Kupanga Uzazi kwa Kuzuia Mbegu za Kiume

Kondomu zilizotengenezwa kwa mpira ndizo njia pekee za uzazi wa mpango zinazotoa ulinzi dhidi ya magonjwa yote ya zinaa ya kawaida (STI), ikiwa ni pamoja na yale yanayosababishwa na bakteria (kama vile kisonono na kaswende) na yale yanayosababishwa na virusi (kama vile HPV—virusi vya papilloma vya binadamu—na VVU—virusi vya upungufu wa kinga mwilini). Kondomu zilizotengenezwa kwa nyenzo bandia kama vile polyurethane, polyisoprene, au mpira wa silikoni hutoa ulinzi fulani, lakini ni nyembamba na zina uwezekano mkubwa wa kuchanika. Kondomu zilizotengenezwa kwa ngozi ya kondoo hazilindi dhidi ya maambukizi ya virusi kama vile maambukizi ya VVU.

Kondomu mpya inapaswa kutumika kila wakati mtu anapofanya ngono, na kondomu inapaswa kutupwa ikiwa uadilifu wake unatia shaka.

Katika mwaka wa kwanza wa matumizi ya kondomu za nje (za kiume), nafasi ya kupata mimba ni takriban asilimia 2 kwa matumizi timilifu (wakati maelekezo yanafuatwa kikamilifu) na takriban asilimia 18 kwa matumizi ya kawaida (jinsi watu wengi wanavyozitumia). Uwezekano wa kupata mimba kwa kutumia kondomu za ndani (za kike) wakati wa mwaka wa kwanza ni asilimia 5 kwa matumizi timilifu na asilimia 21 kwa matumizi ya kawaida.

Dawa ya kuua mbegu za kiume, ambayo inaweza kuingizwa kwenye mafuta ya kondomu au kuingizwa kivyake ndani ya uke, inaweza kuongeza ufanisi wa kondomu. Dawa ya kuua mbegu za kiume inapaswa kutumika tena kila wakati kondomu inapotumika.

Kondomu za nje (za kiume) ni ala nyembamba za kinga zinazofunika uume.

Kondomu ni lazima zitumiwe kwa usahihi ili zifanye kazi. Kondomu zinapaswa kuvaliwa kabla ya kupenya. Matumizi sahihi ya sehemu ya nje (iliyowekwa juu ya uume) yanahusisha yafuatayo:

• Tumia kondomu mpya kwa kila kipindi cha tendo la ngono.

• Tumia kondomu ya saizi sahihi.

• Kuwa makini na kondomu ili kuepuka kuiharibu kwa kucha, meno au vitu vingine vyenye ncha kali.

• Vaa kondomu baada ya uume kusimama na kabla ya kugusana sehemu za siri na mwenza.

• Angalia uone ni upande gani kondomu imekunjwa kwa kuiweka kwenye kidole cha shahada na kujaribu kuikunjua kwa upole, lakini kidogo tu. Ikiwa haikunjuki, igeuze, na ujaribu upande mwingine. Kisha irudishe ilivyokuwa.

• Weka kondomu isiyokunjuliwa juu ya ncha ya uume uliosimama.

• Acha inchi 1/2 kwenye ncha ya kondomu ili kukusanya shahawa.

• Kwa mkono mmoja, bana hewa iliyonaswa itoke kwenye ncha ya kondomu.

• Ikiwa hujatahiriwa, rudisha nyuma ngozi ya mbele kabla ya kukunjua kondomu.

• Tumia mkono mwingine kukunjua kondomu kwenye uume hadi chini kabisa kisha ulainishe mapovu yoyote ya hewa.

• Hakikisha kwamba mafuta ya kulainisha yapo ya kutosha wakati wa ngono.

• Kwa kondomu za mpira, tumia vilainishi vinavyotokana na maji. Vilainishi vinavyotokana na mafuta (kama vile mafuta ya petroli, mafuta ya kufupisha, mafuta ya madini, mafuta ya masaji, losheni ya mwili na mafuta ya kupikia) vinaweza kudhoofisha mpira na kusababisha kondomu kupasuka.

• Shikilia kondomu vizuri kwenye sehemu ya chini ya uume wakati wa kuutoa ili kuzuia kumwaga shahawa.

Kondomu za nje zinapaswa kuwekwa kwa namna ambayo ncha inaenea karibu inchi 1/2 (karibu sentimita 1) zaidi ya uume ili kutoa nafasi ya kukusanya shahawa. Baadhi ya kondomu zina hifadhi kwenye ncha kwa kusudi hili. Muda mfupi baada ya kumwaga manii, uume unapaswa kutolewa huku ukingo wa kondomu ukishikiliwa kwa uthabiti dhidi ya sehemu ya chini ya uume ili kuzuia kondomu isiteleze na kumwaga shahawa.

Kondomu ya ndani (ya kike) ni kifuko chenye pete ya ndani na ya nje. Kishikizo cha upande wa ndani huingizwa kwenye uke (au tundu la haja kubwa) kwa umbali unaowezekana na kishikizo cha upande wa nje husalia nje. Kisha, uume huelekezwa kwa uangalifu kupitia pete ya nje hadi kwenye kifuko. Endapo uume utatoka kwenye kifuko au pete ya nje itasukumwa ndani, kondomu inaweza kutolewa na kuingizwa tena bila kuhatarisha kupata ujauzito mradi tu shahawa hazijatolewa (kumwaga). Baada ya kufanya ngono na kabla ya kondomu kuondolewa, pete ya nje inapaswa kubanwa pamoja na kuzungushwa ili kuzuia shahawa kumwagika. Kisha kondomu inapaswa kuondolewa kutoka kwenye uke kwa uangalifu. Endapo shahawa itamwagika, mbegu za kiume zinaweza kuingia ukeni, na kusababisha ujauzito. Kondomu ya kike haipaswi kuwekwa zaidi ya saa 8 kabla ya kujamiiana.

Kiwambo, kikombe cha mpira chenye umbo la kuba chenye ukingo unaonyumbulika, huingizwa ndani ya uke na kuwekwa juu ya njia ya kizazi. Kiwambo huzuia manii kuingia kwenye uterasi.

Baadhi ya viwambo huwa katika ukubwa tofauti na lazima vwekwe na mtaalamu wa huduma ya afya, ambaye pia humfundisha mwanamke jinsi ya kuviingiza. Endapo mwanamke ameongeza au amepunguza uzito zaidi ya pauni 10, amekuwa na kiwambo kwa zaidi ya mwaka mmoja, au amepata mtoto au kutoa mimba, lazima kiwambo kiwekwe upya kwa sababu ukubwa na umbo la uke huenda limebadilika.

Kuna aina mpya ya kiwambo inayochukuliwa kuwa ya ukubwa mmoja unaofaa wanawake wengi. Kimetengenezwa kwa silikoni. Viwambo vya zamani vimetengenezwa kwa mpira. Kiwambo cha silikoni ni laini na imara zaidi kuliko viwmbo vya zamani.

Kiwambo kinapaswa kufunika mlango mzima wa kizazi bila kusababisha usumbufu. Mwanamke wala mwenzi wake hawapaswi kugundua kwamba kipo. Krimu au jeli ya kuua mbegu za kiume (ambayo huua mbegu za kiume) inapaswa kutumika pamoja na kiwambo kila wakati. Krimu au jeli huwekwa ndani ya kikombe (karibu zaidi na mlango wa kizazi) iwapo kiwambo kitaondolewa wakati wa kufanya ngono.

Kiwambo huingizwa hadi saa 2 kabla ya kufanya ngono na kinapaswa kubaki mahali pake kwa angalau saa 6 na pengine saa 8 lakini si zaidi ya saa 24. Endapo ngono inarudiwa wakati kiwambo kiko mahali pake, krimu au jeli ya ziada ya kuua manii inapaswa kuingizwa ndani ya uke ili kuendeleza ulinzi.

Viwambo vinaweza kuoshwa na kutumika tena. Mwanamke anapaswa kuchunguza kiwambo mara kwa mara ili kuona kama kuna michubuko.

Katika mwaka wa kwanza wa matumizi ya kiwambo cha mpira, asilimia ya wanawake wanaopata mimba ni takriban asilimia 6 kwa matumizi timilifu na takriban asilimia 12 kwa matumizi ya kawaida (jinsi watu wengi wanavyotumia).

Kifuniko cha shingo ya kizazi, kikombe cha silikoni chenye umbo la kofia, huingizwa ndani ya uke na kuwekwa juu ya mlango wa kizazi. Kifuniko cha shingo ya kizazi huzuia manii kuingia kwenye mlango wa kizazi. Vifuniko vya shingo ya kizazi vinafanana na kiwambo lakini ni vidogo na vigumu zaidi.

Aina moja tu ya kifuniko cha shingo ya kizazi ndiyo inapatikana nchini Marekani. Kinapatikana katika ukubwa wa aina tatu. Wataalamu wa afya huamua ukubwa ambao mwanamke anahitaji kutumia kulingana na endapo amewahi kuwa mjamzito hapo awali na endapo mtoto alizalishwa kwa njia ya uke au kwa njia ya upasuaji. Wataalamu wa afya lazima waandike agizo la kutolewa kwa kifuniko cha shingo ya kizazi, lakini si lazima mwanamke asaidie kukiweka.

Krimu au jeli ya kuua mbegu za kiume inapaswa kutumika pamoja na kifuniko cha shingo ya kizazi kila wakati. Kifuniko huwekwa dakika 15 hadi saa 40 kabla ya kufanya ngono na kuachwa mahali pake angalau saa 6 baada ya kufanya ngono na si zaidi ya saa 48. Kamba imeunganishwa kwenye kifuniko cha shingo ya kizazi ili kurahisisha kukiondoa. Kifuniko cha shingo ya kizazi kinaweza kuoshwa na kutumika tena kwa mwaka 1.

Katika kipindi cha mwaka wa kwanza, asilimia ya wanawake wanaopata ujauzito kwa matumizi ya kawaida ni takriban asilimia 8 kwa wanawake ambao hawajawahi kupata mtoto. Hata hivyo, wanawake ambao wamepata watoto wana uwezekano mkubwa wa kupata mimba wanapotumia kifuniko cha shingo ya kizazi kuliko wanawake ambao hawajapata watoto. Kujifungua hubadilisha njia ya kizazi, na hivyo kupunguza uwezekano wa kutosheza vizuri kifuniko.

Jeli ya uzazi wa mpango hubadilisha uasidi (pH) wa pH ya uke. Mabadiliko haya hulemaza mbegu za kiume na hivyo kuzuia urutubisho wa yai.

Asilimia ya wanawake wanaopata mimba ni asilimia 7 kwa matumizi timilifu na asilimia 14 kwa matumizi ya kawaida. Kwa sababu ufanisi wa jeli ya uzazi wa mpango ni mdogo, inatumika vizuri zaidi pamoja na vizuizi vingine vya uzazi wa mpango, kama vile kondomu au kiwambo.

Jeli ya uke inapaswa kuwekwa ndani ya uke si zaidi ya saa 1 kabla ya kufanya ngono na kutumika tena kabla ya kila wakati wa kujamiiana.

Jeli ya uke hailindi kwa uhakika dhidi ya maambukizi ya zinaa.

Sponji za kuzuia ujauzito ni sponji ya mviringo ya polyurethane yenye umbo la mto yenye kipenyo cha 1 1/2 (sentimita 4) hivi. Sifongo hulowa maji, hukunjwa, na kuingizwa ndani kabisa ya uke, ambapo huzuia mbegu za kiume kuingia kwenye uterasi. Sifongo pia ina dawa ya kuua mbegu za kiume. Inapatikana dukani na haihitaji kuwekwa na mtaalamu wa huduma ya afya.

Sifongo inaweza kuingizwa ndani ya uke na mwanamke hadi saa 24 kabla ya kufanya ngono na hutoa ulinzi katika kipindi hicho, bila kujali ni mara ngapi ngono inarudiwa. Sifongo lazima iachwe mahali pake kwa angalau saa 6 baada ya kipindi cha mwisho cha ngono. Haipaswi kuachwa mahali pake kwa zaidi ya saa 30. Kwa kawaida, hakuna mwenzi anayehisi uwepo wake ikishaingizwa.

Sifongo ina ufanisi mdogo ikilinganishwa na kiwambo. Viwango vya ujauzito kwa matumizi ya kawaida ni asilimia 12 kwa wanawake ambao hawajapata watoto na asilimia 24 kwa wanawake ambao wamewahi kupata watoto.

Matatizo yanayohusiana na matumizi hayatokei sana. Yanajumuisha athari za mzio, ukavu au mwasho kwenye uke, na ugumu wa kuondoa sifongo.

Dawa za kuua mbegu za kiume ni dawa zinazoua mbegu za kiume zinapogusana. Zinapatikana kama povu, krimu, jeli, na vidonge vya ukeni na huwekwa ndani ya uke kabla ya wachumba kufanya ngono. Dawa hizi za uzazi wa mpango hutoa kizuizi cha kemikali kwa kunasa na kuharibu manii. Kwa hivyo, huzuia mbegu za kiume kurutubisha yai.

Aina nyingi za dawa za kuua mbegu za kiume zina ufanisi sawa. Endapo wanawake watatumia dawa za kuua mbegu za kiume kama ilivyoelekezwa (matumizi timilifu), takribani asilimia 19 yao hupata mimba katika kipindi cha mwaka wa kwanza wa matumizi. Kwa kutumia jeli ya uzazi wa mpango, takriban asilimia 7 ya wanawake hupata mimba wakiitumia jeli kama ilivyoelekezwa na takriban asilimia 14 hupata mimba wakiitumia jinsi watu wengi wanavyoitumia (matumizi ya kawaida).

Kwa sababu ufanisi wake ni mdogo, dawa za kuua mbegu za kiume hutumika vyema pamoja na njia nyingine ya kuzuia mimba, kama vile kondomu au kiwambo.

Dawa za kuua mbegu za kiume zinapaswa kuwekwa ukeni angalau dakika 10 hadi 30 na kwa kawaida si zaidi ya saa 1 kabla ya kufanya ngono. Zinapaswa kupakwa tena kila wakati wenzi wanapofanya ngono.

Kutumia dawa za kuua mbegu za kiume mara kadhaa kwa siku kunaweza kufanya uke uwashe na kuharibu tishu zilizo ndani yake. Kwa sababu hiyo, vijidudu vinavyosababisha magonjwa ya zinaa (ikiwa ni pamoja na VVU) vinaweza kuingia mwilini kwa urahisi zaidi na kusababisha magonjwa. Dawa za kuua mbegu za kiume hazilindi dhidi ya magonjwa ya zinaa.

Nyenzo zifuatazo za lugha ya Kiingereza zinaweza kuwa muhimu. Tafadhali kumbuka kuwa Mwongozo hauwajibiki kwa maudhui ya nyenzo hizi.

1. CDC: Ufanisi wa Kondomu: Tovuti hii inatoa taarifa kuhusu matumizi sahihi ya kondomu za kiume na za kike na kinga ya mpira ya meno, kuzuia maambukizi ya zinaa kwa kutumia kondomu za kiume, na viungo vya rasilimali za ziada.