Maambukizi ya Virusi Vya UKIMWI (VVU) kwa Watoto na Vijana

VVU huambukizwa kwa watoto kwa njia ya

• Mama mwenye maambukizi kabla ya kujifungua au wakati wa kujifungua

• Baada ya kujifungua kupitia kunyonyesha

Kwa watoto wachanga, maambukizi ya VVU karibu kila mara hutokana na mama. Zaidi ya 95% ya watoto walioambukizwa VVU nchini Marekani walipata maambukizi kutoka kwa mama zao, kabla au karibu na wakati wa kuzaliwa (huitwa maambukizi ya wima au maambukizi kutoka kwa mama kwenda kwa mtoto). Watoto na vijana wanaobalehe waliobaki wengi wanaoishi na maambukizi ya VVU walipata maambukizi kutokana na shughuli za kingono, ikiwa ni pamoja na, mara chache, unyanyasaji wa kijinsia/kingono.

Kwa sababu ya hatua zilizoboreshwa za usalama zinazohusiana na uchunguzi wa damu na bidhaa za damu, katika miaka ya hivi karibuni karibu hakuna maambukizi yoyote yaliyotokana na matumizi ya damu na bidhaa za damu nchini Marekani, Kanada, au Ulaya Magharibi.

Wataalamu hawana uhakika ni wanawake wangapi wenye maambukizi ya VVU hujifungua kila mwaka nchini Marekani, lakini makadirio ya Vituo vya Kudhibiti na Kuzuia Magonjwa (CDC) ni takriban 3,000 hadi 5,000. Bila ART, 25 hadi 33% yao wangemwambukiza mtoto wao maambukizi. Mara nyingi maambukizi hutokea wakati wa leba na kujifungua.

Hatari ya kuambukizwa ni kubwa zaidi miongoni mwa akina mama ambao

• Wanapata maambukizi ya VVU wakati wa ujauzito au wakati wa kunyonyesha

• Wanaugua sana kutokana na maambukizi ya VVU

• Wana virusi vingi zaidi mwilini mwao

Hata hivyo, maambukizi yamepungua sana nchini Marekani kutoka takriban 25% mwaka 1991 hadi chini ya au sawa na 1% mwaka 2019. Maambukizi kutoka kwa mama kwenda kwa mtoto yamepunguzwa kutokana na juhudi kubwa za kupima na kutibu wanawake wajawazito wenye maambukizi wakati wa ujauzito na kujifungua.

Virusi hivi pia vinaweza kuambukizwa kupitia maziwa ya mama. Takriban 12 hadi 14% ya watoto wachanga ambao hawakuwa wameambukizwa wakati wa kuzaliwa hupata maambukizi ya VVU ikiwa watanyonya kutoka kwa mama mwenye maambukizi ya VVU. Mara nyingi, maambukizi hutokea katika wiki chache za kwanza au miezi ya kwanza ya maisha lakini yanaweza kutokea baadaye. Uambukizi kupitia kunyonyesha una uwezekano mkubwa zaidi kutoka kwa akina mama ambao wana kiwango kikubwa cha virusi mwilini mwao, ikiwa ni pamoja na wale waliopata maambukizi wakati wa kipindi ambacho walikuwa wakinyonyesha watoto wao wachanga.

Kwa vijana wanaobalehe, njia ambazo maambukizi ya VVU husambazwa ni sawa na kwa watu wazima:

• Kuwa na mgusano wa kingono bila kinga

• Kushiriki sindano zenye maambukizi

Vijana wanaobalehe wote wako katika hatari kubwa ya kupata maambukizi ya VVU ikiwa watafanya ngono bila kinga. Vijana wanaobalehe wanaotumia sindano zenye virusi wakati wa kujidunga dawa za kulevya pia wako katika hatari kubwa.

Katika visa vichache sana, VVU huambukizwa kwa kugusa damu yenye maambukizi kwenye ngozi. Katika karibu visa vyote hivyo, ngozi ilikuwa na mikwaruzo au vidonda vilivyo wazi. Ingawa mate yanaweza kuwa na virusi, hakuna visa vinavyojulikana vya maambukizi kutokana na kukohoa, kubusiana, au kung'ata.

VVU HAVIAMBUKIZWI kupitia

• Chakula

• Maji

• Kugusa vitu vya nyumbani (kwa mfano, nguo, fanicha, na vitasa vya mlango)

• Kushikana mikono nyumbani, mahali pa kazi, au shuleni

Watoto wengi wenye maambukizi ya VVU nchini Marekani na katika nchi zingine zenye kipato cha juu hupokea tiba ya kupunguza makali ya virusi vya ukimwi. Hata hivyo, ikiwa watoto hawapatiwi matibabu, dalili za kawaida za maambukizi ya VVU ni pamoja na

• Ukuaji mdogo na kuchelewa kukomaa

• Kuvimba kwa tezi za limfu katika maeneo kadhaa ya mwili

• Kujirudia kwa maambukizi ya bakteria

• Kuhara mara kwa mara

• Maambukizi ya mapafu

• Kuvimba kwa bandama au ini

• Maambukizi ya fangasi mdomoni (ukungu)

• Anemia

• Matatizo ya moyo

• Homa ya ini

• Maambukizi nyemelezi

Wakati mwingine watoto ambao hawapatiwi matibabu huwa na vipindi vya mara kwa mara vya maambukizi ya bakteria, kama vile maambukizi ya sikio la kati (kuvimba sehemu ya kati ya sikio (otitisi media)), sinusitisi, bakteria kwenye damu (bakteremia), au nimonia. Takriban theluthi moja ya watoto wenye maambukizi ya VVU wasiopatiwa matibabu hupata uvimbe wa mapafu (lymphoid interstitial pneumonitis), huku wakikohoa na kupumua kwa shida. Dalili na matatizo mengine mbalimbali yanaweza kuonekana kadri mfumo wa kingamwili za mtoto unavyozidi kuzorota.

Ikiwa watoto wachanga au watoto wadogo wenye maambukizi ya VVU watapata ugonjwa mbaya, unaoitwa UKIMWI, kwa kawaida huwa na angalau kipindi kimoja cha nimonia ya Pneumocystis jirovecii (tazama Nimonia kwa Watu Walio na Kinga Hafifu). Maambukizi nyemelezi haya yaliyo mabaya yanaweza kutokea mapema kama wiki 4 hadi 6 za umri lakini hutokea zaidi kwa watoto wachanga wa miezi 3 hadi 6 ambao walipata maambukizi ya VVU kabla au wakati wa kuzaliwa. Zaidi ya nusu ya watoto ambao hawapatiwi matibabu wenye maambukizi ya VVU hupata nimonia wakati fulani. Nimonia ya Pneumocystis ni chanzo kikuu cha vifo miongoni mwa watoto na watu wazima wenye UKIMWI.

Katika idadi kubwa ya watoto wasiopatiwa matibabu wenye maambukizi ya VVU, uharibifu unaoendelea katika ubongo huzuia au kuchelewesha hatua muhimu za ukuaji, kama vile kutembea na kuzungumza. Watoto hawa pia wanaweza kuwa na akili dhaifu na kichwa kilicho kidogo kwa kulinganishwa na ukubwa wa miili yao. Hadi 20% ya watoto wenye maambukizi ambao hawajapatiwa matibabu hupoteza stadi za mahusiano na jamii na lugha na udhibiti wa misuli taratibu. Wanaweza kupooza kwa sehemu au kukosa nguvu kwenye miguu yao, au misuli yao inaweza kuwa migumu kiasi.

Anemia (kupungua kwa seli nyekundu za damu) ni jambo la kawaida ikiwa maambukizi ya VVU hayatatibiwa na husababisha watoto kuwa dhaifu na kuchoka kwa urahisi. Takriban 20% ya watoto ambao hawapatiwi matibabu hupata matatizo ya moyo, kama vile mapigo ya moyo ya haraka au yasiyo na mpangilio, au moyo kushindwa kufanya kazi.

Watoto ambao hawapatiwi matibabu pia kwa kawaida hupata uvimbe wa ini (homa ya ini) au uvimbe wa figo (nephritis). Saratani si jambo la kawaida kwa watoto wenye UKIMWI, lakini limfoma isiyo ya Hodgkin na limfoma za ubongo zinaweza kutokea mara nyingi zaidi kuliko kwa watoto ambao hawana maambukizi. Kaposi sarcoma, saratani inayohusiana na UKIMWI inayoathiri ngozi na viungo vya ndani, ni ya kawaida miongoni mwa watu wazima wenye maambukizi ya VVU lakini ni nadra sana kwa watoto wenye maambukizi ya VVU.

ART imebadilisha kwa kiasi kikubwa jinsi maambukizi ya VVU yanavyojitokeza kwa watoto. ART ni nzuri sana na inaruhusu maambukizi ya VVU kudhibitiwa kama ugonjwa sugu. Kwa kutumia ART, watoto wenye maambukizi ya VVU kwa kawaida hawapati dalili zozote za maambukizi ya VVU. Ingawa nimonia ya bakteria na maambukizi mengine ya bakteria (kama vile bakteremia na kuvimba sehemu ya kati ya sikio kunakojirudia) hutokea mara nyingi zaidi kwa watoto walio na maambukizi ya VVU, maambukizi nyemelezi na ukuaji hafifu ni nadra.

Ingawa ART hupunguza kwa uwazi athari za matatizo ya ubongo na uti wa mgongo, inaonekana kuna kiwango cha kuongezeka kwa matatizo ya kitabia, kiukuaji, na kiutambuzi kwa watoto wanaotibiwa wenye maambukizi ya VVU. Haijulikani wazi kama matatizo haya yanasababishwa na maambukizi ya VVU, dawa zinazotumika kutibu VVU, au mambo mengine ya kibiolojia, kisaikolojia, na kijamii ambayo ni ya kawaida miongoni mwa watoto walio na maambukizi ya VVU.

Kwa sababu ART imewawezesha watoto na watu wazima kuishi kwa miaka mingi, watu wengi zaidi wanapata matatizo ya muda mrefu ya maambukizi ya VVU. Matatizo haya ni pamoja na unene kupita kiasi, ugonjwa wa moyo, kisukari, na ugonjwa wa figo. Matatizo haya yanaonekana kuhusishwa na maambukizi ya VVU na athari za dawa fulani za ART.

Dalili za maambukizi ya VVU zinazopatikana wakati wa ujana zinafanana na zile za watu wazima (tazama dalili za maambukizi ya VVU kwa watu wazima).

Utambuzi wa maambukizi ya VVU kwa watoto huanza na utambuzi wa maambukizi ya VVU kwa wanawake wajawazito kupitia uchunguzi wa kawaida wa damu kabla ya kujifungua. Wanawake wanapaswa kupimwa maambukizi ya VVU mapema katika ujauzito na tena katika theluthi ya tatu ya kipindi cha ujauzito ili kutambua maambukizi ya VVU mapya.

Vipimo vya haraka vya VVU kwa kutumia damu au mate vinaweza kufanywa wakati wanawake wanapokuwa leba na katika vyumba vya kujifungulia hospitalini. Vipimo hivi vinaweza kutoa matokeo kwa dakika chache hadi masaa.

Kwa watoto wote walio chini ya umri wa miezi 18, vipimo vya kawaida vya damu vya watu wazima kwa kingamwili au antijeni za VVU havifai, kwa sababu damu ya mtoto mchanga aliyezaliwa na mama mwenye maambukizi ya VVU karibu kila mara huwa na kingamwili za VVU zinazopitishwa kupitia kondo la nyuma hata kama mtoto mchanga hajaambukizwa.

Kwa hivyo, ili kutambua maambukizi ya VVU kwa watoto walio chini ya miezi 18, vipimo maalum vya damu vinavyoitwa vipimo vya asidi ya kiini (NATs) hufanywa. Utambuzi wa maambukizi ya VVU huthibitishwa ikiwa NAT itatambua vitu vya kijenetiki kutoka kwenye VVU (DNA au RNA) katika damu ya mtoto.

Upimaji kwa kutumia NAT unapaswa kufanywa mara kwa mara, kwa kawaida katika wiki 2 za kwanza za maisha, katika umri wa takriban mwezi 1, na kati ya umri wa miezi 4 na miezi 6. Vipimo hivyo vya mara kwa mara hutambua watoto wengi walioambukizwa VVU katika umri wa miezi 6. Baadhi ya watoto wachanga walio na hatari kubwa ya kupata VVU wanaweza kupimwa mara nyingi zaidi.

Watoto wote katika kundi hili la umri wanapaswa kupimwa ikiwa wamezaliwa na akina mama ambao

• Wana maambukizi ya VVU

• Wako katika hatari ya maambukizi ya VVU

Kwa watoto walio na umri wa zaidi ya miezi 18 na vijana wanaobalehe, vipimo vile vile vya damu vinavyotolewa kwa ajili ya utambuzi wa maambukizi ya VVU kwa watu wazima vinaweza kutumika. Hivi kwa kawaida ni vipimo vya damu vinavyofanywa ili kutafuta kingamwili na antijeni za VVU. (Kingamwili ni protini zinazozalishwa na mfumo wa kinga ili kusaidia kulinda mwili dhidi ya mashambulizi, na antijeni ni vitu vinavyoweza kusababisha mwitikio wa kinga mwilini—tazama Vipimo Vinavyotambua Kingamwili au Antijeni za Vijidudu.)

Mara tu maambukizi ya VVU yanapogunduliwa, madaktari hufanya vipimo vya damu mara kwa mara kwa vipindi vya miezi 3 hadi 4 ili kufuatilia idadi ya limfosaiti za CD4+ (idadi ya CD4) na idadi ya chembe za virusi kwenye damu (wingi wa virusi).

Limfosaiti ni aina ya seli nyeupe za damu. Idadi ya limfosaiti za CD4+ hupungua kadri maambukizi ya VVU yanavyozidi kuwa mabaya. Ikiwa idadi ya CD4 ni ndogo, watoto wana uwezekano mkubwa wa kupata maambukizi makubwa na matatizo mengine yanayotokana na VVU, kama vile saratani fulani.

Wingi wa virusi huongezeka kadri maambukizi ya VVU yanavyozidi kuwa mabaya. Wingi wa virusi husaidia kutabiri jinsi idadi ya CD4 inavyoweza kupungua kwa kasi katika miaka michache ijayo.

Hesabu ya CD4 na wingi wa virusi huwasaidia madaktari kuamua ni muda gani wa kuanza dawa za kupunguza makali ya virusi, athari gani matibabu yanaweza kuwa nazo, na kama dawa zingine zinaweza kuhitajika ili kuzuia maambukizi kuwa mabaya.

Watoto wote wenye maambukizi ya VVU wanapaswa kupewa tiba ya kupunguza makali ya virusi vya ukimwi (ART) haraka iwezekanavyo, ikiwezekana ndani ya wiki 1 hadi 2 baada ya utambuzi wa ugonjwa. Watoto hutibiwa kwa dawa za kupunguza makali ya virusi kama watu wazima (tazama Matibabu ya Dawa ya Maambukizi ya Virusi vya UKIMWI (VVU)). Hata hivyo, si dawa zote zinazotumiwa kwa watoto wakubwa, vijana wanaobalehe, na watu wazima zinazopatikana kwa watoto wadogo, kwa sababu baadhi hazipatikani katika hali ya kimiminika.

ART imeundwa kwa ajili ya mtoto, lakini mchanganyiko kwa kawaida huwa na yafuatayo:

• Nucleoside/nucleotide reverse transcriptase inhibitors (NRTIs) mbili na ama

• Kizuizi cha integrase au kizuizi cha protease

Wakati mwingine kizuizi kisicho cha NRTI hutolewa pamoja na NRTI mbili.

Kwa ujumla, watoto hupata aina sawa za maudhi ya dawa kama watu wazima lakini kwa kawaida kwa kiwango cha chini zaidi. Hata hivyo, maudhi ya dawa yanaweza pia kupunguza matibabu.

Daktari hufuatilia ufanisi wa matibabu kwa kupima mara kwa mara kiasi cha virusi vilivyopo kwenye damu (wingi wa virusi) na idadi ya seli za CD4+ za mtoto (tazama utambuzi wa maambukizi ya VVU kwa watoto). Madaktari hufanya vipimo vingine kadhaa mara kwa mara, na huwapa wasichana wanaobalehe kipimo cha ujauzito.

Kuongezeka kwa idadi ya virusi katika damu kunaweza kuwa ishara kwamba virusi vinaongeza ukinzani dhidi ya dawa au kwamba mtoto hatumii dawa hizo. Katika hali yoyote ile, daktari anaweza kuhitaji kubadilisha dawa. Ili kufuatilia maendeleo ya mtoto, daktari humchunguza mtoto na kufanya vipimo vya damu kwa mtoto kwa vipindi vya miezi 3 hadi 4. Vipimo vingine vya damu na mkojo hufanywa kwa vipindi vya miezi 6 hadi 12.

Uzingativu ni kutumia dawa kama ilivyoelekezwa. Kuzingatia ratiba za dozi ya ART iliyoelekezwa ni muhimu sana. Ikiwa watoto wanatumia dawa za ART mara chache kuliko wanavyopaswa kutumia, VVU katika mfumo wao vinaweza kuwa sugu haraka dhidi ya dawa moja au zaidi. Hata hivyo, inaweza kuwa vigumu kwa wazazi na watoto kufuata na kufuata utaratibu tata wa dawa, jambo ambalo linaweza kupunguza ufanisi wa tiba. Ili kurahisisha utaratibu na kuboresha uzingatiaji, vidonge vyenye dawa tatu au zaidi vinaweza kutolewa. Vidonge hivi vinaweza kuhitaji kunywa mara moja au mbili tu kwa siku. Aina za dawa za kimiminika sasa zina ladha bora zaidi, jambo ambalo linaboresha uzingatiaji.

Kuzingatia ART kunaweza kuwa vigumu zaidi kwa vijana wanaobalehe kuliko watoto wadogo. Vijana wanaobalehe pia wana ugumu wa kufuata taratibu za matibabu kwa magonjwa mengine sugu kama vile kisukari na pumu (tazama pia Matatizo Sugu ya Afya kwa Watoto). Vijana wanaobalehe hutaka kuwa kama wenzao na wanaweza kuhisi wametengwa kwa kuwa na ugonjwa. Kuruka dozi au kuacha matibabu kunaweza kuwa njia yao ya kukataa kuwa na ugonjwa. Masuala mengine ambayo yanaweza kutatanisha matibabu na kupunguza uzingatiaji wa matibabu kwa vijana wanaobalehe ni pamoja na:

• Hali duni ya kujithamini

• Maisha yasiyo na utulivu na yasiyo na mpangilio

• Hofu ya kutengwa kwa sababu ya ugonjwa

• Wakati mwingine ukosefu wa msaada wa familia

Zaidi ya hayo, vijana wanaobalehe wanaweza wasiweze kuelewa ni kwa nini dawa ni muhimu wanapokuwa hawajisikii wagonjwa na wanaweza kuwa na wasiwasi sana kuhusu maudhi ya dawa.

Licha ya kuwasiliana mara kwa mara na timu ya huduma ya afya ya watoto, vijana wanaobalehe wenye maambukizi tangu kuzaliwa wanaweza kuogopa au kukataa maambukizi yao ya VVU au kutoamini taarifa zinazotolewa na timu ya huduma ya afya. Badala ya kukabiliana moja kwa moja na vijana wanaobalehe ambao wana mifumo duni ya usaidizi kuhusu hitaji la kutumia dawa zao, timu za huduma wakati mwingine huwasaidia vijana kuzingatia mambo ya vitendo kama vile jinsi ya kuepuka maambukizi nyemelezi na jinsi ya kupata taarifa kuhusu huduma za afya ya uzazi, makazi, na kufanikiwa shuleni (tazama Kuhamia Huduma ya Watu Wazima).

Ili kuzuia nimonia ya Pneumocystis, madaktari huwapa watoto wenye maambukizi ya VVU trimethoprim/sulfamethoxazole kulingana na umri wao na/au kiasi chao cha CD4 kiko chini kiasi gani. Watoto wote wachanga waliozaliwa na wanawake wenye maambukizi ya VVU hupewa trimethoprim/sulfamethoxazole kuanzia umri wa wiki 4 hadi 6 hadi vipimo vitakapoonyesha kuwa hawajaambukizwa. Watoto ambao hawawezi kuvumilia trimethoprim/sulfamethoxazole wanaweza kupewa dapsone, atovaquone, au pentamidine.

Watoto walio na mfumo wa kingamwili uliodhoofika sana pia hupewa azithromycin au clarithromycin ili kuzuia maambukizi ya Mycobacterium avium complex, kulingana na umri wao na idadi ya CD4. Rifabutin ni dawa mbadala.

Karibu watoto wote wenye maambukizi ya VVU wanapaswa kupokea chanjo za kawaida za utotoni, ikiwa ni pamoja na

• Dondakoo, pepopunda, na kifaduro (DTaP)

• Chanjo isiyo hai ya polio

• Homa ya mafua (isiyo hai, si chanjo hai)

• Haemophilus influenzae

• Streptococcus pneumoniae

• Homa ya ini A na homa ya ini B

• Chanjo ya Virusi vya Rota

• Chanjo ya Meningococcal conjugate

• Chanjo ya Nimokokali

• COVID-19

Chanjo isiyo hai au hai ya mafua ya kila mwaka pia inapendekezwa kwa wanafamilia.

Baadhi ya chanjo zenye bakteria hai, kama vile bacille Calmette-Guérin (ambayo hutumika kuzuia kifua kikuu katika baadhi ya nchi nje ya Marekani), au virusi hai, kama vile virusi vya polio ya mdomo (havipatikani Marekani lakini bado zinatumika katika sehemu zingine za dunia), varisela, na surua-matumbwitumbwi-rubela, zinaweza kusababisha ugonjwa mbaya au unaoua kwa watoto wenye VVU ambao mfumo wao wa kingamwili umedhoofika sana. Hata hivyo, chanjo hai ya surua-matumbwitumbwi-rubela, chanjo hai ya tetekuwanga, na, katika baadhi ya maeneo ya dunia, chanjo hai ya homa ya manjano na chanjo hai ya virusi vya dengue zinapendekezwa kwa watoto walio na maambukizi ya VVU ambao mfumo wao wa kingamwili haujadhoofishwa sana.

Hata hivyo, ufanisi wa chanjo yoyote ni mdogo kwa watoto walio na maambukizi ya VVU. Watoto wenye maambukizi ya VVU ambao wana idadi ndogo sana ya seli za CD4+ huchukuliwa kuwa katika hatari ya kupata magonjwa yanayoweza kuzuilika kwa chanjo wanapopatwa na ugonjwa mmoja (kama vile surua, pepopunda, au varisela) bila kujali kama wamepokea chanjo ya ugonjwa huo na wanaweza kupewa globulini ya kinga kupitia vena (kwa njia ya mishipa). Globulini ya kinga ya mshipani au chanjo ya haraka ya surua-matumbwitumbwi-rubela pia inapaswa kuzingatiwa kwa mwanafamilia yeyote ambaye hajachanjwa ambaye ameathiriwa na surua.

Kwa watoto walio katika malezi ya watoto au shule, au ikiwa mtoto anahitaji malezi ya watoto wa kambo, daktari anaweza kusaidia kutathmini hatari ya mtoto kupata magonjwa yanayoambukiza. Kwa ujumla, maambukizi ya magonjwa, kama vile tetekuwanga, kwa watoto wenye maambukizi ya VVU (au kwa mtoto yeyote mwenye mfumo wa kingamwili dhaifu) ni hatari zaidi kuliko maambukizi ya VVU kutoka kwa mtoto huyo kwenda kwa wengine. Hata hivyo, mtoto mdogo mwenye maambukizi ya VVU ambaye ana vidonda vya ngozi vilivyo wazi au anayejihusisha na tabia zinazoweza kuwa hatari, kama vile kung'ata, hapaswi kuhudhuria vituo vya malezi ya watoto.

Watoto wenye maambukizi ya VVU wanapaswa kushiriki katika shughuli nyingi za kawaida za utotoni kadri hali yao ya kimwili inavyoruhusu. Kuonana na watoto wengine huongeza ukuaji wa mahusiano ya kijamii na kujithamini. Kwa sababu ya unyanyapaa unaohusishwa na ugonjwa huo, matumizi ya kawaida ya tahadhari za jumla katika shule na vituo vya kulea watoto kwa kutwa, na ukweli kwamba uambukizaji wa magonjwa kwa watoto wengine hauwezekani sana, hakuna haja ya mtu mwingine yeyote isipokuwa wazazi, daktari, na labda muuguzi wa shule kufahamu hali ya mtoto ya VVU.

Hali ya mtoto inapozidi kuwa mbaya, matibabu yanapendekezwa kutolewa katika mazingira yasiyo na vikwazo vingi kadri iwezekanavyo. Ikiwa huduma za afya za nyumbani na za kijamii zinapatikana, mtoto anaweza kutumia muda mwingi zaidi nyumbani badala ya hospitalini.

Tiba ya sasa ya kinga kwa wanawake wajawazito wenye maambukizi ina ufanisi mkubwa katika kupunguza maambukizi. Wanawake wajawazito walio na maambukizi ya VVU wanapaswa kuanza tiba ya kupunguza makali ya virusi vya ukimwi (ART) kwa njia ya kinywa. Kwa hakika, ART inapaswa kuanza mara tu maambukizi ya VVU yanapogunduliwa na wanawake wako tayari kufuata tiba kama ilivyoelekezwa. Wanawake wajawazito walio na maambukizi ya VVU ambao tayari wanatumia ART wanapaswa kuendelea na tiba hiyo katika kipindi chote cha ujauzito. Wanawake walio na maambukizi ya VVU wanapaswa pia kuendelea kutumia ART pale wanapojaribu kupata mimba.

Mbali na ART ya mama, dawa za kupunguza makali ya virusi ya zidovudine (ZDV) wakati mwingine hutolewa kwa njia ya mishipa kwa mama wakati wa uchungu wa leba na kujifungua. Kisha ZDV hutolewa kwa mtoto mchanga aliye katika hatari ya kupata VVU kwa kinywa mara mbili kwa siku kwa wiki 4 hadi 6 za kwanza za maisha (wakati mwingine pamoja na dawa za ziada za kuzuia virusi kwa watoto fulani wachanga walio katika hatari kubwa ya kupata maambukizi ya VVU). Matibabu ya akina mama na watoto kwa njia hii hupunguza kiwango cha maambukizi kutoka 25% hadi 1% au chini ya hapo. Pia, kujifungua kwa njia ya upasuaji (c-section) kabla ya uchungu kuanza kunaweza kupunguza hatari ya mtoto mchanga kupata maambukizi ya VVU. Madaktari wanaweza kupendekeza kujifungua kwa njia ya upasuaji kwa wanawake ambao maambukizi yao hayadhibitiwi vizuri na ART. Baada ya kujifungua, ART inaendelea kwa wanawake wote walio na maambukizi ya VVU.

Kwa sababu VVU vinaweza kuambukizwa wakati wa kunyonyesha na katika maziwa ya mama, uamuzi wa kunyonyesha unapaswa kufanywa tu baada ya ushauri nasaha na majadiliano ya kufanya maamuzi na wataalamu wa afya.

Katika nchi ambazo hatari za lishe duni na maambukizi yatokanayo na maji machafu au fomula ni kubwa na salama, maziwa ya fomula ya watoto wachanga ya bei nafuu hayapatikani, faida za kunyonyesha zinaweza kuzidi hatari ya maambukizi ya VVU. Katika nchi hizi, akina mama walio na maambukizi ya VVU chini ya uangalizi wa kimatibabu wanaweza kuendelea kunyonyesha kwa angalau miezi 12 ya maisha ya mtoto na kisha kumwachisha mtoto ziwa haraka. Mara nyingi watoto wao wachanga hupewa ART katika kipindi chote cha kunyonyesha.

Akina mama walio na maambukizi ya VVU wanapaswa kushauriwa wasichangie maziwa yao kwenye benki za maziwa.

Akina mama walio na maambukizi ya VVU hawapaswi kuwatafunia chakula watoto wachanga.

Kwa sababu hali ya mtoto ya VVU inaweza isijulikane, shule zote na vituo vya kulelea watoto vinapaswa kupitisha taratibu maalum za kushughulikia ajali, kama vile kutokwa na damu puani, na kusafisha na kuua vijidudu kwenye sehemu zilizoguswa na damu.

Wakati wa usafishaji, wafanyakazi wanashauriwa kuepuka ngozi zao kugusana na damu. Glavu za mpira zinapaswa kupatikana mara kwa mara, na mikono inapaswa kuoshwa baada ya glavu kuondolewa.

Sehemu zilizochafuliwa zinapaswa kusafishwa na kuua vijidudu kwa kutumia mchanganyiko mpya wa kutakatisha ulioandaliwa wenye sehemu 1 ya kitakatishi cha nyumbani kwa sehemu 10 hadi 100 za maji.

Taratibu hizi huitwa tahadhari za jumla na hufuatwa si tu kwa watoto wenye maambukizi ya VVU tu bali pia kwa watoto wote na katika hali zote zinazohusisha damu.

Kinga kwa vijana wanaobalehe ni sawa na kinga kwa watu wazima. Vijana wote wanapaswa kupata fursa ya kupima VVU na wanapaswa kufundishwa jinsi VVU inavyoambukizwa na jinsi inavyoweza kuepukwa, ikiwa ni pamoja na kujiepusha na tabia hatarishi (kama vile kushiriki kujidunga sindano zenye maambukizi) na ngono au kufanya ngono salama.

Kuchukua dawa ya kupunguza makali ya virusi kabla ya kukutana na mazingira ya kuambukizwa VVU kunaweza kupunguza hatari ya maambukizi ya VVU. Matibabu hayo ya kinga huitwa kinga ya kabla ya maambukizi (PrEP).

PrEP ina ufanisi zaidi ikiwa watu wanaitumia dawa kila siku, lakini inaweza kuwa ghali, kwa hivyo PrEP inapendekezwa mara nyingi kwa watu ambao hawajaambukizwa VVU lakini wana hatari kubwa ya kuambukizwa, kama vile watu ambao wana mwenzi wa ngono mwenye maambukizi ya VVU, wanaume wanaofanya mapenzi na wanaume, na watu waliobadili jinsia. Vijana wakubwa waliobalehe walio katika hatari wanaweza pia kupokea PrEP, lakini masuala ya usiri na gharama ni magumu zaidi kuliko PrEP ya watu wazima.

Watu wanaotumia PrEP bado wanahitaji kutumia njia zingine kuzuia maambukizi mengine, ikiwa ni pamoja na matumizi ya kondomu mara kwa mara na kutoshirikiana sindano za kujidunga dawa za kulevya.