jukumu la uangalizi ambalo husababisha madhara, uwezekano wa madhara, au tishio la madhara kwa mtoto. Utelekezaji wa mtoto ni kushindwa kukidhi mahitaji ya msingi ya kimwili na kihisia ya mtoto. Dhuluma kwa watoto ni kumfanyia mtoto mambo mabaya.
Baadhi ya mambo yanayoongeza hatari ya unyanyasaji na utelekezaji wa watoto ni wazazi walio vijana au wanaolea peke yao, waliowahi kunyanyaswa au kutelekezwa wakiwa watoto, au walio na mfadhaiko wa kibinafsi au wa kifamilia (kama vile ukosefu wa uhakika wa kupata chakula, mfadhaiko wa kifedha, vurugu za wapenzi wa karibu, kutengwa kijamii, matatizo ya afya ya akili, au ugonjwa wa matumizi ya vilevi).
Watoto wanaotelekezwa au kunyanyaswa wanaweza kuonekana wamechoka au wenye njaa, kuwa na usafi duni, kuwa na majeraha ya mwili au matatizo ya kihisia au afya ya akili, au wakati mwingine wasionyeshe dalili zozote za wazi za unyanyasaji au kutelekezwa.
Unyanyasaji unapaswa kushukiwa pale ambapo muundo wa majeraha unaonyesha kuwa hayakuwa ya ajali, pale maelezo ya mlezi hayalingani na majeraha, au pale mtoto hana uwezo wa kimaendeleo kufanya kitendo kinachoweza kusababisha jeraha hilo (kama mtoto mchanga kuwasha jiko).
Watoto wanapaswa kulindwa dhidi ya madhara zaidi kwa njia zinazoweza kujumuisha ushauri nasaha kwa walezi na watoto, msaada kwa familia kutoa huduma salama na inayofaa na/au kulazwa hospitalini. Ushirikishwaji wa huduma za kulinda watoto unaashirika; mashirika ya utekelezaji wa sheria pia yanaweza kushirikishwa.
Unyanyasaji wa watoto unajumuisha aina zote za unyanyasaji na kutelekezwa kwa mtoto aliye chini ya umri wa miaka 18 na mtu yeyote na jukumu la kumhudumia mtoto ambazo husababisha madhara, hatari ya madhara, au tishio la madhara kwa mtoto.
Kutelekeza kushindwa kukidhi mahitaji ya msingi ya watoto: ya kimwili, kiafya, kielimu, na kisaikolojia.
Unyanyasaji unaweza kuwa kimwili, kingono, au kihisia.
Utelekezaji na unyanyasaji wa watoto mara nyingi hutokea pamoja na aina nyingine za vurugu za kifamilia, kama vile unyanyasaji wa mpenzi wa karibu.
Watoto wanaweza kutelekezwa au kunyanyaswa na wazazi na walezi wengine au jamaa, watu wanaoishi katika nyumba ya mtoto, au watu wenye wajibu wa kuwalea mara kwa mara (kama walimu, wakufunzi na viongozi wa dini).
Unyanyasaji wa watoto huathiri mamilioni ya watoto nchini Marekani na mamia ya mamilioni ya watoto duniani kote kila mwaka. Viwango vya unyanyasaji wa kingono kwa watoto ni vya juu zaidi kwa wasichana kuliko wavulana, huku viwango vya unyanyasaji wa kimwili vikiwa vya juu kwa wavulana kuliko wasichana. Watoto wengi hunyanyasika wakiwa na umri wa miaka 2 au chini, wakati wakiwa hatarini sana kimwili na wasioweza kujilinda kwa maneno au kuomba usaidizi.
Unyanyasaji au utelekezaji kunaweza kusababisha majeraha, ugonjwa, lishe duni, ucheleweshaji wa ukuaji, matatizo ya kisaikolojia, na hata kifo. Kando na madhara ya papo hapo, utelekezaji na unyanyasaji huongeza hatari ya matatizo ya muda mrefu, ikiwa ni pamoja na ugonjwa wa akili na ugonjwa wa matumizi ya vilevi. Unyanyasaji wa watoto pia unahusishwa na ongezeko la hatari ya matatizo ya kiafya katika kipindi cha utu uzima kama vile unene kupita kiasi, ugonjwa wa moyo, na ugonjwa sugu wa kuziba mapafu (COPD).
Nchini Marekani, ripoti nyingi za unyanyasaji wa watoto hutolewa na wataalamu ambao wamepewa mamlaka kisheria kufanya hivyo, kama vile madaktari, wauguzi, walimu, na wafanyakazi wa kijamii.
Viashiria vya Hatari vya Kutelekezwa na Kudhulumiwa kwa Mtoto
Kutelekezwa na kunyanyaswa kwa watoto hutokana na mchanganyiko tata wa sababu za mtu binafsi, familia, jamii kwa ujumla, na sababu za kijamii. Kuwa na mfadhaiko wa kifedha au ukosefu wa uhakika wa kupata chakula, kuwa na ugonjwa wa matumizi ya vilevi, kuwa na tatizo la afya ya akili (kama vile ugonjwa wa haiba au kutojithamini), au kuwa na mchanganyiko wa mambo haya kunaweza kumfanya mzazi awe katika hatari kubwa ya kumtelekeza au kumnyanyasa mtoto. Kadri mzazi anavyokuwa na sababu nyingi za hatari, ndivyo uwezekano wa kumtendea mtoto vibaya unavyoongezeka.
Watu wazima ambao walinyanyaswa kihisia, kimwili, au kingono wakiwa watoto wana uwezekano mkubwa wa kuwanyanyasa watoto wao wenyewe. Wazazi wanaolea mtoto kwa mara ya kwanza, wazazi wa umri wa ujana, na wazazi wenye watoto wengi walio chini ya miaka 5 pia wako katika hatari kubwa ya kuwanyanyasa watoto wao.
Wakati mwingine uhusiano wa karibu wa kihisia haujengwi kati ya wazazi na watoto. Ukosefu huu wa uhusiano wa kihisia hutokea mara nyingi zaidi kwa watoto wanaozaliwa kabla ya wakati au watoto wachanga wagonjwa ambao hutenganishwa na wazazi wao mapema katika kipindi cha utotoni, au kwa watoto wasio wa damu moja (kwa mfano watoto wa kambo), na huongeza hatari ya kunyanyaswa.
Aina za Kutelekezwa na Kudhulumiwa kwa Mtoto
Kuna aina mbalimbali za kutelekezwa na kunyanyaswa kwa watoto. Aina hizi wakati mwingine hutokea kwa wakati mmoja. Aina kuu 4 ni
Isitoshe, kusababisha kwa makusudi, kudanganya, au kuzidisha dalili za kitabibu kwa mtoto ambazo husababisha uchunguzi na matibabu hatarishi ni aina ya unyanyasaji unaoitwa unyanyasaji unaoitwa unyanyasaji wa watoto kimatibabu.
Telekeza
Kutelekezwa ni kushindwa kutoa au kukidhi mahitaji ya msingi ya mtoto ya kimwili, kihisia, kielimu, na kimatibabu. Wazazi au walezi wanaweza kumwacha mtoto chini ya uangalizi wa mtu anayejulikana kuwa mnyanyasaji, au wanaweza kumwacha mtoto mdogo bila uangalizi. Kuna aina nyingi za kutelekezwa.
Katika kutelekezwa kimwili, wazazi au walezi wanaweza kushindwa kutoa chakula cha kutosha, mavazi, makazi, uangalizi, na ulinzi dhidi ya hatari zinazoweza kutokea.
Katika kutelekezwa kihisia, wazazi au walezi wanaweza kushindwa kutoa upendo, mapenzi, au aina nyingine za msaada wa kihisia. Watoto wanaweza kupuuzwa au kukataliwa au kuzuiwa kushirikiana na watoto wengine au watu wazima.
Katika kutelekezwa kimatibabu, wazazi au walezi wanaweza kushindwa kupata huduma inayofaa kwa mtoto, kama vile matibabu yanayohitajika kwa majeraha au matatizo ya afya ya mwili au akili. Wazazi wanaweza kuchelewesha kupata huduma ya matibabu mtoto anapokuwa mgonjwa, na hivyo kumweka mtoto katika hatari ya kupata ugonjwa mbaya zaidi na hata kifo.
Katika kutelekezwa kielimu, wazazi au walezi wanaweza kutomsajili mtoto shuleni au kushindwa kuhakikisha mtoto anahudhuria shule katika mazingira ya kawaida, kama vile shule ya umma au ya kibinafsi, au nyumbani kwao.
Kutelekezwa hutofautiana na unyanyasaji kwa sababu mara nyingi wazazi na walezi hawakusudii kwa makusudi kuwaumiza watoto walioko chini ya uangalizi wao.
Kutelekezwa kwa kawaida hutokana na mchanganyiko wa sababu kama malezi duni, uwezo mdogo wa kukabiliana na msongo wa mawazo, mifumo ya familia isiyo na msaada, na mazingira ya maisha yenye mfadhaiko. Kutelekezwa mara nyingi hutokea katika familia zinazokumbwa na msongo wa kifedha na kimazingira, hasa pale wazazi wanapokuwa na matatizo ya afya ya akili ambayo hayajatibiwa (kwa kawaida unyogovu, ugonjwa wa hisia mseto, au skizofrenia), wana ugonjwa wa matumizi ya vilevi, au wana uwezo mdogo wa kiakili. Hata hivyo, ni muhimu kutambua kwamba umaskini si uhalifu. Watoto wanaoishi katika kaya zenye changamoto kutokana na viashiria vya kijamii vya afya (kwa mfano, familia za mzazi mmoja, mfadhaiko wa kifedha, ukosefu wa uhakika wa kupata chakula au makazi) wanaweza kuwa katika hatari ya kutelekezwa kutokana na upungufu wa rasilimali.
Unyanyasaji wa kimwili
Kumtendea mtoto vibaya kimwili au kumdhuru, ikiwemo kumpa adhabu ya kimwili kupita kiasi, ni unyanyasaji wa kimwili. Mifano mahususi ni pamoja na kutikisa, kudondosha, kupiga, kuuma, na kuunguza (kwa mfano, kwa kumchoma kwa maji ya moto au kwa sigara). Aina hii ya unyanyasaji ni miongoni mwa sababu 10 kuu zinazosababisha vifo vya watoto nchini Marekani.
Watoto wa umri wowote wanaweza kunyanyaswa kimwili, lakini watoto wachanga na watoto wadogo wako katika hatari kubwa zaidi ya unyanyasaji unaojirudia kwa sababu hawawezi kujieleza au kujitetea. Pia, katika vipindi hivi, walezi hukutana na changamoto, hukasirika, na hupoteza udhibiti wa mihemko yao. Mambo yanayowafadhaisha yanaweza kujumuisha tabia ya kuhamaki, mafunzo ya kutumia choo, ratiba za kulala zisizo thabiti, na koliki..
Unyanyasaji wa kimwili ndio sababu ya kawaida zaidi ya majeraha makubwa ya kichwa kwa watoto wachanga. Majeraha ya tumbo yanayotokana na unyanyasaji wa kimwili hutokea mara nyingi zaidi kwa watoto wadogo kuliko kwa watoto wachanga. Watoto wachanga na watoto wadogo pia wako katika hatari kubwa ya majeraha ya kichwa na uti wa mgongo kwa sababu vichwa vyao ni vikubwa kulinganisha na miili yao na kwa sababu misuli ya shingo yao ni dhaifu.
Umaskini namalezi ya mzazi mmoja aliye mchanga vinahusishwa na hatari kubwa zaidi ya unyanyasaji wa kimwili. Msfadhaiko katika familia huchangia kwa unyanyasaji wa kimwili. Vvichocheo vya mfadhaiko ni pamoja na ukosefu wa ajira, kuhama mara kwa mara kutoka nyumba moja hadi nyingine, kutengwa kijamii na marafiki au wanafamilia, na vurugu zinazoendelea katika familia. Wazazi wanaweza kufadhaishwa kwa urahisi zaidi na hivyo wanaweza kuwanyanyasa zaidi watoto wenye tabia mbaya (wanaokasirika, wanaodai sana, au walio na shughuli nyingi kupita kiasi) au watoto wenye mahitaji maalum (ulemavu wa ukuaji au wa kimwili).
Unyanyasaji wa kimwili mara nyingi huchochewa na tukio la dharura katikati ya mafadhaiko mengine. Tukio la dharura linaweza kuwa kupoteza kazi, kifo katika familia, au tatizo la nidhamu. Wazazi walio na ugonjwa wa matumizi ya vilevi wanaweza kuwatendea watoto wao bila kufikiri na bila kudhibitiwa. Watoto ambao wazazi wao wana matatizo ya afya ya akili pia wako katika hatari kubwa ya kunyanyaswa.
Wazazi waliotelekezwa au kunyanyaswa wakiwa watoto huenda wasiwe na ukomavu wa kihisia au wawe na hali ya kutojithamini. Wazazi wanyanyasaji wanaweza kuwaona watoto wao kama chanzo cha upendo usio na mipaka na masharti na kuwategemea kwa msaada ambao wao wenyewe hawakuwahi kuupata. Kwa hivyo, wanaweza kuwa na matarajio yasiyo halisi kuhusu kile watoto wao wanaweza kuwapatia, wanaweza kufadhaishwa kwa urahisi na hawawezi kudhibiti mihemko yao, na wanaweza kushindwa kutoa kile ambacho wao wenyewe hawakuwahi kupokea.
Kudhulimiwa kimwili
Kitendo chochote kinachomhusisha mtoto kwa madhumuni ya kuridhisha tamaa za kingono za mtu mzima au mtoto aliye mkubwa zaidi (kwa ukuaji au umri) au mtoto mwenye nguvu zaidi (wakati mwingine hufafanuliwa kuwa tofauti ya umri wa miaka 4) huchukuliwa kuwa unyanyasaji wa kingono (tazama Pedofilia).
Unyanyasaji wa kingono unajumuisha
Kuingiza kitu au kiungo cha mwili kwenye uke, tundu la haja kubwa, au mdomo wa mtoto
Kumgusa mtoto kwa nia ya kingono bila kuingiza kitu chochote mwilini (unyanyasaji wa kingono)
Kuonyesha sehemu za siri za mnyanyasaji au kumwonyesha mtoto picha au video za ngono
Kutuma jumbe au picha zenye maudhui ya kingono (kwa kawaida kupitia simu ya mkononi) pamoja na (kutuma ujumbe wa ngono) kuchapisha picha za mtoto
Kumlazimisha mtoto kushiriki tendo la ngono na mtu mwingine
Kumtumia mtoto katika utengenezaji wa picha au video za ngono
Unyanyasaji wa kingono haujumuishi michezo ya kingono. Michezo ya kingono kwa kawaida huchukuliwa kuwa tabia ya kawaida inapofanyika kati ya watoto waliokaribiana kiumri na ukuaji ambao wanatazama au kugusana sehemu za siri bila kutumia nguvu au vitisho. Unapojaribu kubaini kama hali fulani kati ya wwatoto inapaswa kuzingatiwa kuwa unyanyasaji wa kingono, ni muhimu kuzingatia tofauti za mamlaka, kama vile umri wa watoto, nguvu, ukubwa wa mwili, na hadhi ya umaarufu. Kwa kawaida, kadri tofauti ya umri inavyoongezeka, ndivyo tofauti za hadhi ya kihisia, ukomavu wa kiakili, na hadhi ya kijamii zinavyoongezeka kati ya mtoto mkubwa na mtoto mdogo. Na, kufikia hatua fulani (kisheria ikifafanuliwa kama tofauti ya miaka 4 katika maeneo fulani), tofauti hizi ni kubwa sana kiasi kwamba mtoto mdogo hawezi kusemwa kihalali kwamba "alikubali" kufanya shughuli na mtoto mkubwa.
Dhuluma ya hisia
Kutumia maneno au vitendo kumtendea mtoto vibaya kisaikolojia ni unyanyasaji wa kihisia. Unyanyasaji wa kihisia huwafanya watoto wajihisi kuwa hawana thamani, wana kasoro, hawapendwi, hawatakiwi, wako hatarini, au wana thamani tu wanapokidhi mahitaji ya mtu mwingine.
Unyanyasaji wa kihisia unajumuisha
Kumkaripia mtoto kwa ukali kwa kupiga kelele au kufoka
Kudharau uwezo na mafanikio ya mtoto
Kuhimiza tabia potovu au ya kihalifu, kama vile kufanya uhalifu au kutumia pombe au dawa za kulevya
Kumnyanyasa, kumtishia, au kumtia mtoto hofu
Unyanyasaji wa kihisia huwa unatokea kwa muda mrefu.
Mazingatio Maalum
Unyanyasaji wa watoto kimatibabu
Unyanyasaji wa watoto kimatibabu (ulioitwa hapo awali ugonjwa wa Munchausen kwa njia ya proksi na sasa unaitwa ugonjwa wa kutunga unaowekwa kwa mwingine) ni aina isiyo ya kawaida ya unyanyasaji wa mtoto inayotokea pale mzazi au mlezi anapojaribu kwa makusudi kuwafanya madaktari waamini kuwa mtoto mwenye afya ni mgonjwa. Mlezi kwa kawaida hutoa maelezo ambayo si za kweli kuhusu dalili za mtoto, kwa mfano kusema kwamba mtoto amekuwa anatapika au analalamika maumivu ya tumbo wakati mtoto hajakuwa anatapika wala kulalamika maumivu. Hata hivyo, wakati mwingine walezi pia hufanya mambo yanayosababisha dalili, kwa mfano kumpa mtoto dawa ambazo hazijahitajika kitabibu au hazijaagizwa na daktari. Wakati mwingine, walezi hufanya ionekane kana kwamba mtoto ni mgonjwa kwa kuongeza damu au vitu vingine kwenye sampuli zinazotumiwa kwa vipimo vya maabara.
Waathiriwa wa aina hii ya unyanyasaji wa watoto hupokea tathmini, vipimo, na matibabu yasiyo ya lazima ambayo ni hatari au yanaweza kuwa hatari, ikiwemo taratibu au upasuaji.
Hali za kitamaduni
Mila za kitamaduni hutofautiana, na mtu anaweza kuongozwa na mila za tamaduni moja au zaidi zinazofafanuliwa na eneo, nchi, mji, kundi la kijamii, kundi la umri, asili ya taifa, dini, au sababu nyingine. Tofauti kati ya tabia inayokubalika kijamii na unyanyasaji hutofautiana kati ya tamaduni mbalimbali. Hata hivyo, mila za kitamaduni hazipaswi kutumiwa kama sababu ya kuhalalisha tabia zote, ingawa kutofautisha kati ya tabia ya kawaida na unyanyasaji kunaweza kuwa changamoto.
Tamaduni tofauti zina njia tofauti za kuwaadhibu watoto. Baadhi ya tamaduni hutumia adhabu ya kimwili, ambayo ni adhabu yoyote ya kimwili inayosababisha maumivu. Adhabu kali ya kimwili, inayojumuisha kuchapwa, kuchomwa moto, na kuchomwa kwa maji ya moto, ni unyanyasaji wa kimwili. Hata hivyo, kwa viwango vidogo vya adhabu ya kimwili kama kuchapwa makalioni, mpaka kati ya tabia inayokubalika kijamii na unyanyasaji huwa hauko wazi kutokana na tofauti za maadili ya jamii mbalimbali.
Baadhi ya desturi zinazokubalika na kuthaminiwa kama sehemu ya mila au ibada za kidini huzingatiwa kuwa unyanyasaji katika mazingira nje ya tamaduni zilipotokea (kwa mfano, ukeketaji wa wanawake). Baadhi ya tiba za jadi (kama vile kusugua sarafu moto kwenye ngozi na kuweka vikombe moto kwenye ngozi) ambazo zinaweza kusababisha michubuko au majeraha madogo ya moto zinaweza kuchukuliwa kama unyanyasaji na watu fulani.
Baadhi ya imani za makundi ya kidini au kitamaduni hujumuisha kutotafuta matibabu, kutokubali aina fulani za matibabu (kwa mfano, kuongezewa damu au chanjo), au kuchukulia jambo fulani kuwa takatifu au la kiroho badala ya ugonjwa (km, kifafa). Wanachama wa makundi haya wakati mwingine wameshindwa kupata matibabu ya kuokoa maisha (km, kwa ketoasidosisi ya kisukari au homa ya uti wa mgongo), hali iliyosababisha kifo cha mtoto. Kushindwa huko kwa kawaida huchukuliwa kama uzembe wa malezi bila kujali imani za wazazi au walezi. Watoto wanapokuwa wagonjwa na hawana afya njema, kukataa matibabu wakati mwingine husababisha uingiliaji kati wa kisheria ikiwa ni pamoja na matibabu yaliyoamriwa na mahakama. Iwapo kukataa chanjo au huduma nyingine za kinga ya afya kunachukuliwa kisheria kama utelekezaji wa matibabu hutofautiana kulingana na mamlaka ya kisheria.
Dalili za Kutelekezwa na Kudhulumiwa kwa Mtoto
Dalili za kutelekezwa na kudhulumiwa hutofautiana kwa kiasi kulingana na aina na kipindi cha muda cha kutelekezwa au kudhulumiwa, hali ya mtoto, na mazingira husika. Kando na majeraha ya kimwili yaliyo dhahiri, dalili pia hujumuisha matatizo ya kihisia, kitabia, na afya ya akili. Matatizo kama hayo yanaweza kutokea mara moja au baadaye na yanaweza kuendelea kutokea.
Kutelekezwa kwa kimwili
Watoto wanaotelekezwa kimwili wanaweza kuonekana wamedhoofika kutokana na kuwa wana lishe duni, wamechoka, wachafu, au kukosa mavazi yanayofaa na wanaweza kukumbwa na ukuaji unaodumaa. Wanaweza kukosa kuhudhuria shule mara kwa mara. Katika hali mbaya zaidi, watoto wanaweza kupatikana wakiishi peke yao au na ndugu zao bila uangalizi wa mtu mzima. Watoto wasio na uangalizi wanaweza kuugua au kujeruhiwa. Ukuaji wa kimwili na kihisia unaweza kuchelewa. Baadhi ya watoto wanaotelekezwa hufa njaa au kuhatarishwa.
Unyanyasaji wa kimwili
Michubuko, majeraha ya moto, alama za uvimbe, alama za kuumwa, au mikwaruzo ni baadhi ya dalili za unyanyasaji wa kimwili. Alama hizi zinaweza kuwa na umbo la kifaa kilichotumika kuzisababisha, kama vile mkanda, taa, au waya wa umeme. Ngozi ya watoto inaweza kuwa na alama za mikono au alama za duara za vidole zinazosababishwa na kupigwa, kushikwa, au kutikiswa kwa nguvu. Majeraha ya moto yanayosababishwa na sigara au maji ya moto yanaweza kuonekana kwenye mikono, miguu, au sehemu nyingine za mwili. Watoto ambao wamekatwa mdomo wanaweza kuwa na ngozi nene au makovu kwenye pande za mdomo. Sehemu za nywele zinaweza kukosekana au ngozi ya kichwa ikavimba kwa watoto ambao nywele zao zimevutwa kwa nguvu. Majeraha makubwa kwenye mdomo, macho, ubongo, au viungo vingine vya ndani yanaweza kuwepo lakini yasione kane kwa nje.
Hata hivyo, dalili za unyanyasaji wa kimwili mara nyingi huwa hazionekani kwa uwazi. Kwa mfano, michubuko midogo au madoa mekundu ya zambarau yanaweza kuonekana usoni, shingoni, au sehemu zote mbili. Watoto wanaweza kuwa na dalili za majeraha ya zamani, kama mifupa iliyovunjika, ambayo tayari imeanza kupona. Wakati mwingine majeraha husababisha ulemavu wa mwonekano.
Watoto wachanga ambao wametumbukizwa kimakusudi kwenye maji ya moto (kama vile kwenye beseni la kuogea) wanaweza kuwa na majeraha ya moto. Majeraha haya ya moto yanaweza kupatikana kwenye makalio na yanaweza kuwa na umbo kama donati. Majeraha ya moto hayaonekani kwenye ngozi ambayo haikuingia majini au iliyokuwa imebonyezwa kwenye sakafu ya bafu iliyokuwa baridi. Kunyunyizia kwa maji ya moto kunaweza kusababisha majeraha madogo ya moto kwenye sehemu nyingine za mwili.
Watoto wachanga wanaweza kupata jeraha la ubongo linalosababishwa na kile kinachoitwa sasa kiwewe cha kichwani kinachotokana na unyanyasaji, ambalo husababishwa na kutikiswa kwa nguvu na/au kugongwa kichwa cha mtoto kutumia kitu kigumu. Neno kiwewe cha kichwani kinachotokana na unyanyasaji kinachosababishwa na matusi limechukua nafasi ya "Ugonjwa unaotakana na mtoto kutikiswa" kwa sababu si kutikiswa pekee kunakohusika. Watoto wachanga walio na kiwewe cha kichwani wanaweza kuwa na wasiwasi au kutapika, au wanaweza kuwa hawana dalili zozote za jeraha lakini wanaonekana kulala usingizi mzito. Usingizi huu unasababishwa na uharibifu na uvimbe wa ubongo, ambao unaweza kutokana na kuvuja damu kati ya ubongo na fuvu la kichwa (kuvuja damu kwenye viungo vya ndani ya mwili). Watoto wachanga wanaweza pia kuwa na tatizo la damu kuvuja kwenye retina (kutokwa damu kwa retina) nyuma ya jicho. Mbavu na mifupa mingine (au ncha za mifupa inapoungana kuunda kiungo) zinaweza kuwa zimevunjika.
Watoto ambao wamenyanyaswa kwa muda mrefu wanaweza kuonekana wenye hofu na wanaokasirika kwa urahisi. Mara nyingi hawalali vya kutosha. Wakati mwingine watoto wanaonyanyaswa huonekana kuwa na dalili za upungufu wa umakini/tatizo la kukosa utulivu (ADHD) na hutambuliwa kimakosa kuwa na ugonjwa huo. Wanaweza kuwa na unyogovu na wasiwasi na kuwa na dalili za mfadhaiko unaotokea baada ya tukio la kiwewe. Wana uwezekano mkubwa wa kutenda kwa njia za vurugu au kuonyesha kuwa wana mawazo ya kujiua.
Kudhulimiwa kimwili
Mabadiliko katika tabia ni ishara ya kawaida ya unyanyasaji wa kingono. Mabadiliko kama hayo yanaweza kutokea ghafla na yanaweza kuwa makubwa sana. Watoto wanaweza kuwa wakali au wenye kujitenga au kuwa na fobia au matatizo ya kulala. Watoto wanaonyanyaswa kingono wanaweza kuonyesha tabia mbaya za kingono, kama vile kujigusa kupita kiasi, au kuwagusa wengine kwa njia zisizofaa. Watoto wanaonyanyaswa kingono na mzazi au mtu mwingine wa familia wanaweza kuwa na hisia zinazokinzana. Wanaweza kujihisi karibu kihisia na mnyanyasaji lakini wakasalitiwa.
Unyanyasaji wa kingono unaweza pia kusababisha majeraha ya kimwili. Watoto wanaweza kuwa na michubuko, kuchanika, kuvuja damu, vidonda, uvimbe na muwasho ndani na karibu na sehemu za siri, tundu la haja kubwa, na mdomo. Majeraha katika sehemu za siri na rektamu mwanzoni yanaweza kufanya kutembea na kukaa kuwa kugumu. Wasichana wanaweza kutokwa na vitu ukeni, mwasho, michubuko au kuvuja damu. Wavulana wanaweza kuwa na michubuko, kuvuja damu, na muwasho karibu na sehemu za siri. Maambukizi ya magonjwa ya zinaa, kama vile kisonono, klamidia, maambukizi ya virusi vya UKIMWI (VVU), au maambukizi mengine, yanaweza kuwepo. Mimba inaweza kutokea.
Unyanyasaji wa kihisia na kutelekezwa
Kwa ujumla, watoto wanaonyanyaswa kihisia huwa hawajiamini na huwa na wasiwasi kuhusu uhusiano wao na watu wengine kwa sababu mahitaji yao hayakutimizwa kwa uthabiti au kwa njia inayotabirika. Matokeo mengine hutofautiana kulingana na njia maalum ambayo watoto walinyanyaswa kihisia. Watoto wanaweza kuwa na tatizo la kujithamini kwa kiwango cha chini. Watoto wananyanyaswa au kutishiwa wanaweza kuonekana wenye hofu na wanaojitenga. Wanaweza kuwa na wasiwasi, wasioamini, wasio na msimamo, na wenye hamu kubwa ya kuwafurahisha watu wazima. Wanaweza kuwasiliana wageni kwa njia zisizofaa. Watoto ambao hawaruhusiwi kutagusana na wengine wanaweza kuwa wasumbufu katika hali za kijamii na kupata ugumu wa kuunda mahusiano ya kawaida. Wengine wanaweza kufanya uhalifu au kupata ugonjwa wa matumizi ya vilevi. Watoto wakubwa wanaweza wasihudhurie shule mara kwa mara, wanaweza wasifanye vizuri wanapohudhuria, au wanaweza kuwa na ugumu wa kuunda mahusiano na walimu na wenzao.
Watoto wachanga wanaotelekezwa kihisia mara nyingi hukumbwa na tatizo la kudumaa kwa ukuaji na wanaweza kuonekana ni kama hawana hisia au hawavutiwi na mazingira yao. Tabia yao inaweza kuchukuliwa kimakosa kama ulemavu wa akili au tatizo la kimwili. Watoto wanaotelekezwa kihisia wanaweza kukosa ujuzi wa kijamii au kuchelewa kukuza ujuzi wa usemi na lugha.
Je, Ulijua...
|
Utambuzi wa Kutelekezwa na Kudhulumiwa kwa Mtoto
Historia na uchunguzi wa daktari
Picha za majeraha
Kwa unyanyasaji wa kimwili, wakati mwingine vipimo vya maabara au vipimo vya upigaji picha kama vile eksirei na changanuzi za tomografia ya kompyuta (CT).
Kwa unyanyasaji wa kingono, wakati mwingine hufanywa vipimo vya maambukizi na wakati mwingine kukusanya sampuli za majimaji ya mwili, nywele, na nyenzo zingine kama ushahidi wa kiuchunguzi wa mahakama.
Mara nyingi ni vigumu kutambua utelekezaji na unyanyasaji isipokuwa watoto waonekane wamedhoofika sana kutokana na kuwa wana lishe duni au ni wazi kuwa wamejeruhiwa au isipokuwa utelekezaji au unyanyasaji unashuhudiwa na watu wengine. Utelekezaji na unyanyasaji huenda visitambulike kwa miaka mingi.
Kuna sababu nyingi kwa nini utelekezaji na unyanyasaji havitambuliwi. Watoto wanaonyanyaswa wanaweza kuhisi kuwa unyanyasaji ni sehemu ya kawaida ya maisha na huenda wasitaje jambo hilo. Watoto wanaonyanyaswa kimwili na kingono mara nyingi husita kutoa maelezo kuhusu unyanyasaji wao kwa sababu ya aibu, vitisho vya kulipiziwa kisasi, au hata hisia kwamba wanastahili unyanyasaji huo. Watoto wanaonyanyaswa kimwili na wanaoweza kuwasiliana mara nyingi humtambua mnyanyasaji wao na kuelezea kilichowapata ikiwa wataulizwa moja kwa moja. Hata hivyo, watoto wanaonyanyaswa kingono wanaweza kuapishwa kutunza siri au kuwa na kiwewe kikubwa kiasi kwamba hawawezi kuzungumzia unyanyasaji huo na wanaweza hata kuukana unyanyasaji huo wanapoulizwa moja kwa moja.
Madaktari wanaposhuku utelekezaji au aina yoyote ya unyanyasaji, hutafuta pia dalili za aina nyingine za unyanyasaji. Pia hutathmini kikamilifu mahitaji ya kimwili, kimazingira, kihisia, na kijamii ya mtoto. Madaktari pia huchunguza mitagusano kati ya mtoto na walezi inapowezekana. Madaktari hurekodi historia ya mtoto kwa kuandika maneno halisi ikiwa mtoto amefichua taarifa na kupiga picha za majeraha yoyote.
Kutelekezwa na dhuluma ya hisia
Mtoto ambaye ametelekezwa anaweza kutambuliwa na wataalamu wa afya wakati wa uchunguzi wa tatizo lisilohusiana, kama jeraha, ugonjwa, au tatizo la tabia. Madaktari wanaweza kugundua kuwa mtoto hakui kimwili au kihisia kwa kiwango cha kawaida au amekosa chanjo nyingi au miadi ya matibabu. Walimu na wahudumu wa kijamii mara nyingi huwa wa kwanza kutambua utelekezaji. Walimu wanaweza kumtambua mtoto anayetelekezwa kutokana na kutokuwepo shuleni mara kwa mara bila maelezo.
Dhuluma za kihisia kwa kawaida hutambuliwa wakati wa tathmini ya tatizo lingine, kama utendaji duni shuleni au tatizo la kitabia. Watoto wanaodhulumiwa kihisia huchunguzwa pia kubaini dhuluma za kimwili na wa kingono. Daktari hupata historia ya mgonjwa na kufanya uchunguzi wa mwili ambao unaweza kujumuisha au usijumuishe uchunguzi wa sehemu za nje za siri kwa kutumia kolposkopu (kifaa maalum kinachomruhusu daktari kupata mtazamo uliokuzwa wa tishu za sehemu ya siri).
Unyanyasaji wa kimwili
Unyanyasaji wa kimwili unaweza kushukiwa wakati mtoto mchanga ambaye bado hawezi kutembea (anayetembea kwa kushikilia samani) ana michubuko au majeraha makubwa. Watoto wachanga ambao wana usingizi au uchovu usio wa kawaida huchunguzwa ili kuona kama wana majeraha ya ubongo. Unyanyasaji unaweza kushukiwa wakati mtoto mdogo au mkubwa ana michubuko katika sehemu zisizo za kawaida, kama nyuma ya miguu au makalio. Watoto wanapojifunza kutembea, mara nyingi hupata michubuko, lakini kwa kawaida hutokea kwenye sehemu zenye mifupa iliyo mbele ya mwili kama magoti, miundi, kidevu, na paji la uso.
Unyanyasaji unaweza pia kushukiwa wakati wazazi wanaonekana hawajui mengi kuhusu afya ya mtoto wao au wanaonekana kutojali au kuwa na wasiwasi kupita kiasi kuhusu jeraha kubwa. Wazazi wanaomdhulumu mtoto wao wanaweza kusita kumweleza daktari au marafiki jinsi jeraha lilivyotokea. Maelezo yanaweza yasiendane na umri na asili ya jeraha au yanaweza kubadilika kila wakati kisai kinaposimuliwa. Wazazi waliotekeleza unyanyasaji wanaweza wasitafute matibabu ya jeraha la mtoto mara moja.
Ikiwa madaktari wanashuku unyanyasaji wa kimwili, kwa kawaida hupiga picha za majeraha ya nje (kama vile michubuko). Madaktari wanaweza kuagiza vipimo vya picha vya ubongo (skani ya tomografia ya kompyuta [CT] au upigaji picha wa mwangwi wa sumaku [MRI]). Wakati mwingine eksirei hupigwa ili kutafuta dalili za majeraha ya awali na/au ya sasa. Mara nyingi, ikiwa mtoto ana umri chini ya miaka 2, eksirei za mifupa yote hupigwa ili kukagua kama kuna mifupa iliyovunjika.
This x-ray shows rib fractures (highlighted in red) in a baby, which are suggestive of child abuse.
Kudhulimiwa kimwili
Mara nyingi, unyanyasaji wa kingono hutambuliwa kwa msingi wa maelezo ya mtoto au ya shahidi wa tukio hilo. Hata hivyo, watoto wengi husita kuzungumza kuhusu unyanyasaji wa kingono kwa sababu wanaweza kujihisi aibu au kuogopa kuumizwa na mnyanyasaji huyo au athari zingine iwapo watamwambia mtu yeyote. Unyanyasaji unaweza kushukiwa tu kwa sababu tabia ya mtoto hubadilika. Madaktari wanapaswa kushuku dhuluma za kingono ikiwa mtoto mdogo ana maambukizi ya ugonjwa wa zinaa.
Ikiwa madaktari wanashuku kuwa mtoto amenyanyaswa kingono, kwa kawaida hupanga mtoto achunguzwe na muuguzi aliyebobea katika masuala ya unyanyasaji wa kingono, hata kama italazimu kumhamisha mtoto kwenda kituo kingine. Huko, mchunguzi hukusanya ushahidi wa kisheria wa uwezekano wa ushiriki wa ngono, kama vile sampuli zinazochukuliwa kutumia pamba za majimaji ya mwili na sehemu ya juu ya ngozi. Ukusanyaji huu wa ushahidi mara nyingi huitwa "kisanduku cha ushahidi wa ubakaji." Picha za majeraha yoyote yanayoonekana hupigwa. Madaktari kwa kawaida pia hufanya vipimo vya maambukizi ya magonjwa ya zinaa na, inapobidi, ujauzito.
Matibabu ya Kutelekezwa na Kudhulumiwa kwa Mtoto
Matibabu ya majeraha
Hatua za kuhakikisha usalama wa mtoto, ikiwa ni pamoja na kuripoti kwa taasisi husika na wakati mwingine kumwondoa mtoto nyumbani
Majeraha na matatizo ya kimwili hutibiwa inavyohitajika. Baadhi ya watoto hulazwa hospitalini kwa ajili ya matibabu ya majeraha, utapiamlo mkali kutokana na lishe duni, au matatizo mengine. Baadhi ya majeraha makubwa yanahitaji kufanyiwa upasuaji. Watoto wachanga wanaoshukiwa kuwa na jeraha la kichwa kutokana na unyanyasaji kwa kawaida hulazwa hospitalini. Wakati mwingine watoto walio na afya nzuri hulazwa hospitalini ili kuwalinda dhidi ya unyanyasaji zaidi hadi makazi salama yatakapopatikana. Unyanyasaji wa kimwili, hasa jeraha la kichwa, unaweza kuwa na athari za muda mrefu kwenye maendeleo ya mtoto. Watoto wote walio na jeraha la kichwa wanapaswa kutathminiwa kwa sababu wanaweza kuhitaji huduma za uingiliaji kati mapema, kama vile tiba ya usemi na lugha na tiba ya kazini.
Baadhi ya watoto waliodhulumiwa kingono hupewa dawa za kuzuia maambukizi ya magonjwa ya zinaa, wakati mwingine ikijumuisha maambukizi ya VVU. Watoto wanaoshukiwa kunyanyaswa wanahitaji msaada wa haraka. Watoto wanaonyanyaswa kingono, hata wale wanaoonekana hawajaathirika mwanzoni, hupelekwa kwa mtaalamu wa afya ya akili kwa sababu mara nyingi matatizo ya baadaye hutokea. Ushauri nasaha wa kisaikolojia wa muda mrefu mara nyingi huhitajika. Madaktari huwapa rufaa watoto waliopitia aina nyingine za unyanyasaji kwa ajili ya kupokea ushauri nasaha ikiwa matatizo ya kitabia au kihisia yatajitokeza.
Usalama wa mara moja wa mtoto
Watoa taarifa walioagizwa ni watu ambao wanatakiwa kisheria kuripoti mara moja kesi zinazoshukiwa za utelekezaji au unyanyasaji wa watoto kwa shirika linalofaa la huduma za ulinzi wa watoto katika eneo husika. Watu wengi tofauti, si madaktari na wahudumu wa afya pekee, wanaowasiliana na watoto katika kazi au shughuli zao za kujitolea huchukuliwa kuwa watoa taarifa walioagizwa. Watu kama hao ni pamoja na walimu, wafanyakazi wa malezi ya watoto, walezi wa watoto wa mipango ya utunzaji wa watoto iliyoidhinishwa na serikali, pamoja na maafisa wa polisi na wahudumu wa huduma za kisheria. Wataalamu wa afya wanapaswa, lakini hawalazimishwi, kuwaeleza wazazi kwamba ripoti inafanywa kulingana na sheria na kwamba wanaweza kuwasiliana nao, kuwahoji, au kuwazuru nyumbani mwao. Kulingana na hali ilivyo, shirika la utekelezaji wa sheria la eneo hilo linaweza pia kuarifiwa.
Watu ambao si watoa taarifa walioagizwa lakini wanaojua au wanaoshuku utelekezaji au unyanyasaji umetokea pia wanahimizwa kuripoti lakini hawatakiwi kisheria kufanya hivyo. Mtu yeyote anayetoa ripoti ya unyanyasaji kwa sababu za msingi na kwa nia njema hawezi kukamatwa au kushtakiwa kwa hatua yake. Watu wanaweza kuripoti unyanyasaji au kupata msaada kwa kuwasiliana kwa Nambari ya Kitaifa ya Huduma za Unyanyasaji wa Watoto kwa 1-800-4-A-CHILD (1-800-422-4453).
Kesi zilizoripotiwa za unyanyasaji wa watoto huchunguzwa ili kubaini kama zinahitaji uchunguzi zaidi. Kesi zilizoripotiwa zinazohitaji uchunguzi zaidi huchunguzwa na wawakilishi wa wakala wa huduma za ulinzi wa watoto wa eneo hilo, ambao hujaribu kubaini ukweli na kutoa mapendekezo. Wawakilishi wa mashirika wanaweza kupendekeza huduma za kijamii (kwa mtoto na wanafamilia), kulazwa hospitalini kwa muda kwa ajili ya ulinzi au kwa ajili ya kupokea usaidizi wa lishe inapohitajika, kuwekwa uishi kwa muda na jamaa, au mipango ya utunzaji wa watoto iliyoidhinishwa na serikali. Madaktari huamua hatua za kuchukua kulingana na mahitaji papo hapo ya kimatibabu ya mtoto, ambayo inategemea kwa kiasi fulani ukubwa wa majeraha. Mara nyingi wafanyakazi wa kijamii huwasaidia madaktari hawa. Wawakilishi kutoka shirika la huduma za ulinzi wa watoto huamua mpango wa usalama au utunzaji wa mtoto.
Huduma ya kufuatilia
Timu ya madaktari, wataalamu wengine wa afya, na wafanyakazi wa kijamii hujaribu kushughulikia vyanzo na athari za utelekezaji na unyanyasaji. Timu hii hufanya kazi kwa pamoja na mfumo wa kisheria ili kuratibu huduma kwa ajili ya mtoto. Timu hiyo huwasaidia wanafamilia kuelewa mahitaji ya mtoto na huwasaidia kufikia rasilimali za eneo husika. Kwa mfano, mtoto ambaye wazazi wake hawawezi kumudu gharama za huduma za afya anaweza kustahiki kupata msaada wa kimatibabu kutoka kwa jimbo. Mipango mingine ya kijamii na serikali zinaweza kutoa msaada wa chakula na malazi. Wazazi wenye magonjwa ya matumizi ya vilevi au matatizo ya afya ya akili wanaweza kuelekezwa kwenye mipango inayofaa ya matibabu.
Mipango ya malezi ya watoto na vikundi vya msaada vinapatikana katika baadhi ya maeneo. Mawasiliano ya mara kwa mara au yanayoendelea na mfanyakazi wa kijamii, mtetezi wa mwathiriwa, au wote wawili yanaweza kuhitajika kwa ajili ya familia.
Kuondolewa nyumbani
Lengo kuu la huduma za ulinzi wa watoto ni kuwarejesha watoto katika mazingira salama na mazuri ya familia. Kulingana na aina ya unyanyasaji na sababu nyingine, watoto wanaweza kurudi nyumbani kwa wanafamilia wao au kuondolewa nyumbani na kuwekwa kwa jamaa au katika malezi ya mipango ya utunzaji wa watoto iliyoidhinishwa na serikali ambako walezi wanaweza kumlinda mtoto dhidi ya unyanyasaji zaidi. Uwekaji huu mara nyingi ni wa muda, kwa mfano, hadi wazazi wapate makazi au ajira au hadi ziara za mara kwa mara za nyumbani na mhudumu wa jamii zitakapoanzishwa. Kwa bahati mbaya, urudiaji wa matukio ya utelekezaji na/au unyanyasaji ni jambo la kawaida.
Katika visa vibaya vya utelekezwaji au unyanyasaji, kuondolewa kwa muda mrefu kunaweza kuzingatiwa au haki za wazazi zinaweza kusitishwa kabisa. Katika hali kama hizo, mtoto husalia katika malezi ya mipango ya utunzaji wa watoto iliyoidhinishwa na serikali hadi pale mtoto atakapoasiliwa au atakapokuwa mtu mzima.
Kinga ya Kutelekezwa na Kudhulumiwa kwa Mtoto
Njia bora ya kuzuia unyanyasaji na utelekezwaji kwa watoto ni kuukomesha kabla haujaanza. Mipango inayotoa msaada kwa wazazi na kufundisha ujuzi mzuri wa malezi ni muhimu sana na inahitajika. Wazazi wanaweza kujifunza jinsi ya kuwasiliana vyema, kuwaadhibu ipasavyo, na kutimiza mahitaji ya kimwili na kihisia ya watoto wao. Mipango ya kuzuia unyanyasaji na utelekezaji kwa watoto pia husaidia kuboresha uhusiano wa mzazi na mtoto na kuwapa wazazi msaada wa kijamii.
Mipango hii ya kutoa msaadai kwa wazazi inaweza kufanyika katika nyumba za wazazi, shuleni, katika kliniki za matibabu au afya ya akili, au katika mazingira mengine ya kijamii. Mipango inaweza kuhusisha vikao vya mtu mmojammoja au vya kikundi.
Taarifa Zaidi
Nyenzo zifuatazo za lugha ya Kiingereza zinaweza kuwa muhimu. Tafadhali kumbuka kuwa Mwongozo hauwajibiki kwa maudhui ya nyenzo hizi.
