Ugonjwa wa Sukari (DM) kwa Watoto na Balehe

Hali ya kabla ya kisukari ni hali ambapo viwango vya sukari kwenye damu viko juu sana kiasi kwamba haviwezi kuchukuliwa kuwa vya kawaida lakini si havipo juu kiasi cha kutosha kuchukuliwa kuwa kisukari. Miongoni mwa watoto, hali ya kabla ya kisukari ni ya kawaida zaidi miongoni mwa vijana wenye unene kupita kiasi. Ni wa muda mfupi kwa zaidi ya nusu ya vijana, lakini waliobaki hupata kisukari, hasa wale wanaoendelea kuongezeka uzito.

Kisukari aina ya 1 hutokea wakati kongosho inatoa insulini kidogo sana au haitoi insulini yoyote. Kisukari cha aina ya 1 ndicho aina iliyoenea sana miongoni mwa watoto, na kusababisha takriban theluthi mbili ya visa vyote vya kisukari. Ni mojawapo ya magonjwa sugu ya utotoni yaliyoenea sana. Kufikia umri wa miaka 18, mtoto 1 kati ya 300 amepata kisukari cha aina ya 1.

Kisukari cha aina ya 1 kinaweza kutokea wakati wowote utotoni, hata mtoto akiwa mchanga, lakini kwa kawaida huanza kati ya umri wa miaka 4 na miaka 6 au kati ya umri wa miaka 10 na miaka 14.

Kwenye kisukari cha aina ya 1, kongosho halizalishi insulini ya kutosha kwa sababu mfumo wa kinga hushambulia na kuharibu seli kwenye kongosho zinazotengeneza insulini (seli za islet). Shambulio hilo linaweza kusababishwa na mambo ya kimazingira kwa watu ambao wamerithi jeni fulani zinazowafanya wawe katika hatari ya kupata kisukari. Jeni hizi ni za kawaida zaidi miongoni mwa makundi fulani ya kikabila (kama vile Waskandinavia na Wasardini).

Ndugu wa karibu wa mtu mwenye kisukari cha aina ya 1 wako katika hatari kubwa ya kupata kisukari. Ndugu wana hatari ya takriban asilimia 6, na mapacha wanaofanana wana hatari ya zaidi ya asilimia 50. Hatari ya kupata kisukari kwa mtoto ambaye ana mzazi mwenye kisukari cha aina ya 1 ni takriban asilimia 4 hadi 9 endapo baba ameathiriwa na ni takriban asilimia 1 hadi 4 endapo mama ameathiriwa.

Watoto walio na kisukari cha aina ya 1 wako katika hatari kubwa ya kupata matatizo mengine ambapo mfumo wa kinga ya mwili hujishambulia (ugonjwa wa kingamwili kwenda kinyume na mwili), hasa aina fulani za ugonjwa wa tezi dundumio, na ugonjwa wa celiac.

Kisukari aina ya 2 hutokea kwa sababu seli mwilini hazitumii insulini ipasavyo (hali inayoitwa upinzani dhidi ya insulini). Tofauti na kisukari cha aina ya 1, kongosho bado linaweza kutengeneza insulini lakini haliwezi kutengeneza ya kutosha ili kudhibiti upinzani wa insulini. Upungufu huu mara nyingi hurejelewa kama upungufu wa kiasi wa insulini tofauti na upungufu kamili unaoonekana katika kisukari cha aina ya 1.

Miongoni mwa watoto, kisukari cha aina ya 2 hutokea hasa kwa vijana waliobalehe lakini kinazidi kuwa cha kawaida miongoni mwa watoto wadogo wenye uzito kupita kiasi (uzito zaidi ya asilimia 85 ya watoto wa umri, jinsia, na urefu sawa) au unene kupita kiasi (uzito zaidi ya asilimia 95 ya watoto wa umri, jinsia, na urefu sawa). Hadi miaka ya 1990, zaidi ya asilimia 95 ya watoto waliopata kisukari walikuwa na kisukari cha aina ya 1, lakini sasa, hasa kutokana na ongezeko la idadi ya watoto walio na uzito au unene kupita kiasi, takriban theluthi moja ya watoto waliogunduliwa kuwa na kisukari hivi karibuni wana kisukari cha aina ya 2.

Kisukari aina ya 2 kwa kawaida hutokea baada ya kuanza kubalehe. Ingawa watoto wengi hupata kisukari cha aina ya 2 kati ya umri wa miaka 10 na 14, kiwango cha juu zaidi hutokea wakati wa kubalehe, kati ya miaka 15 na 19 (angalia Unene Uliopitiliza kwa Vijana). Ikilinganishwa na watoto wenye kisukari cha aina ya 1, watoto wenye kisukari cha aina ya 2 wana uwezekano mkubwa wa kuwa na ndugu wa ngazi ya kwanza (mzazi, dada au kaka) au ndugu wa ngazi ya pili (kaka au dada wa kambo, shangazi, mjomba, au babu na bibi) wenye kisukari cha aina ya 2.

Ongezeko la kisukari cha aina ya 2 kwa watoto limekuwa dhahiri hasa miongoni mwa Wazawa wa Amerika, Weusi, Wahispania, Wamarekani wenye asili ya Asia, na Wakazi wa Visiwa vya Pasifiki.

Watoto wengine walio katika hatari kubwa ya kupata kisukari cha aina ya 2 ni pamoja na wale ambao

• Wana shinikizo la damu, viwango vya juu vya lipidi kwenye damu (mafuta), apnea inayozuia usingizi, mikunjo ya ngozi nyeusi na nene kwenye shingo (acanthosis nigricans), ini lenye mafuta, ugonjwa wa ovari wa polisistiki (PCOS), au uzito mdogo wa kuzaliwa kulingana na umri wa ujauzito

• Kuwa na mama ambaye alikuwa na kisukari wakati wa ujauzito (kisukari cha ujauzito) au ambaye ana historia ya kisukari cha aina ya 2

• Hawafanyi mazoezi ya mwili

Dalili hujitokeza haraka katika kisukari cha aina ya 1, kwa kawaida ndani ya siku kadhaa hadi wiki kadhaa, na huwa zinaonekana katika mpangilio wa kawaida. Viwango vya juu vya sukari kwenye damu husababisha mtoto kukojoa kupita kiasi. Watoto wanaweza kukojoa kitandani au kushindwa kudhibiti kibofu chao wakati wa mchana. Watoto ambao hawajafunzwa kutumia choo wanaweza kuwa na ongezeko la nepi nzito au zilizojaa mkojo. Hali hii ya kupoteza maji husababisha kuongezeka kwa kiu na unywaji wa maji.

Karibu nusu ya watoto hupungua uzito na ukuaji wao huharibika.

Baadhi ya watoto hukauka maji mwilini, na kusababisha udhaifu, uchovu, na mapigo ya moyo ya haraka. Watoto wanaweza pia kupata kichefuchefu na kutapika kutokana na ketoni (matokeo ya kuchakatwa kwa mafuta) katika damu yao. Hali ya kuona inaweza kuwa na ukungu.

Endapo dalili hazitatambuliwa kama zinazosababishwa na kisukari na kutibiwa, watoto wanaweza kupata ugonjwa unaohatarisha maisha unaoitwa ketoacidosis ya kisukari.

Watoto wengi hawana dalili zozote au wana dalili ndogo tu, na kisukari chao cha aina ya 2 kinaweza kugunduliwa tu wakati vipimo vya damu au mkojo vinafanywa kwa sababu zingine (kama vile wakati wa tathmini ya mwili kabla ya kucheza michezo au kwenda kambini).

Dalili kwa watoto walio na kisukari cha aina ya 2 ni ndogo kuliko zile za kisukari cha aina ya 1 na huongezeka polepole zaidi. Wazazi wanaweza kugundua kuongezeka kwa kiu na kukojoa kwa mtoto au dalili zisizo wazi, kama vile uchovu.

Watoto walio na kisukari cha aina ya 2 wana uwezekano mdogo wa kupata ketoacidosis kuliko wale walio na kisukari cha aina ya 1, lakini ketoacidosis au aina ya upungufu mkubwa wa maji mwilini na kukanganyikiwa (inayoitwa hali ya hyperosmolar hyperglycemic) bado inaweza kuwepo.

DKA inaonekana wakati wa utambuzi kwa hadi robo ya watoto walio na kisukari cha aina ya 1, na wakati mwingine inaonekana wakati wa utambuzi kwa watoto walio na kisukari cha aina ya 2.

DKA pia inaonekana sana miongoni mwa watoto walio na kisukari cha aina ya 1 kilichogunduliwa hapo awali. Huwa inapatikana kwa takriban asilimia 1 hadi 10 ya watoto wenye kisukari cha aina ya 1 kila mwaka, kwa kawaida kwa sababu watoto hawa hawajatumia insulini yao. DKA pia inaweza kukua kwa watoto ambao wamewahi kupata vipindi vyake vya awali, wanakabiliwa na hali ngumu za kijamii, au wana mfadhaiko au wana matatizo mengine ya afya ya akili, ambayo yanaweza kuathiri jinsi wanavyodhibiti kisukari chao. Matatizo kwenye utoaji wa insulini (kwa mfano, matatizo kwenye pampu ya insulini) yanaweza kusababisha DKA haraka. DKA inaweza pia kutokea endapo watoto hawapati insulini ya kutosha wakati wa ugonjwa (wakati wa ugonjwa, watoto wanahitaji zaidi insulini).

Bila insulini, seli haziwezi kutumia glukosi iliyo kwenye damu. Seli huanza kutumia mfumo wa akiba ili kupata nishati na kuvunja mafuta, na kutoa vipengee vinavyoitwa ketoni kama bidhaa mbadala.

Ketoni hufanya damu kuwa na asidi nyingi (ketoacidosis), na kusababisha kichefuchefu, kutapika, uchovu, na maumivu ya tumbo. Ketoni hufanya pumzi ya mtoto kunukia kama kiondoa rangi ya kucha. Kupumua kunakuwa kwa kina na haraka mwili unapojaribu kurekebisha asidi kwenye damu (angalia Muhtasari wa Msawazisho wa Asidi-Alikali). Baadhi ya watoto hupata maumivu ya kichwa na wanaweza kukanganyikiwa au kuzubaa kidogo. Dalili hizi zinaweza kusababishwa na mkusanyiko wa maji kwenye ubongo (uvimbe wa ubongo).

DKA, isipotibiwa, inaweza kuendelea hadi kusababisha kukosa fahamu na kifo. Watoto walio na DKA pia hukauka maji mwilini na mara nyingi huwa na ukosefu wa msawazisho wa kemikali katika damu, kama vile viwango visivyo vya kawaida vya potasiamu na sodiamu.

Matatizo ya afya ya akili (angalia Usaidizi) yameenea sana miongoni mwa watoto wenye kisukari. Hadi nusu ya watoto hupata mfadhaiko, wasiwasi, au matatizo mengine ya kisaikolojia (angalia Muhtasari wa Matatizo ya Afya ya Akili kwa Watoto na Vijana Waliobalehe).

Kwa sababu insulini inaweza kusababisha kuongezeka uzito, matatizo ya ulaji ni tatizo kubwa kwa vijana, ambao wakati mwingine hupuuza kutumia dozi zao za insulini ili kujaribu kudhibiti uzito wao.

Matatizo ya afya ya akili yanaweza kuathiri uwezo wa watoto kufuata mpango wao wa mlo na utaratibu wa dawa, jambo linalomaanisha kuwa glukosi yao katika damu haidhibitiwi vizuri.

Kisukari hatimaye husababisha mishipa midogo na mikubwa ya damu kubana. Ufinyu huo unaweza kuharibu viungo vingi mbalimbali. Ingawa kupungua kwa mishipa ya damu huanza kutokea ndani ya miaka kadhaa baada ya kisukari kuanza, uharibifu wa viungo kwa kawaida hauonekani hadi miaka mingi baadaye na mara chache huonekana wakati wa utotoni.

Uharibifu wa mishipa midogo ya damu mara nyingi huathiri macho, figo, na neva. Uharibifu wa mishipa ya damu ya macho kutokana na ugonjwa wa kisukari (unaoitwa retinopathy ya kisukari) unaweza kusababisha kupoteza uwezo wa kuona. Uharibifu kwenye figo (unaoitwa ugonjwa wa figo wa kisukari) unaweza kusababisha figo kushindwa kufanya kazi. Uharibifu kwenye neva (unaoitwa ugonjwa wa neva wa kisukari) unaweza kusababisha ganzi, mchonyoto, au maumivu ya kuungua mikononi na miguuni. Matatizo haya yameenea zaidi miongoni mwa watoto walio na kisukari cha aina ya 2 kuliko kisukari cha aina ya 1. Matatizo haya yanaweza pia kuwepo wakati wa utambuzi au mapema kwa watoto walio na kisukari cha aina ya 2.

Uharibifu wa mishipa mikubwa ya damu mara nyingi huhusisha mishipa ya moyo na ubongo. Mabadiliko kwenye mishipa ya damu kwa watoto wenye kisukari yanaweza kuchangia shinikizo la juu la damu. Kubana kwa mishipa ya ateri zinazoelekea moyoni kunaweza kusababisha mshtuko wa moyo. Kupungua kwa mishipa ya damu inayoelekea kwenye ubongo kunaweza kusababisha kiharusi. Mshtuko wa moyo na kiharusi hautokei sana utotoni lakini unaweza kutokea baadaye maishani.

Madaktari wanashuku kuwa kuna kisukari wakati watoto wana dalili za kawaida au wakati kipimo cha mkojo kinachofanywa wakati wa uchunguzi wa kawaida wa kimwili kinaonyesha glukosi. Ili kuthibitisha utambuzi, madaktari hupima viwango vya glukosi kwenye damu.

Viwango vya glukosi kwenye damu vinaweza kupimwa asubuhi kabla ya watoto kula (huitwa kiwango cha glukosi ya kufunga) au bila kujali milo (kinachoitwa kiwango nasibu cha glukosi). Watoto huchukuliwa kuwa na kisukari endapo wana dalili zote mbili za kawaida za kisukari na kiwango cha juu cha glukosi kwenye damu. Endapo kiwango cha glukosi ya kufunga ni 126 mg/dL (7.0 mmol/L) au zaidi katika vipimo 2 vilivyofanywa kwa nyakati tofauti, watoto wana ugonjwa wa kisukari. Ikiwa kiwango nasibu cha glukosi ni 200 mg/dL (11.1 mmol/L) au zaidi, watoto wanaweza kuwa na kisukari lakini wanapaswa kupimwa kiwango chao cha glukosi ya kufunga ili kuthibitisha.

Madaktari pia hupima kiwango cha protini katika damu kinachoitwa hemoglobin A1c (HbA1C). Hemoglobini ni dutu nyekundu inayobeba oksijeni ndani seli nyekundu za damu. Damu inapopata viwango vya juu vya glukosi kwenye damu kwa muda fulani, glukosi hushikamana na himoglobini na kuunda HbA1C. Kwa sababu HbA1C huchukua muda mrefu kiasi kuundwa na kuchakatwa, viwango hubadilika tu baada ya wiki hadi miezi kadhaa badala ya dakika kwa dakika kama viwango vya glukosi kwenye damu vilivyo. Kwa hivyo, viwango vya HbA1C huonyesha viwango vya glukosi kwenye damu kwa kipindi cha miezi 2 hadi 3. Watoto ambao kiwango cha HbA1C ni asilimia 6.5 au zaidi wanachukuliwa kuwa na kisukari. Viwango vya HbA1C husaidia sana katika kugundua kisukari cha aina ya 2 kwa watoto ambao hawana dalili za kawaida.

Aina nyingine ya kipimo cha damu kinachoitwa kipimo cha kustahimili glukosi kwa mdomo kinaweza kufanywa kwa watoto ambao hawana dalili au ambao dalili zao ni ndogo au si za kawaida. Katika kipimo hiki, watoto hufunga, huchukuliwa sampuli ya damu ili kubaini kiwango cha glukosi ya kufunga, kisha wanakunywa myeyusho maalum wenye kiasi kikubwa cha glukosi. Kisha madaktari wanapima viwango vya glukosi kwenye damu saa 2 baadaye. Endapo kiwango ni 200 mg/dL (11.1 mmol/L) au zaidi, watoto huchukuliwa kuwa na ugonjwa wa kisukari. Kipimo hiki ni sawa na kipimo ambacho wanawake wajawazito hufanyiwa ili kubaini kisukari wakati wa ujauzito.

Kipimo cha Maabara

Mtihani wa Hemoglobin A1c HbA1c

Ili kusaidia kutofautisha kisukari cha aina ya 1 na aina ya 2, madaktari hufanya vipimo vya damu vinavyogundua kingamwili za protini mbalimbali zinazotengenezwa na seli zinazozalisha insulini kwenye kongosho. Kingamwili ni muhimu katika kupigana na vitu visivyotakikana kama vile vijidudu, lakini wakati mwingine kingamwili hushambulia seli za kawaida. Katika hali ya kisukari, seli zinazotengeneza insulini na kemikali zingine zinazohusiana na insulini ni mifano ya seli za kawaida ambazo zinaweza kushambuliwa. Kingamwili kama hizo kwa kawaida huwa zipo kwa watoto walio na kisukari cha aina ya 1 na ni nadra kuwepo kwa watoto walio na kisukari cha aina ya 2. Kisukari cha aina ya 1 ni mfano wa ugonjwa wa kinga mwilini.

Baada ya ugonjwa wa kisukari aina ya 1 kugunduliwa, madaktari wanaweza kubaini hatua iliyofikiwa na ugonjwa huo. Kisukari aina ya 1 huendelea katika hatua zifuatazo:

• Awamu ya 1: Watoto wana kingamwili 2 au zaidi maalum za kisukari (kingamwili hupimwa kwa vipimo vya damu) lakini wana viwango vya kawaida vya glukosi kwenye damu na hawana dalili za kisukari.

• Awamu 2: Watoto wana kingamwili 2 au zaidi maalum za kisukari, viwango visivyo vya kawaida vya glukosi kwenye damu, na kwa kawaida hawana dalili za kisukari.

• Awamu ya 3: Watoto wana kingamwili 2 au zaidi maalum za kisukari, viwango vya juu vya sukari kwenye damu, na dalili za kisukari.

• Hatua ya 4: Watoto wana kisukari aina ya 1 chenye dalili kali (kama vile figo kushindwa kufanya kazi vizuri huku kukiwa na protini kwenye mkojo).

Watoto wanaogunduliwa kuwa na ugonjwa wa kisukari aina ya 1 kwa kawaida hupimwa damu ili kuangalia magonjwa mengine ya kinga mwilini kwenda kinyume na mwili kama vile ugonjwa wa celiac na ugonjwa wa tezi dundumio. Vipimo hivi hufanywa wakati wa utambuzi na kila baada ya mwaka 1 hadi 2.

Wakati mwingine madaktari hufanya vipimo ili kuangalia matatizo mengine kama vile ugonjwa wa tezi za adrenali (Ugonjwa wa Addison), matatizo ya viungo na misuli (kama vile ugonjwa wa viungo usio wa kawaida kwa vijana), na matatizo mengine ya njia ya utumbo (kama vile ugonjwa wa utumbo wenye uvimbe).

Watoto wanaogunduliwa kuwa na ugonjwa wa kisukari aina ya 2 hufanya vipimo vya damu ili kubaini jinsi ini na figo zao zinavyofanya kazi na vipimo vya mkojo. Wakati wa utambuzi, watoto walio na kisukari cha aina ya 2 pia hupimwa matatizo mengine, kama vile shinikizo la damu, viwango vya juu vya lipidi kwenye damu (mafuta), na ini lenye mafuta, kwa sababu matatizo haya yameenea sana miongoni mwa watoto wenye kisukari cha aina ya 2. Vipimo vingine hufanywa kulingana na dalili. Kwa mfano, watoto wenye usingizi wa mchana au wanaokoroma wakati wa kulala hupimwa kubaini apnea inayozuia usingizi, na wasichana waliobalehe ambao wana nywele na chunusi usoni au hedhi zisizo za kawaida hupimwa ugonjwa wa ovari wa polisistiki.

Watoto wenye aina yoyote ya kisukari wanahitaji

• Kufanya uchaguzi wa chakula chenye afya

• Kupunguza uzito endapo wana uzito kupita kiasi

• Kufanya mazoezi mara kwa mara

Usimamizi wa jumla wa lishe na elimu ni muhimu sana kwa watoto wote wenye kisukari. Mapendekezo ya lishe kwa watoto wenye kisukari yanategemea mapendekezo ya ulaji bora kwa watoto wote na yanalenga kudumisha uzito bora wa mwili na ukuaji bora na kuzuia matatizo ya muda mfupi na mrefu ya kisukari.

Watoto wote wanapaswa kula mara kwa mara na wasikose milo. Ingawa utaratibu mwingi wa lishe huruhusu kubadilika kwa kiasi fulani katika ulaji wa kabohaidreti na muda wa kula, kula milo na vitafunio vilivyopangwa kwa wakati mmoja kila siku na vyenye kiasi sawa cha kabohaidreti ni muhimu katika udhibiti bora wa glukosi. Kwa sababu kabohaidreti katika chakula hubadilishwa kuwa glukosi mwilini, tofauti katika ulaji wa kabohaidreti husababisha tofauti katika viwango vya glukosi katika damu.

Kuchagua vyakula vyenye afya kunaweza kusaidia kudhibiti glukosi kwenye damu na kulinda afya ya moyo. Watoto wanapaswa kuzingatia kula matunda na mboga, nafaka nzima, na vyakula vyenye nyuzinyuzi nyingi (kwa mfano, vyakula vyenye angalau gramu 3 za nyuzinyuzi au zaidi kwa kila kipimo). Chakula hakipaswi kuwa na vyakula vingi vilivyosindikwa sana (vilivyosafishwa) kabohaidreti, hasa peremende, bidhaa zilizookwa (kama vile biskuti, donati, na keki), na vinywaji vyenye sukari. Watoto hawapaswi kula zaidi ya aunsi 4 hadi 8 za juisi ya matunda kwa asilimia 100 kwa siku. Wanapaswa kuepuka kabisa soda ya kawaida, chai ya barafu iliyotiwa sukari, vinwaji vya limau, vya ladha ya matunda, na vinywaji vya michezo. Watoto pia wanapaswa kuepuka vyakula vyenye mafuta yaliyojaa, kama vile vyakula vilivyookwa, vyakula vya asusa (kama vile chipsi za viazi na chipsi za tortilla za mahindi), vyakula vya kukaanga (kama vile chipsi kavu), na chakula kinachoandaliwa haraka. Baadhi ya vyakula hivi bado vinaweza kuwa na mafuta ya trans, viungo vya kawaida katika baadhi ya vyakula vya kuuzwa, ambavyo vinaondolewa kwa sababu vimeonyeshwa kuhusishwa na hatari kubwa ya ugonjwa wa moyo.

Katika kisukari aina ya 1, wazazi na watoto wakubwa hufundishwa jinsi ya kupima kiwango cha kabohaidreti katika chakula na kutengeneza mpango wa mlo. Kwa watoto wengi walio na kisukari cha aina ya 1, ulaji wa chakula haujabainishwa kwa njia moja mahususi na unategemea mifumo ya kawaida ya ulaji wa mtoto na dozi za insulini zinalinganishwa na ulaji halisi wa kabohaidreti. Watoto wachanga na watoto wa umri wa kabla ya shule huwapa wazazi changamoto maalum kwa sababu hawali kiasi kinacholingana cha chakula na kwa sababu wanaweza kupata hypoglycemia lakini huenda wasiweze kuwaeleza wazazi wao dalili za hypoglycemia.

Katika kisukari aina ya 2, marekebisho ya mtindo wa maisha yanazingatia uzito kwa watoto wengi. Hatua za kuboresha chaguo za vyakula na kudhibiti ulaji wa chakula ni pamoja na kuondoa vinywaji vyenye sukari, kudhibiti ukubwa wa chakula, kutumia vyakula vyenye mafuta kidogo, na kuongeza nyuzinyuzi kwa kula matunda na mboga zaidi.

Mazoezi ya kawaida ni muhimu kwa sababu huboresha udhibiti wa glukosi na hurahisisha kupunguza uzito. Kwa sababu mazoezi makali yanaweza kusababisha kushuka kwa kiasi kikubwa kwa glukosi kwenye damu, baadhi ya watoto wenye kisukari cha aina ya 1 wanaweza kuhitaji kula kabohaidreti zaidi kabla na/au wakati wa mazoezi.

Kiwango cha ufuatiliaji hutegemea aina ya kisukari.

Katika kisukari aina ya 1, Viwango vya glukosi kwenye damu vinapaswa kupimwa hadi mara 6 hadi 10 kwa siku na vinapaswa kupimwa kabla ya milo yote, kabla ya asusa za wakati wa kulala, wakati wa ugonjwa, na endapo watoto wana dalili za glukosi kushuka kwenye damu (hypoglycemia) au glukosi ya juu kwenye damu (hyperglycemia). Kujifuatilia mwenyewe kwa kutumia kipimo cha glukosi kwa kutoboa kidole mara nyingi hutumika kufuatilia glukosi kwenye damu. Vifaa vingi vya kufuatilia glukosi kwenye damu (vipima sukari) hutumia tone la damu linalopatikana kwa kutoboa ncha ya kidole (kudunga kidole) kwa kifaa kidogo kinachoitwa lancet. Lancet ina sindano ndogo ambayo inaweza kuchomwa kwenye kidole au kuwekwa kwenye kifaa chenye springi ambacho hutoboa ngozi kwa urahisi na haraka. Tone huwekwa kwenye kipande cha majaribio na kipande cha majaribio husomwa na mashine (glukomita). Mashine huripoti matokeo kwenye skrini ya kidijitali. Kwa sababu mazoezi yanaweza kupunguza viwango vya glukosi kwa hadi saa 24, glukosi inapaswa kupimwa mara nyingi zaidi siku ambazo watoto hufanya mazoezi au wana shuguli nyingi zaidi. Wakati mwingine viwango vinahitaji kupimwa wakati wa usiku.

Katika kisukari aina ya 2, viwango vya glukosi kwenye damu vinapaswa kupimwa mara kwa mara lakini kwa kawaida si mara nyingi kama ilivyo kwa kisukari cha aina ya 1. Mambo kadhaa huamua mara ambazo mtoto hujifuatilia mwenyewe, ikiwa ni pamoja na viwango vya glukosi kwa watoto kati ya milo na baada ya kula. Kiwango cha ufuatiliaji kinapaswa kuongezeka hadi angalau mara 3 kwa siku endapo watoto hawana udhibiti mzuri wa glukosi yao, wakati wa ugonjwa, au wakati dalili za hypoglycemia au hyperglycemia zinaonekana. Mara tu glukosi inapodhibitiwa, upimaji wa nyumbani hupunguzwa hadi vipimo vichache vya glukosi ya damu kwa wiki kati ya milo na baada ya milo.

Mara tu uzoefu unapopatikana, wazazi na watoto wengi wanaweza kurekebisha kipimo cha insulini inavyohitajika ili kufikia udhibiti bora. Kwa ujumla, watoto wanapofikisha umri wa miaka 10, huwa wanaanza kuwa na hamu ya kupima viwango vyao vya sukari kwenye damu na kujidunga sindano ya insulini wao wenyewe. Wazazi wanapaswa kuhimiza uhuru huu lakini wahakikishe mtoto anawajibika. Madaktari huwafundisha watoto wengi jinsi ya kurekebisha dozi zao za insulini kulingana na mifumo ya rekodi zao za glukosi kwenye damu nyumbani.

Wazazi wanapaswa kutumia shajara, programu, lahajedwali, mita mahiri, au programu inayotegemea teknolojia ya wingu ili kuweka rekodi za kila siku za kina za mambo yote ambayo yanaweza kuathiri udhibiti wa glukosi kwenye damu, ikiwa ni pamoja na viwango vya glukosi kwenye damu, muda na kiasi cha dozi za insulini, ulaji wa kabohaidreti, shughuli za kimwili, na mambo mengine yoyote muhimu (kwa mfano, ugonjwa, kuchelewa kula asusa, au kukosa dozi ya insulini).

Watoto wenye aina yoyote ya kisukari kwa kawaida humwona daktari wao mara kadhaa kwa mwaka. Daktari hutathmini ukuaji wao, hupitia rekodi za glukosi kwenye damu ambazo mzazi huhifadhi au ambazo hunaswa na kifaa cha ufuatiliaji, hutoa mwongozo na ushauri kuhusu lishe, na kupima viwango vya hemoglobini iliyosagwa (himoglobini A1C). Daktari kwa kawaida huchunguzaiwapo kuna matatizo ya kisukari ya muda mrefu kwa kupima protini kwenye mkojo, kufanya vipimo ili kubaini jinsi tezi dundumio inavyofanya kazi (vipimo vya utendaji kazi wa tezi), kufanya vipimo ili kuangalia uharibifu wa neva, na kufanya uchunguzi wa macho. Vipimo vya uchunguzi vinaweza kufanywa mara moja kwa mwaka au kwa vipindi vingine.

Mifumo ya ufuatiliaji endelevu wa glukosi (CGM) ni njia inayozidi kuenea sana ya kufuatilia viwango vya glukosi kwenye damu na inaweza kuchukua nafasi ya kujipima mwenyewe mara kwa mara kwa baadhi ya watoto. Katika mifumo ya CGM, kipima sukari kidogo kinachowekwa chini ya ngozi hupima viwango vya sukari kwenye damu kila baada ya dakika 1 hadi 5, saa 24 kwa siku. Kifaa hicho husambaza matokeo ya wakati halisi ya viwango vya glukosi kwenye damu bila waya kwa kifaa ambacho kinaweza kujumuishwa ndani ya pampu ya insulini, kwenye kifuatiliaji kisichotumia waya ambacho kinaweza kuvaliwa kwenye mkanda, au kwenye simu mahiri au programu ya saa mahiri. Mifumo hiyo pia hurekodi matokeo kwa ajili ya daktari ili ayapitie. Kengele kwenye mifumo ya CGM zinaweza kuwekwa ili kutoa sauti wakati viwango vya glukosi kwenye damu vinashuka chini sana au kupanda juu sana, kwa hivyo vifaa hivyo vinaweza kuwasaidia watu wenye kisukari cha aina ya 1 kutambua haraka mabadiliko yanayotia wasiwasi katika glukosi kwenye damu ambayo wanaweza kutibu mara moja. Matumizi ya vifaa vya CGM yanaweza kusaidia kupunguza viwango vya HbA1C.

Aina mbili za mifumo ya CGM zinapatikana kwa sasa: CGM ya wakati halisi na CGM inayochanganuliwa mara kwa mara.

CGM ya wakati halisi inaweza kutumika kwa watoto wa miaka 2 na zaidi. Aina hii ya mfumo hutuma kiotomatiki mtiririko endelevu wa data ya glukosi kwa mtumiaji katika wakati halisi, hutoa arifa na kengele za moja kwa moja, na pia hutuma data ya glukosi kwenye kipokezi, saa mahiri, au simu mahiri. CGM ya wakati halisi inapaswa kufanywa karibu kila siku kadiri iwezekanavyo ili iwe na manufaa zaidi.

CGM inayochanganuliwa mara kwa mara inaweza kutumika kwa watoto wa miaka 4 na zaidi. Aina hii ya mfumo hutoa aina sawa ya data ya glukosi kama CGM ya wakati halisi lakini inamhitaji mtumiaji kuchanganua king’amuzi kwa makusudi ili kupata taarifa. Mifumo mipya ya CGM inayochanganuliwa mara kwa mara ina arifa na kengele za hiari. CGM inayochanganuliwa mara kwa mara inapaswa kufanywa mara kwa mara, angalau mara moja kila baada ya saa 8. Watoto wanaotumia kifaa cha CGM wanapaswa kuwa na uwezo wa kupima glukosi kwenye damu kwa kutumia kidole ili kurekebisha kifuatiliaji chao na kuthibitisha usomaji wa glukosi endapo haiendani na dalili zao.

Ingawa vifaa vya CGM vinaweza kutumiwa na mfumo wowote wa insulini, kwa kawaida huvaliwa na watumiaji wa pampu ya insulini. Inapotumika pamoja na pampu ya insulini, mchanganyiko huo unajulikana kama tiba ya pampu iliyoboreshwa kwa king’amuzi. Tiba hii inahitaji kurekebisha mwenyewe dozi za insulini kulingana na matokeo ya data ya CGM.

Mifumo mingine ya CGM imeunganishwa na pampu na pia inaweza kupunguza dozi ya insulini endapo glukosi kwenye damu itashuka chini sana. Muunganisho huu unaweza kupunguza idadi ya vipindi ambapo glukosi kwenye damu hupungua sana, hata ikilinganishwa na tiba ya pampu iliyoboreshwa kwa king’amuzi.

Pampu za kitanzi kilichofungwa za insulini zinaweza kutumika kwa watoto wa miaka 2 na zaidi. Pampu hizo hutoa kiotomatiki kiasi sahihi cha insulini kwa kutumia algoriti za kompyuta za kisasa ambazo ziko kwenye simu mahiri au kifaa kama hicho na kuunganisha king’amuzi cha CGM kwenye pampu ya insulini ili kubaini viwango vya glukosi kwenye damu na kudhibiti utoaji wa insulini. Mifumo ya sasa ya kitanzi kilichofungwa si otomatiki kwa kweli kwa sababu inahitaji watumiaji kutoa wenyewe insulini kwa milo na asusa na kufanya mazoezi. Mifumo hii husaidia kudhibiti kwa kina zaidi dozi ya insulini na kupunguza vipindi ambapo viwango vya damu vya insulini vinakuwa juu sana au chini sana. Mfumo kamili wa kiotomatiki wa kitanzi kilichofungwa, wakati mwingine hujulikana kama kongosho bandia, unaendelea kutathminiwa na bado haujapatikana kwa ajili ya kuuzwa.

Ili kudhibiti glukosi kwenye damu, watoto wenye kisukari cha aina ya 1 hudungwa sindano za insulini.

Wakati ugonjwa wa kisukari aina ya 1 unagunduliwa kwa mara ya kwanza, watoto kwa kawaida hulazwa hospitalini. Watoto wenye kisukari aina ya 1 hupewa maji (kutibu upungufu wa maji mwilini) na insulini. Daima wanahitaji insulini kwa sababu hakuna kingine chenye ufanisi. Watoto ambao hawana ketoacidosis ya kisukari (DKA) wakati wa utambuzi kwa kawaida hudungwa sindano 2 au zaidi za kila siku za insulini. Matibabu ya insulini kwa kawaida huanzia hospitalini ili viwango vya glukosi kwenye damu viweze kupimwa mara kwa mara na madaktari waweze kubadilisha dozi ya insulini inavyofaa.

Baada ya utambuzi, watoto wanapaswa kutumia insulini mara kwa mara. Madaktari hushirikiana na watoto na familia zao ili kubaini utaratibu wa matibabu ya insulini unaofaa zaidi.

Kuna aina kadhaa za taratibu za kupata insulini:

• Sindano nyingi za kila siku (MDI) kwa kutumia utaratibu wa basal-bolus

• Tiba ya pampu ya insulini

• Aina zisizobadilika za utaratibu wa MDI au utaratibu wa insulini uliochanganywa awali (hautumiki sana)

Watoto wengi walio na kisukari cha aina ya 1 wanapaswa kutibiwa kwa kutumia dawa za MDI au kwa kutumia tiba ya pampu ya insulini.

Utaratibu wa basal-bolus ni utaratibu unaopendelewa wa MDI. Utaratibu huu unahusisha kudunga sindano moja ya insulini inayofanya kazi kwa muda mrefu (dozi ya bolus) kila siku kisha kutenganisha sindano za ziada (kipimo cha bolus) za insulini inayofanya kazi kwa muda mfupi kabla ya milo. Kila kipimo cha bolus kinaweza kutofautiana kulingana na kiasi cha chakula ambacho mtoto atakula au kiwango cha glukosi kwenye damu wakati huo.

Faida ya utaratibu wa basal-bolus ni kwamba inaruhusu mabadiliko ya wakati milo huliwa na kiasi kinacholiwa.

Katika tiba ya pampu ya insulini, dozi ya bolus ya insulini hutolewa kupitia mrija mdogo unaonyumbulika (katheta) ambao huachwa kwenye ngozi. Bolus za ziada zinazotolewa wakati wa kula au ili kurekebisha kiwango cha juu cha glukosi kwenye damu hutolewa kama sindano tofauti za insulini inayofanya kazi haraka kupitia pampu ya insulini.

Tiba ya pampu ya Insulini inazidi kutumika kwa watoto. Faida zinazoweza kuwepo ni pamoja na udhibiti bora wa glukosi, usalama, na kuridhika kwa mtumiaji ikilinganishwa na tartibu za MDI. Tiba hii inapendelewa kwa watoto, kama vile watoto wadogo na watoto wenye umri wa kabla ya shule, na kwa ujumla hutoa kiwango cha ziada cha udhibiti kwa watoto wengi.

Aina zisizobadilika za utaratibu wa MDI hazitumiki sana. Endapo utaratibu wa basal-bolus si chaguo (kwa mfano, endapo usimamizi wa kutosha haupatikani, kama vile wakati mtu mzima hayupo kutoa sindano shuleni au kwenye kituo cha kulelea watoto), aina maalum za utaratibu wa MDI zinaweza kutumika. Katika taratibu hizi, watoto kwa kawaida hupokea kiwango maalum (kisichobadilika) cha insulini inayofanya kazi muda mfupi kabla ya kula kifungua kinywa na chakula cha jioni na dozi isiyobadilika ya insulini inayofanya kazi muda mrefu zaidi wakati wa kulala.

Utaratibu usiobadilika unatoa fursa kidogo y kufanya mabadiliko, unahitaji ratiba iliyowekwa ya kila siku ya milo, na nafasi yake imechukuliwa kwa kiasi kikubwa na utaratibu wa basal-bolus popote panapowezekana.

Utaratibu wa insulini uliochanganywa mapema hutumia mchanganyiko usiobadilika wa aina mbili za insulini: moja inayofanya kazi haraka na kudumu kwa saa chache tu, na moja inayochukua muda mrefu zaidi kufanya kazi lakini hudumu kwa muda mrefu zaidi. Uwiano wa kawaida wa insulini ni 70/30 (asilimia 70 inayofanya kazi kwa muda mrefu na asilimia 30 inayofanya kazi kwa muda mfupi) au 75/25. Watoto hudungwa sindano moja wakati wa kifungua kinywa na nyingine wakati wa chakula cha jioni.

Faida ya utaratibu uliochanganywa tayari ni kwamba unahitaji sindano chache na ni rahisi kudhibiti. Hata hivyo, utaratibu uliochanganywa mapema unatoa fursa kidogo ya kufanya mabadiliko ya wakati wa milo na kiasi cha milo na hauwezi kurekebishwa mara kwa mara. Hivyo, utaratibu huu haudhibiti viwango vya glukosi kwenye damu vizuri kama taratibu zingine.

Insulini inaweza kudungwa kwa njia kadhaa:

• Kichupa na sindano

• Kalamu ya insulin

• Pampu ya insulin

Baadhi ya watoto hutumia kichupa na sindano. Kwa njia hii, kila kipimo cha insulini huwekwa ndani ya sindano kutoka kwenye chupa na hudungwa chini ya ngozi, kwa kawaida kwenye mkono, paja, au ukuta wa tumbo. Sirinji ndogo zenye sindano nyembamba sana hufanya sindano hizo zisisababishe maumivu mengi. Kiasi cha insulini ambacho sindano inashikilia hutofautiana kulingana na kiasi cha insulini inayohitajika kwa kila sindano. Watoto wadogo mara nyingi hutumia sindano zenye alama za 1/2 za dozi ili kuruhusu marekebisho madogo katika dozi za insulini zitakazotumika.

Kalamu ya insulini ni njia rahisi kwa watoto wengi kubeba na kutumia insulini, hasa kwa watoto wanaodungwa sindano kadhaa kwa siku wakati hawapo nyumbani. Kalamu ina katriji inayoweza kubeba insulini ya kutosha kwa dozi kadhaa. Dozi inayotolewa kwa kila sindano hurekebishwa kwa kugeuza sehemu ya juu ya kalamu.

Kifaa kingine ni pampu ya insulini, ambayo husukuma insulini kiotomatiki mfululizo kutoka kwenye hifadhi kupitia katheta ambayo imesalia kwenye ngozi. Eneo la katheta lazima libadilishwe kila baada ya siku 2 hadi 3. Watoto wengi zaidi, hata watoto wadogo, wanatumia pampu ya insulini. Pampu huiga kwa karibu zaidi jinsi mwili unavyotoa insulini kwa kawaida. Pampu zimeratibiwa kutoa dozi ndogo za insulini kwa mfululizo kwa kipindi cha saa 24 (inayoitwa dozi ya msingi) na zinaweza kuchochewa kwa mikono ili ktoa insulini zaidi (inayoitwa dozi ya bolus) pamoja na milo au kutibu glukosi nyingi kwenye damu. Tofauti na mbinu zingine, pampu za insulini hutumia tu insulini inayofanya kazi kwa muda mfupi. Watoto hawahitaji insulini inayotenda kazi kwa muda mrefu kwa sababu wanaendelea kupokea kiasi kidogo cha insulini katika dozi ya msingi. Pampu inaweza kuratibiwa ili kutoa kiasi tofauti cha insulini kwa nyakati tofauti za mchana na usiku.

Pampu za insulini zinaweza kutumika pamoja na mifumo endelevu ya ufuatiliaji wa glukosi (angalia Mifumo ya ufuatiliaji endelevu wa glukosi (CGM)) ili kufuatilia vyema mitindo ya glukosi kwenye damu siku nzima. Pampu mpya zaidi za insulini zimetengenezwa ambazo huchanganya tiba ya pampu ya insulini kwa kutumia mifumo endelevu ya ufuatiliaji wa glukosi katika kifaa kimoja.

Kwa baadhi ya watoto, pampu hutoa kiwango cha ziada cha udhibiti, ilhali wengine huona kuvaa pampu hiyo kuwa jambo gumu au kupata vidonda au maambukizi kwenye eneo la katheta. Watoto lazima wazungushe sehemu zao za kuwekewa sindano na pampu ili kuepuka kupata lipohypertrophy. Lipohypertrophy ni mkusanyiko wa uvimbe wa mafuta kwenye tishu chini ya ngozi. Uvimbe hutokea kwenye maeneo ya sindano ambayo yametumika kupita kiasi kupitisha insulini na unaweza kusababisha viwango vya glukosi kwenye damu kutofautiana kwa sababu unaweza kuzuia insulini isifyonzwe kwa uthabiti.

Watoto wenye kisukari cha aina ya 2 kwa kawaida hawatibiwi hospitalini isipokuwa kisukari kikiwa kimekithiri. Kwa kawaida hupewa dawa za kupunguza viwango vya glukosi kwenye damu (dawa za kupunguza sukari nyingi mwilini) katika ziara ya kawaida ya daktari. Watoto wenye kisukari kilichokithiri wanaweza kuhitaji kulazwa hospitalini ili kuanza matibabu ya insulini. Mara chache sana, watoto wenye kisukari cha aina ya 2 hupata upungufu mkubwa wa maji mwilini au, kama ilivyo kwa kisukari cha aina ya 1, kisukari cha ketoacidosis (DKA).

Metformin kwa kawaida ni dawa ya kwanza inayotolewa kwa mdomo kwa watoto na vijana walio chini ya umri wa miaka 18. Huanzishwa kwa dozi ndogo na mara nyingi huongezwa taratibu katika kipindi cha wiki kadhaa hadi kufikia kipimo cha juu zaidi. Inaweza kutumiwa pamoja na chakula au kutolewa kama fomula ya kutolewa kwa muda mrefu ili kuzuia kichefuchefu na maumivu ya tumbo.

Insulini hutolewa kwa watoto waliolazwa hospitalini kwa sababu ya ketosis, DKA, au hali ya hyperosmolar hyperglycemic. Insulini mara nyingi inaweza kusimamishwa baada ya wiki kadhaa mara tu viwango vya glukosi vinaporejea katika hali ya kawaida baada ya matibabu ya metformin. Watoto ambao wana kisukari cha aina ya 2 kisichodhibitiwi na metformin pekee hupewa insulini au dawa nyingine inayoitwa liraglutidi. Karibu nusu ya vijana wadogo wenye kisukari cha aina ya 2 hatimaye wanahitaji insulini.

Liraglutidi, eksenatidi, na dulaglutidi ni dawa za sindano ambazo zinaweza kutolewa kwa watoto wenye zaidi ya umri wa miaka 10 ambao wana kisukari cha aina ya 2. Semaglutidi ni dawa nyingine ya sindano ambayo inaweza kutolewa kwa watu wenye umri wa miaka 12 na zaidi ili kudhibiti kisukari cha aina ya 2 na kutibu unene kupita kiasi. Dawa hizi zinajulikana kama agonisti za GLP-1. GLP-1 ni homoni ambayo ina majukumu kadhaa mwilini, ikiwa ni pamoja na kuzuia glukosi zaidi kuingia kwenye damu, kupunguza kasi ya utokaji wa glukosi tumboni, na kuathiri maeneo ya ubongo yanayoshughulikia njaa na hali ya kushiba (shibe). Agonisti za GLP-1 hufanya kazi kwa kutenda kama homoni ya GLP-1 na kwa hivyo husaidia kudhibiti glukosi kwenye damu kwa kuchochea kongosho kutoa insulini zaidi na kwa kuwa na athari inayopunguza hamu ya kula na njaa, na kusababisha kupungua uzito. Agonisti za GLP-1 pia husaidia kupunguza viwango vya HbA1C. Huenda zikatolewa kwa watoto wanaotumia metformin lakini ambao kiwango chao cha HbA1C hakiko katika kiwango kinacholengwa, au zinaweza kutolewa badala ya metformin kwa watoto ambao hawawezi kustahimili dawa hiyo.

Empagliflozin ni dawa inayomezwa kwa mdomo ambayo inaweza kutolewa kwa watoto walio na zaidi ya umri wa miaka 10 wenye kisukari cha aina ya 2. Dawa hii ni kizuizi cha sodiamu-glukosi cotransporter-2 (SGLT2). Empagliflozin husaidia kupunguza viwango vya glukosi kwenye damu kwa kuongeza kiwango cha glukosi kinachotolewa mwilini kwenye mkojo. Haiwezi kutumiwa na watu wenye ugonjwa mbaya wa figo au wanaofanya dayalisisi. Inaweza kuongeza hatari ya DKA na inaweza kusababisha maambukizi ya njia ya mkojo (UTI) na maambukizi ya kuvu kwenye sehemu za siri.

Dawa zingine zinazotumiwa kwa watu wazima wenye kisukari cha aina ya 2 zinaweza kuwasaidia baadhi ya vijana waliobalehe, lakini ni ghali zaidi, na kuna ushahidi mdogo wa matumizi yake kwa watoto.

Baadhi ya watoto wanaopunguza uzito, kuboresha chaguo zao za chakula, na kufanya mazoezi mara kwa mara wanaweza kuacha kutumia dawa.

Ketoacidosis ya kisukari (DKA) kwa kawaida hutibiwa katika kitengo cha wagonjwa mahututi. Mara nyingi huhitaji maji yanayotolewa kwa njia ya mshipa (kwenye vena) ili kurekebisha upungufu wa maji mwilini. Mara nyingi pia huhitaji myeyusho wa potasiamu ndani ya mishipa ili kurekebisha viwango vya chini vya potasiamu. Watoto mara nyingi huhitaji insulini kwa njia ya mshipa wakati wa DKA.

Ili kuzuia kutokea kwa DKA na kupunguza hitaji la kulazwa hospitalini, watoto na familia wanapaswa kutumia vipande vya majaribio ya ketone ili kuangalia ketone kwenye damu au mkojo. Upimaji wa damu unaweza kupendelewa kwa watoto wadogo na kwa wengine ambao ni vigumu kupata sampuli ya mkojo, wale ambao wana vipindi vya mara kwa mara vya DKA, na watumiaji wa pampu ya insulini. Upimaji wa ketoni unapaswa kufanywa wakati wowote watoto wanapougua (bila kujali kiwango cha glukosi kwenye damu) au wakati glukosi kwenye damu iko juu. Viwango vya juu vya ketone vinaweza kuonyesha DKA, hasa endapo watoto pia wana maumivu ya tumbo, kutapika, kusinzia, au kupumua kwa kasi.

Hypoglycemia ni kiwango cha chini cha glukosi kwenye damu kinachotokea wakati insulini nyingi zaidi au dawa nyingi sana za kupunguza sukari mwilini zinatumika au mtoto anapokosa kula mara kwa mara au anapofanya mazoezi mazito kwa muda mrefu. Dalili za tahadhari ni pamoja na kuchanganyikiwa au tabia nyingine isiyo ya kawaida, na watoto mara nyingi huonekana kuwa na ngozi iliyosawijika na/au kutokwa na jasho.

Ili kutibu hypoglycemia, watoto hupewa sukari ya aina yoyote, kama vile vidonge vya glukosi, peremende ngumu, jeli ya glukosi, au kinywaji kitamu, kama vile glasi ya juisi ya matunda. Endapo watoto hawawezi kula au kunywa (kwa mfano, kwa sababu wamekanganyikiwa, wamechanganyikiwa, wanapata kifafa, au hawana fahamu), sindano ya glucagon hutolewa.

Ikiwa haitatibiwa, hypoglycemia kali husababisha udhaifu, kukanganyikiwa, na hata kukosa fahamu au kifo.

Kwa watu wazima, vijana, na watoto wakubwa, matukio ya hypoglycemia mara chache husababisha matatizo ya muda mrefu. Hata hivyo, matukio ya mara kwa mara ya hypoglycemia kwa watoto walio chini ya umri wa miaka 5 yanaweza kuathiri ukuaji wa kiakili. Pia, watoto wadogo wanaweza wasijue dalili za onyo za hypoglycemia. Ili kupunguza uwezekano wa hypoglycemia, madaktari na wazazi huwafuatilia watoto wadogo wenye kisukari kwa karibu sana na kuruhusu kiwango cha juu kidogo cha viwango vyao vya sukari kwenye damu. Mifumo ya ufuatiliaji endelevu ya glukosi inaweza kuwasaidia watoto kwa sababu mifumo hii hutoa tahadhari wakati glukosi inashuka chini ya kiwango maalum.

Baadhi ya watoto wenye kisukari hufanya vizuri sana na kudhibiti kisukari chao bila juhudi au migogoro isiyo ya lazima. Kwa wegine, kisukari huwa chanzo cha msongo wa mawazo ndani ya familia, na udhibiti wa hali hiyo huzorota. Vijana wanaweza kuwa na matatizo maalum ya kudhibiti viwango vyao vya sukari kwenye damu kwa sababu ya

• Mabadiliko ya homoni wakati wa kubalehe: Mabadiliko haya huathiri jinsi mwili unavyotumia insulini. Kwa sababu hiyo, dozi za juu kwa kawaida huhitajika wakati huu.

• Mtindo wa maisha wa vijana: Hamasa kutoka kwa wanarika, shughuli zilizoongezeka, ratiba zisizotabirika, wasiwasi kuhusu mwonekano wa mwili, au matatizo ya kula yanaweza kuingilia utaratibu wa matibabu uliowekwa, hasa mpango wao wa mlo.

• Majaribio ya pombe, sigara, na dawa haramu za kulevya: Vijana wanaojaribu vitu hivi wanaweza kupuuza utaratibu wao wa matibabu na wanaweza kuwa katika hatari kubwa ya kupata matatizo ya kisukari (kama vile hypoglycemia na DKA).

• Migogoro na wazazi na watu wengine wenye mamlaka: Migogoro kama hiyo inaweza kuwafanya vijana wasiwe tayari kufuata utaratibu wao wa matibabu.

Hivyo, baadhi ya vijana wanahitaji mzazi au mtu mzima mwingine kutambua masuala haya na kuwapa fursa ya kujadili matatizo na mtaalamu wa afya. Mtaalamu wa afya anaweza kusaidia kuhakikisha vijana wanazingatia ipasavyo kudhibiti viwango vyao vya sukari kwenye damu. Wazazi na wataalamu wa afya wanapaswa kuwahimiza vijana kupima viwango vyao vya sukari kwenye damu mara kwa mara.

Vijana hunufaika endapo daktari atazingatia ratiba na shughuli wanazotaka na kutumia mbinu inayoweza kubadilika ya kutatua matatizo kwa kushirikiana na kijana badala ya kumpa suluhisho.

Matatizo ya afya ya akili huathiri watoto wenye kisukari na familia zao. Kutambua kwamba wana ugonjwa wa maisha yao yote kunaweza kusababisha baadhi ya watoto kuwa na huzuni au hasira, na wakati mwingine hata kukataa kwamba wana ugonjwa. Wazazi wanaweza kumtafuta daktari, mwanasaikolojia, au mshauri ambaye anaweza kushughulikia hisia hizi na kumsaidia mtoto kufuata utaratibu unaohitajika wa mlo, shughuli za kimwili, upimaji wa glukosi kwenye damu, na dawa. Matatizo ya afya ya akili yasiyotibiwa yanaweza kusababisha ugumu wa kudhibiti glukosi kwenye damu.

Kambi za majira ya joto kwa watoto wenye kisukari huwaruhusu watoto hawa kusimuliana hali zao huku wakijifunza jinsi ya kuwajibika zaidi wao binafsi kwa hali yao.

Kwa matibabu ya kisukari, daktari mkuu wa mtoto kwa kawaida huomba msaada wa timu ya wataalamu wengine, ikiwezekana wakiwemo mtaalamu wa magonjwa ya watoto, mtaalamu wa lishe, mwelimishaji wa kisukari, mfanyakazi wa kijamii, au mwanasaikolojia. Vikundi vya usaidizi wa kifamilia vinaweza pia kusaidia. Daktari anaweza kuwapa wazazi taarifa za kupeleka shuleni ili wafanyakazi wa shule waelewe majukumu yao.

Kwa kuzingatia kasi ya juu ya kuendelea kwa hatua za kisukari cha aina ya 1 ambapo watu huwa na dalili na muda mrefu kabla ya dalili kuonekana, tiba zimefanyiwa utafiti katika juhudi za kuzuia au kuchelewesha kuanza kwa kisukari cha aina ya 1 (hatua ya 3).

Kingamwili ya monokloni, teplizumab, inaweza kuchelewesha kuanza kwa kisukari cha aina ya 1 kwa watu wenye umri wa miaka 8 na zaidi ambao bado hawana dalili za kisukari (hatua ya 2). Watu hupewa mchanganyiko wa teplizumab mara moja kwa siku kwa siku 14. Inaweza kusababisha homa, kichefuchefu, uchovu, na maumivu ya kichwa katika siku 5 za kwanza na pia inaweza kusababisha kupungua kwa seli nyeupe za damu zinazoitwa lymphocytes (lymphopenia). Teplizumab inaweza kuchelewesha kuanza kwa dalili za kisukari cha aina ya 1 kwa takriban miaka 2.

Kwa sababu hatua za haraka (kama vile mabadiliko katika uchaguzi wa chakula, ongezeko la shughuli za kimwili, na kupunguza uzito) zinaweza kusaidia kuzuia au kuchelewesha kuanza kwa kisukari cha aina ya 2, watoto walio katika hatari ya kupata kisukari aina ya 2 wanapaswa kuchunguzwa kwa kutumia kipimo cha damu kinachopima viwango vya hemoglobini A1C. Kipimo hiki kinapaswa kufanywa kwanza watoto wakikuwa na umri wa miaka 10 au wanapoanza kubalehe (endapo kubalehe kulitokea katika umri mdogo) na kinapaswa kurudiwa kila baada ya miaka 3 endapo ni kawaida.

Baadhi ya sababu za hatari kwa kisukari cha aina ya 2 zinaweza kuzuiwa. Kwa mfano, watoto walio na unene kupita kiasi wanapaswa kupunguza uzito, na watoto wote wanapaswa kufanya mazoezi ya kawaida (angalia Lishe na mazoezi).