Kukosa hewa wakati wa kuzaliwa ni kupungua kwa mtiririko wa damu kwenye tishu za mtoto mchanga au kupungua kwa oksijeni katika damu ya mtoto mchanga kabla, wakati, au mara tu baada ya kuzaliwa.
Mtoto anapozaliwa, daktari au mkunga humchunguza ili kuona kama kuna kasoro au dalili zozote za mfadhaiko. Hali ya mtoto mchanga mara tu baada ya kuzaliwa hurekodiwa dakika ya kwanza na dakika tano baada ya kuzaliwa kwa kutumia alama ya Apgar. Alama ya Apgar hutumika kupatiana pointi kwa mapigo ya moyo, juhudi za kupumua, toni ya misuli, hisia, na rangi. Katika dakika ya tano, alama ya 7 hadi 10 inachukuliwa kuwa ya kawaida, 4 hadi 6 ni ya kati, na 0 hadi 3 ni hafifu. Alama ya chini ya Apgar ni ishara kwamba mtoto aliyezaliwa karibuni ana shida na anaweza kuhitaji usaidizi wa ziada katika kupumua au mzunguko wa damu. Alama ya Apgar haitabiri chochote kuhusu afya ya mtoto baada ya dakika chache za kwanza za maisha.
Alama ya Apgar
Sifa | Kifupi* | Alama† | ||
|---|---|---|---|---|
0 | 1 | 2 | ||
Rangi ya ngozi | Mwonekano | Bluu yote, hafifu | Mwili wa waridi, mikono na miguu ya buluu | Waridi kabisa |
Kipimo cha mapigo ya moyo | Mpigo wa moyo | Hakuna mpigo wa moyo | Chini ya midundo 100 kwa dakika | Zaidi ya midundo 100 kwa dakika |
Mwitikio wa tendohiari kwa kuchochea pua (kwa kuigusa kwa kidole au katheta) | Grimace | Hakuna jibu kwa kuchochea | Grimace | Kupiga chafya, kukohoa |
Toni ya misuli | Shughuli | Ulegevu, hakuna mwendo | Kuinama mikono na miguu | Mwendo amilifu |
Kupumua | Upumuaji | Hakuna kupumua | Isiyo ya kawaida, polepole | Kilio kizuri |
* Neno "Apgar" ni kifupisho pia. Herufi A, P, G, A, na R zinalingana na herufi pana katika safuwima hii. | ||||
† Mtoto hupewa alama kuanzia 0 hadi 2 kwa kila moja ya sifa 5. Jumla ya alama 7 hadi 10 kwa dakika 5 inachukuliwa kuwa ya kawaida, 4 hadi 6 ni ya kati, na 0 hadi 3 ni ya chini. | ||||
Watoto wachanga walio na alama hafifu ya Apgar wanaweza kuwa na shida ya kupumua au shida ya mtiririko wa damu. Ukosefu wa hewa wakati wa kuzaliwa (pia huitwa perinatal asphyxia) ni kupungua kwa mtiririko wa damu kwenye tishu za mtoto mchanga au kupungua kwa oksijeni katika damu ya mtoto mchanga kabla, wakati, au mara tu baada ya kuzaliwa. Baadhi ya mambo yanayoweza kusababisha hali hiyo ni pamoja na yafuatayo:
Kutenganishwa kwa kondo la nyuma kutoka kwenye uterasi kabla ya kujifungua (kutengana kwa kondo la nyuma)
Kuzuiwa kwa mtiririko wa damu kwenye kitovu
Ukuaji usio wa kawaida wa kijusi (kwa mfano, wakati kuna kasoro ya kijeni)
Maambukizi makali kwenye kijusi
Kuathiriwa na dawa fulani au dawa haramu kabla ya kujifungua
Mama kutokwa na damu nyingi
Mama kuwa mgonjwa sana
Wakati mwingine chanzo halisi cha kukosa hewa wakati wa kuzaliwa hakiwezi kutambuliwa.
Kwa chanzo chochote kile, watoto wachanga walioathiriwa huonekana wamesawijika na hawana uhai wakati wa kuzaliwa. Wanapumua kwa udhaifu au hawapumui kabisa na wanakuwa na mapigo ya moyo ya polepole sana. Madaktari na wauguzi hutoa huduma ya kumrejesha (kurudisha fahamu) mtoto mchanga. Kurusisha fahamu kunaweza kujumuisha matumizi ya mfuko na barakoa ya kufufua ili kusukuma hewa kwenye mapafu au kuingiza mrija wa kupumulia kwenye koo la mtoto mchanga (endotrachea intubation). Ikiwa ukosefu wa hewa unasababishwa na upotezaji wa damu kwa haraka, mtoto mchanga anaweza kuwa katika hali ya mshtuko. Mtoto mchanga huwekewa maji haraka kupitia mshipa, na wakati mwingine kuongezewa damu au plasma.
Watoto wachanga wanaweza kuhitaji huduma katika kitengo cha uangalizi wa kina wa watoto wachanga (NICU).
Watoto wachanga walio na tatizo la ukosefu wa hewa wanaweza kuonyesha dalili za kuumia kwa mfumo mmoja au zaidi wa kiungo, ikiwa ni pamoja na yafuatayo:
Moyo: Rangi mbaya, shinikizo la chini la damu
Mapafu: Ugumu wa kupumua na viwango vya chini vya oksijeni
Ubongo: Kukosa nguvu, vifafa, au hata kukosa fahamu
Figo: Kupungua kwa uzalishaji wa mkojo
Ini: Ugumu wa kutengeneza protini zinazohitajika ili damu igande kawaida
Utumbo: Ugumu wa kumeng’enya maziwa
Mfumo wa kutengeneza damu: Idadi ndogo ya chembe chembe za kugandisha damu na kutokwa na damu
Watoto wachanga wanaweza kuhitaji dawa ili kusaidia utendaji kazi wa moyo wao na mashine ya kupumulia ili kuwasaidia kupumua.
Viungo vingi vilivyoharibiwa na ukosefu wa hewa wakati wa kuzaliwa hupona kwa zaidi ya wiki moja, lakini uharibifu wa ubongo unaweza kuendelea kuwepo kwa baadhi ya watoto wachanga. Watoto wachanga walio na majeraha madogo au wasio na majeraha yoyote kwenye ubongo huenda wasiwe na matatizo ya kiafya yanayoendelea. Wale walio na majeraha ya wastani au makali kwenye ubongo wanaweza kuwa na matatizo ya kudumu ya ukuaji, kuanzia matatizo madogo ya kujifunza ukuaji uliochelewa na kupooza kwa ubongo.
Baadhi ya watoto wachanga wenye shida kubwa ya kupumua hawaishi.
