Kandidiasi ni maambukizi ya fangasi ambayo husababishwa na aina kadhaa za chachu Kandida, hasa Candida albicans.
Wakati chachu ya Kandida inapokua bila kudhibitiwa, inaweza kuenea kupitia damu na sehemu zingine za mwili na kusababisha maambukizi.
Aina ya kawaida ya kandidiasi ni maambukizi ya juu juu ya mdomo, uke, au ngozi yasababishayo mabaka meupe au mekundu na kujikuna, mwasho, au vyote viwili.
Watu ambao mfumo wao wa kinga umedhoofika huenda wakawa na maambukizi makubwa ya umio na viungo vingine vya ndani.
Sampuli ya vitu vilivyoambukizwa huchunguzwa kwa darubini na kutumwa kwenye maabara ili yakuzwe.
Dawa za kuzuia fangasi zinaweza kutumika moja kwa moja kwenye eneo lililoathiriwa au kumezwa kwa mdomo, lakini maambukizi makubwa huhitaji dawa zinazotolewa kwa njia ya vena.
Kandida ni chachu ambayo kwa kawaida huwa kwenye ngozi, kwenye njia ya utumbo na katika eneo la uzazi. Kwa kawaida, Kandida katika maeneo haya haisababishi matatizo. Hata hivyo, wakati mwingine kuvu husababisha maambukizi ya ngozi, maambukizi ya mdomo (yanayoathiri utando wa ute), au maambukizi ya uke na sehemu za siri. Maambukizi kama hayo yanaweza kutokea kwa watu wenye mfumo wenye afya wa kinga mwilini, lakini hukithiri au ni ya kawaida zaidi miongoni mwa watu wenye kisukari, saratani, au maambukizi ya VVU yaliyoendelea (pia huitwa UKIMWI) na kwa wajawazito. Kandidiasi ya mdomo na umio ni ya kawaida miongoni mwa watu walio na maambukizi ya VVU yaliyoendelea. Kandidiasi pia ni ya kawaida miongoni mwa watu wanaotumia viuavijasumu kwa sababu viuavijasumu huua bakteria ambao kwa kawaida huishi mwilini na kushindana na Kandida kupata virutubisho mwilini, hali inayoruhusu Kandida kukua bila kudhibitiwa.
Kandidiasi ni ugonjwa unaosumbua lakini ni nadra kuhatarisha maisha. Hata hivyo, baadhi ya aina za kandidiasi ni mbaya. Zinajumuisha:
Kandidiasi vamizi
Kandidemia (aina ya kawaida zaidi ya kandidiasi vamizi)
Katika kandidiasi vamizi, maambukizi huenea hadi sehemu zingine za mwili, kama vile vali za moyo, ubongo, wengu, figo, na macho. Kandidiasisi vamizi hutokea hasa kwa watu walio na mfumo dhaifu wa kinga mwilini na katika watu waliolazwa hospitalini. Kandidiasisi ni mojawapo ya maambukizi ya kawaida zaidi yanayopatikana hospitalini.
Kandidiasi ya umio ni mojawapo ya magonjwa yanayoonyesha kuwa maambukizi ya VVU yamekua maambukizi ya VVU yaliyoendelea (pia huitwa UKIMWI).
Candidemia ni wakati maambukizi ya kandida yanaenea kupitia damu. Ni maambukizi hatari. Nchini Marekani, Kandida ni chanzo cha kawaida cha maambukizi ya damu. Hatari ya kupata maambukizi haya huongezeka kutokana na hali fulani, kama vile zifuatazo:
Upasuaji mkuu wa tumbo
Matumizi ya mifereji au mirija ya mishipa—hasa mirija ambayo imeingizwa kwenye mojawapo ya vena kubwa za shingo, sehemu ya juu ya kifua, au kinena (katheta kuu ya venous) au mirija ambayo hutumika kutoa lishe (kulisha kwa njia ya mishipa)
Matumizi ya viuavijasumu fulani
Ugonjwa wa Candidemia mara nyingi husababisha kifo iwapo hautatibiwa haraka.
(Tazama pia Muhtasari wa Maambukizi ya Fangasi, Kandidiasi (Maambukizi ya Chachu) ya ngozi, na Maambukizi ya Chachu ya Uke.)
Dalili za Kandidiasisi
Maambukizi ya mdomo (ugonjwa wa kuvimba ndani kwa ndani mwilini) husababisha yafuatayo:
Madoa meupe na yenye maumivu ndani ya mdomo
Kupasuka kwenye pembe za mdomo (cheilitis)
Ulimi mwekundu, wenye uchungu, na ulio laini
In candidiasis of the mouth, white, painful patches form in the mouth—for example, under dentures (top photo) or on the tongue (bottom photo).
In candidiasis of the mouth, white, painful patches form in the mouth—for example, under dentures (top photo) or on the
Images courtesy of Jonathan Ship, MD.
In candidiasis of the mouth, white, painful patches may form on the inside of the lips.
In candidiasis of the mouth, white, painful patches may form on the inside of the lips.
© Springer Science+Business Media
In candidiasis of the mouth, white, painful patches may form on the tongue.
In candidiasis of the mouth, white, painful patches may form on the tongue.
© Springer Science+Business Media
In candidiasis of the mouth, white, painful patches form in the mouth—for example, under dentures (top photo) or on the tongue (bottom photo).
In candidiasis of the mouth, white, painful patches form in the mouth—for example, under dentures (top photo) or on the
Images courtesy of Jonathan Ship, MD.
In candidiasis of the mouth, white, painful patches may form on the inside of the lips.
In candidiasis of the mouth, white, painful patches may form on the inside of the lips.
© Springer Science+Business Media
In candidiasis of the mouth, white, painful patches may form on the tongue.
In candidiasis of the mouth, white, painful patches may form on the tongue.
© Springer Science+Business Media
Madoa kwenye umio husababisha maumivu au matatizo ya kumeza.
This photo shows whitish patches caused by Candida.
Ngozi inapoambukizwa, upele unaowaka hutokea. Aina nyingine za upele wa nepi husababishwa na Kandida.
Iwapo maambukizi yataenea hadi sehemu zingine za mwili au kupitia damu, huwa hatari zaidi. Yanaweza kusababisha homa, mlio wa moyo, uvimbe wa wengu, shinikizo la damu la chini sana (mshtuko), na kupungua kwa uzalishaji wa mkojo. Maambukizi ya retina na sehemu za ndani ya jicho yanaweza kusababisha upofu.
Iwapo maambukizi ni makali, viungo kadhaa vinaweza kuacha kufanya kazi na maambukizi hayo yanaweza kusababisha kifo.
Utambuzi wa Kandidiasisi
Uchunguzi na ukuzaji wa sampuli ya damu au tishu ambazo zimeambukizwa
Wakati mwingine vipimo vya damu
Kipimo cha mmenyuko wa mnyororo wa polima (PCR)
Maambukizi mengi ya moja kwa moja, hasa yale ambayo huathiri ngozi au utando wa ute kama vile mdomo na uke, huonekana kutokana na dalili pekee.
Ili kuthibitisha utambuzi, lazima daktari atambue fangasi katika sampuli inayotazamwa kwenye darubini. Sampuli za damu au tishu zingine ambazo zimeambukizwa zinaweza kutumwa kwenye maabara ili kukuzwa na kuchunguzwa ili kubaini fangasi.
Madaktari wanaweza kufanya vipimo vya damu ili kugundua Kandida.
Vipimo vingine vinavyogundua nyenzo za kijenetiki katika vijidudu vinaweza kufanywa, ikiwa ni pamoja na mmenyuko wa mnyororo wa polimerasi (PCR). Kipimo cha PCR hutumika kutoa nakala nyingi za jeni kutoka kwenye kuvu, hivyo kufanya kuvu liwe rahisi zaidi kutambuliwa.
Vipimo vingine vinaweza kufanywa kwenye sampuli za damu au tishu ili kugundua protini za Kandida katika damu. Kipimo moja kama hicho kinaitwa matrix-assisted laser desorption/ionization–time of flight au MALDI-TOF. Vipimo hivi vinaweza kuwasaidia madaktari kufanya utambuzi.
Ikiwa kandidiasisi itagunduliwa, madaktari wanaweza kuchunguza macho ili kubaini iwapo yameambukizwa.
Tiba ya Kandidiasisi
Dawa za kuua kuvu
Kandidiasisi inayotokea kwenye ngozi au mdomoni au ukeni pekee inaweza kutibiwa kwa dawa za kuzuia fangasi (kama vile clotrimazole na nystatin) ambazo hupakwa moja kwa moja kwenye eneo lililoathiriwa. Daktari anaweza pia kuagiza dawa ya kuzuia fangasi aina ya fluconazole itumike kwa njia ya mdomo.
Kwa maambukizi ya umio, madaktari huagiza dawa za kuzuia fangasi (kama vile fluconazole au itraconazole) zitumike kwa njia ya mdomo. Ikiwa dawa hizi hazifanyi kazi au ikiwa maambukizi ni makali, dawa zingine za kuzuia fangasi hutumika.
Kandidiasisi iliyoenea katika damu na mwili kwa kawaida hutibiwa na anidulafungin, caspofungin, au micafungin inayotolewa kwa njia ya mishipa. Watu wanaweza kubadilishiwa watumie fluconazole, ambayo inaweza kutolewa kwa njia ya mishipa au kwa mdomo (kwa kumeza). Iwapo maambukizi yataanza kutoweka, watu wengi hubadilishiwa waanze kutumia dawa za kumeza. Iwapo maambukizi ni magumu kutibu, amphotericin B inaweza kutolewa kwa njia ya mishipa. Madaktari wanaweza kuendelea na matibabu kwa wiki 2 hadi 3 kwa watu walio na maambukizi hatari.
Kandidiasisi ni mbaya zaidi na haiathiriwi na matibabu kwa watu wenye matatizo fulani, kama vile kisukari au mfumo dhaifu wa kinga (kwa mfano, kwa watu wenye idadi ndogo ya seli nyeupe za damu zinazoitwa neutrophils), au matatzo (kwa mfano, yale ambayo huhitaji lishe na kulisha kupitia mishipa, au kuwekwa kwa katheta ya mkojo). Kwa watu wenye kisukari, kudhibiti viwango vya sukari kwenye damu husaidia kuponya maambukizi. Vifaa vya matibabu vilivyoambukizwa kama vile katheta wakati mwingine huondolewa, hasa ikiwa watu pia wana maambukizi ya damu.
