Matatizo ya ngono kwa wanawake yanaweza kujumuisha maumivu wakati wa tendo la ndoa, mikazo isiyo ya hiari na yenye maumivu ya misuli inayozunguka uke (vaginismus), kukosa hamu ya ngono (libido ndogo), na matatizo ya kuamshwa kwa hisia za ngono au kufikia kilele. Ili tatizo la utendaji wa kingono litambuliwe kama ugonjwa, matatizo haya lazima yamsababishie mwanamke msongo wa mawazo.
Matatizo ya ngono kwa wanawake yanaweza kusababishwa na sababu za kimwili, za kisaikolojia, au mchanganyiko wa zote mbili, ambapo kila moja huathiri nyingine.
Katika uchunguzi wa matatizo ya ngono, madaktari kwa kawaida huzungumza na mwanamke na wakati mwingine na mwenzi wake; uchunguzi wa nyonga mara nyingi huhitajika ikiwa kuna maumivu au matatizo ya kufikia kilele.
Matibabu ya matatizo ya ngono kwa wanawake hutegemea chanzo chake, na yanaweza kujumuisha elimu kuhusu utendaji wa ngono, matumizi ya dawa, tiba ya viungo vya nyonga, au tiba ya kisaikolojia au ya ngono.
Wanawake wengi huwa na wasiwasi kuhusu utendaji wao wa kingono. Ikiwa matatizo ni makubwa kiasi cha kusababisha msongo wa mawazo, yanaweza kuainishwa kama matatizo ya utendaji wa kingono. Takriban asilimia 12 ya wanawake nchini Marekani wana matatizo ya utendaji wa kingono.
Matatizo ya utendaji wa kingono yanaweza kuelezewa na kutambuliwa kulingana na aina mahususi za matatizo, kama yafuatayo:
Kukosa hamu ya shughuli za ngono na/au ugumu wa kuamsha hisia za kingono (unaoitwa ugonjwa wa hamu/kuamshwa kingono).
Kukaza kwa misuli ya uke bila hiari au maumivu wakati wa tendo la ndoa (unaoitwa ugonjwa wa maumivu ya genito-pelvic/kuingiliwa).
Ugumu wa kufikia kilele licha ya kuwa na hamu ya kawaida ya ngono (unaoitwa ugonjwa wa kufikia kilele kwa wanawake).
Matatizo ya utendaji wa ngono yanayosababishwa na matumizi ya dawa au vitu vingine.
Matatizo mengine ya utendaji wa ngono (madaktari huyarejelea kama “matatizo mengine ya ngono yaliyoainishwa au yasiyoainishwa”).
Katika matatizo ya utendaji wa ngono yanayosababishwa na dawa au vitu vingine, tatizo la ngono huhusishwa na kuanza kutumia, kubadilisha kipimo, au kuacha kutumia dutu fulani (ikiwemo dawa haramu) au dawa za matibabu.
Matatizo mengine ya utendaji wa ngono yanahusisha matatizo ya ngono ambayo hayalingani na makundi mengine yaliyobainishwa. Haya ni matatizo ya ngono ambayo hayana sababu inayotambulika au hayatimizi kikamilifu vigezo vya ugonjwa mahususi wa ngono.
Ugonjwa wa kuamka kwa kudumu kwa sehemu za siri ni ugonjwa nadra unaoweza kutokea kwa wanaume na wanawake, lakini hauna vigezo maalum vya utambuzi. Wanawake wenye ugonjwa huu hupata msisimko mkubwa wa kimwili (unaodhihirishwa na kuongezeka kwa mtiririko wa damu kwenye viungo vya uzazi na kuongezeka kwa ute wa uke), lakini hawana hamu ya ngono. Hakuna chanzo cha msisimko kinachotambulika, na kwa kawaida msisimko huo haupungui hata baada ya kufikia kilele.
Mara nyingi, wanawake wenye matatizo ya ngono huwa na dalili za zaidi ya tatizo moja maalum. Kwa mfano, wanawake wanaopata maumivu wakati wa ngono au wanaopata ugumu wa kuamka kingono kwa kawaida hufurahia ngono kidogo na wanaweza kuwa na ugumu wa kufikia kilele.
Mwitikio wa mwanamke katika ngono huathiriwa kwa kiasi kikubwa na afya yake ya akili na ubora wa uhusiano wake na mwenzi wake. Kwa kawaida, hamu ya awali ya ngono hupungua kadri umri unavyoongezeka, lakini inaweza kuongezeka tena anapokuwa na mwenzi mpya katika umri wowote.
Utendaji wa Ngono wa Kawaida
Utendaji na mwitikio wa ngono huhusisha akili (mawazo na hisia) pamoja na mwili (ikiwemo mifumo ya neva, mzunguko wa damu, na homoni). Mwitikio wa ngono unajumuisha
Kutamani, pia huitwa hamu au libido.
Msisimko
Mshindo
Suluhisho
Hamu (libido)
Tamaa ni hamu ya kushiriki au kuendelea na shughuli za ngono. Hamu ya ngono inaweza kuchochewa na mawazo, maneno, vitu vinavyoonekana, harufu, au mguso. Tamaa inaweza kuonekana wazi mwanzoni au kujengeka taratibu shughuli za ngono na msisimko zinapoanza.
Kwa wanawake, hamu ya ngono na kuamka kingono mara nyingi huhusiana kwa karibu. Msisimko wa kingono unaweza kusababisha hisia za raha na mwitikio wa kimwili (ikiwemo kuongezeka kwa mtiririko wa damu kwenye eneo la uzazi). Hamu ya kuridhika kingono huongezeka kadri shughuli za ngono na mahaba zinavyoendelea.
Msisimko
Kuamka kuna kipengele cha kihisia—msisimko wa ngono unaohisiwa na kufikiriwa. Pia kuna kipengele cha kimwili—ongezeko la mtiririko wa damu kwenda kwenye viungo vya uzazi. Mtiririko wa damu unaweza kuongezeka hata bila mwanamke kutambua au kuhisi kuwa ameamshwa kingono. Kwa wanawake, ongezeko la mtiririko wa damu husababisha kisimi na kuta za uke kuvimba (mchakato unaoitwa engorgement). Ongezeko hilo pia husababisha kuongezeka kwa ute wa uke, ambao husaidia ulainishaji.
Mwitikio huu wa kiakili-mwili unaosababisha kuvimba na ulainishaji hutokea ndani ya sekunde chache baada ya kichocheo cha ngono. Ubongo unapohisi kichocheo cha ngono—hata kama hakihisiwi kuwa cha kuamsha hisia—huanzisha mwitikio huu. Wakati wa mwitikio huu, wanawake vijana huripoti mara nyingi zaidi hisia za miwasho au mipigo katika sehemu za siri. Kadri wanawake wanavyozeeka, mtiririko wa damu unaochochewa na msisimko wa ngono hupungua, lakini ulainishaji unaweza kuendelea kuwepo.
Mshindo
Kilele cha ngono (orgasm) ni hatua ya juu kabisa ya msisimko wa kingono. Kabla tu ya kufika kileleni, mvutano wa misuli mwilini huongezeka. Wakati wa kufikia kilele, misuli inayozunguka uke hukaza na kulegea kwa mdundo. Baadhi ya wanawake wanaweza kupata vilele zaidi ya kimoja. Homoni zinazotolewa wakati wa kilele zinaweza kuchangia hisia za ustawi, utulivu, au uchovu unaofuata (hatua ya kutimia).
Suluhisho
Hatua ya kutimia ni hali ya kujisikia vizuri na kulegea kwa misuli mwilini. Hatua hii kwa kawaida hufuata baada ya kufikia kilele. Hata hivyo, inaweza kutokea taratibu baada ya shughuli za ngono zenye msisimko mkubwa hata bila kufikia kilele. Baadhi ya wanawake wanaweza kupata msisimko mwingine karibu wakati huo huo baada ya hatua ya kutulia.
Sababu
Sababu nyingi zinaweza kusababisha au kuchangia aina mbalimbali za matatizo ya ngono. Kijadi, sababu hizi hugawanywa kuwa za kimwili au za kisaikolojia. Hata hivyo, aina hizi mbili za sababu haziwezi kutenganishwa kikamilifu. Sababu za kisaikolojia zinaweza kusababisha mabadiliko ya kimwili katika ubongo, neva, homoni, na hatimaye viungo vya uzazi. Vivyo hivyo, mabadiliko ya kimwili yanaweza kuleta athari za kisaikolojia, ambazo huendelea kuathiri mwili. Baadhi ya mambo yanahusiana zaidi na hali au mazingira kuliko na mwanamke mwenyewe. Mara nyingi, chanzo halisi cha matatizo ya ngono hakitambuliki wazi.
Hali za kisaikolojia
Mfadhaiko na wasiwasi ni sababu zinazochangia kwa kawaida matatizo ya ngono. Wakati mwingine, mfadhaiko unapodhibitiwa vyema, matatizo ya ngono pia hupungua. Hata hivyo, baadhi ya dawa za mfadhaiko (vizuizi teule vya ufyonzaji upya wa serotonini) zinaweza pia kusababisha matatizo ya ngono.
Hofu mbalimbali—kama hofu ya kukosa udhibiti, kukataliwa, au kumpoteza mwenzi—pamoja na kujithamini kwa kiwango cha chini, vinaweza kuchangia matatizo ya ngono.
Matukio ya awali yanaweza kuathiri ukuaji wa kisaikolojia na kijinsia wa mwanamke, na kusababisha matatizo yafuatayo:
Matukio mabaya ya kingono au mengineyo, ikiwemo kiwewe cha kingono, yanaweza kusababisha kujiona duni, aibu, au hatia.
Unyanyasaji wa kihisia, kimwili, au kingono wakati wa utoto au ujana unaweza kuwafundisha watoto kuficha na kudhibiti hisia—njia ya kujilinda inayoweza kuwa muhimu wakati huo. Hata hivyo, wanawake waliyozoea kuficha hisia wanaweza kupata ugumu wa kuonyesha hisia za kingono.
Wanawake waliopoteza mzazi au mpendwa mwingine wakiwa watoto wanaweza kuwa na ugumu wa kuwa karibu na mwenzi wa ngono kwa hofu ya kupoteza tena—wakati mwingine bila wao kutambua.
Wasiwasi mbalimbali wa kingono unaweza kudhoofisha utendaji wa ngono. Kwa mfano, wanawake wanaweza kuwa na wasiwasi kuhusu matokeo yasiyotakikana ya ngono (kama ujauzito au maambukizi ya zinaa) au kuhusu utendaji wao au wa mwenzi wao.
Mambo yanayohusiana na hali ya sasa ya mwanamke (yanayoitwa mambo ya muktadha) yanayoweza kuathiri utendaji wa ngono ni pamoja na
Taswira ya nafsi: Kwa mfano, wanawake wanaweza kuwa na taswira duni ya kingono iwapo wana mtazamo hasi wa mwili, kushindwa kujizuia kukojoa, matatizo ya uzazi, au wamefanyiwa upasuaji wa kuondoa titi, uterasi, au sehemu nyingine ya mwili inayohusiana na ngono.
Uhusiano: Wanawake wanaweza kukosa kumwamini mwenzi wao au kuwa na hisia hasi kumhusu. Huenda wakahisi kuvutiwa kidogo na mwenzi wao ikilinganishwa na awali katika uhusiano.
Mazingira: Mazingira yanaweza yasiwe ya kimapenzi, ya faragha, au salama vya kutosha kwa ajili ya kujieleza kingono.
Utamaduni: Wanawake wanaweza kutoka katika tamaduni zinazozuia kujieleza au kushiriki katika shughuli za ngono. Baadhi ya tamaduni huwafanya wanawake wawe na aibu au hatia kuhusu masuala ya ngono. Wanawake na wenzi wao wanaweza kutoka katika tamaduni zinazotazama baadhi ya mienendo ya ngono kwa mitazamo tofauti.
Vikengeusho au msongo wa mawazo: Majukumu ya familia, kazi, fedha, au mambo mengine yanaweza kuwasumbua wanawake kimawazo na hivyo kuathiri kuamka kingono.
Je, Ulijua...
|
Hali za kimwili
Hali mbalimbali za kimwili, mabadiliko ya homoni, dawa za matibabu, na matumizi ya dawa haramu yanaweza kusababisha au kuchangia matatizo ya ngono. Mabadiliko ya homoni yanayotokana na kuzeeka au magonjwa yanaweza kuathiri utendaji wa ngono.
Baada ya ukomo wa hedhi, mabadiliko katika uke na njia ya mkojo (yanayoitwa ugonjwa wa mfumo wa mkojo-uzazi unaohusiana na kukoma hedhi) yanaweza kuathiri utendaji wa ngono. Kwa mfano, tishu za uke zinaweza kuwa nyembamba, kavu, na kupoteza unyumbufu baada ya kukoma hedhi kwa sababu viwango vya estrojeni hupungua. Hali hii, inayoitwa kudhoofika kwa uke (au vaginitis ya kudhoofika), inaweza kufanya tendo la ndoa kusababisha maumivu. Dalili za mkojo zinazoweza kutokea wakati wa ukomo wa hedhi ni pamoja na hitaji la kukojoa kwa haraka (haraka ya kukojoa) na maambukizi ya mara nyingi ya njia ya mkojo.
Dalili zinazofanana zinaweza pia kutokea baada ya kuondolewa kwa ovari zote au kutokana na mabadiliko ya homoni yanayotokea baada ya kujifungua (baada ya kupata mtoto).
Vizuizi teule vya ufyonzaji upya wa serotonini (SSRIs), ambavyo ni aina ya dawa za mfadhaiko, mara nyingi husababisha matatizo ya utendaji wa ngono. Dawa hizi zinaweza kuchangia aina kadhaa za matatizo ya ngono.
Pombe pia inaweza kusababisha matatizo katika utendaji kazi wa kingono.
Nini Kinachoathiri Tendo la Ngono kwa Wanawake?
Aina | Kipengele |
|---|---|
Hali za kisaikolojia | Unyanyasaji (wa kihisia, kimwili, au kingono) wakati wa utotoni au ujana Wasiwasi Mfadhaiko Hofu ya ukaribu wa kihisia au kimwili Hofu ya kupoteza udhibiti Hofu ya kupoteza mwenzi Matarajio makubwa ya binafsi Hali duni ya kujithamini Wasiwasi kuhusu kutoweza kufikia kilele au kuhusu utendaji wa ngono wa mwenzi Wasiwasi kuhusu matokeo yasiyotakikana ya ngono (kama ujauzito usiotarajiwa au maambukizi ya zinaa) |
Matatizo ya hali mbalimbali | Taswira duni ya kingono inayoweza kutokana na kuwa na mtazamo hasi wa mwili, kushindwa kujizuia kukojoa, matatizo ya uzazi, au wamefanyiwa upasuaji wa kuondoa titi, uterasi, au sehemu nyingine ya mwili inayohusiana na ngono. Asili ya kitamaduni inayozuia kujieleza au shughuli za ngono Vikengeusho au msongo wa mawazo Matatizo ya uhusiano Mazingira yasiyofaa kwa shughuli za ngono |
Hali za kimwili | Hitilafu katika viungo vya uzazi (kama kasoro za kuzaliwa nazo au makovu baada ya upasuaji au tiba ya mionzi) Nyonyesha Mabadiliko katika ngozi inayozunguka uwazi wa eneo la uke (kama vile lichen sclerosus) Ukeketaji (ukatili wa kukata au kuharibu sehemu za siri za mwanamke) Ugonjwa wa mfumo wa mkojo-uzazi unaohusiana na kukoma hedhi (mabadiliko katika uke na njia ya mkojo yanayotokea wakati wa kukoma hedhi, ikiwemo kukonda kwa tishu za uke na hitaji la ghafla la kukojoa) Maambukizi ya sehemu za siri (kama vile malengelenge ya sehemu za siri) au maambukizi ya uke Uchovu Hyperprolaktinemia (viwango vya juu vya prolaktini, homoni inayozalishwa na tezi ya pituitari) Uharibifu wa neva (unaoweza kusababishwa na kisukari, sclerosis nyingi, neuropathy ya pembeni, au magonjwa ya uti wa mgongo) Kushuka kwa viungo vya nyonga (kushuka kwa kiungo cha nyonga kama vile uke au mfuko wa uzazi) Ulemavu wa mwili Afya duni Kukoma hedhi kabla ya wakati (upungufu wa kazi ya ovari) Baadhi ya magonjwa ya ubongo na uti wa mgongo, kama vile sclerosis nyingi Ugonjwa wa matumizi ya dawa haramu (kuendelea kutumia dawa hizo licha ya matatizo yanayosababishwa na matumizi yake) Kuondolewa kwa ovari zote mbili kwa upasuaji kwa wanawake ambao bado hawajakoma hedhi |
Dawa na mihadarati mingine | Pombe Baadhi ya dawa za mfadhaiko, hasa vizuizi teule vya ufyonzaji upya wa serotonini Antihistamini Vizuizi vya beta (vinavyotumika kutibu shinikizo la damu au matatizo ya moyo) pamoja na dawa nyingine za kutibu shinikizo la damu Vidhibiti vya homoni vinavyotoa gonadotropini (vinavyotumika kutibu utasa) Opioidi (Dawa za afyuni) |
Utambuzi wa Ugonjwa
Mahojiano na mwanamke husika na, wakati mwingine, mwenzi wake
Uchunguzi wa Fupanyonga
Ugonjwa wa matatizo ya ngono kwa kawaida hutambuliwa pale dalili zinapokuwepo kwa angalau miezi 6 na kusababisha mfadhaiko mkubwa. Baadhi ya wanawake hawaoni usumbufu au mfadhaiko kutokana na kupungua au kutokuwepo kwa hamu ya ngono, msisimko, au kufikia kilele. Katika hali kama hizo, ugonjwa hautambuliwi.
Matatizo ya ngono kwa wanawake yanaweza kubainishwa kwa angalau moja ya yafuatayo:
Maumivu wakati wa shughuli za ngono
Kupoteza hamu ya kushiriki ngono
Kuamka kingono kwa kiwango cha chini
Kutoweza kufikia kilele cha ngono
Utambuzi wa matatizo ya ngono huhusisha maswali ya kina kwa mwanamke na, wakati mwingine, mwenzi wake. Madaktari huanza kwa kumwomba mwanamke aeleze tatizo kwa maneno yake mwenyewe. Kisha madaktari huuliza kuhusu yafuatayo:
Dalili
Matatizo Mengine
Taratibu za uzazi na ujauzito zilizowahi kufanywa.
Majeraha katika eneo la nyonga.
Kiwewe cha kingono
Matumizi ya dawa haramu
Uhusiano wake na mwenzi wake
Matatizo ya utendaji wa ngono kwa mwenzi wake
Hisia
Kujithamini
Mahusiano ya utotoni
Uzoefu wa awali wa ngono
Sifa binafsi (kama uwezo wake wa kuamini, mwelekeo wa kuwa na wasiwasi, na hitaji la kujisikia ana udhibiti)
Madaktari hufanya uchunguzi wa nyonga ili kubaini kasoro katika viungo vya nje na vya ndani vya uzazi, ikiwemo vulva, uke, na mlango wa kizazi. Mara nyingi madaktari wanaweza kutambua chanzo cha maumivu. Baadhi ya wanawake wenye maumivu ya ngono au historia ya kiwewe cha kingono huona ni vigumu kufanyiwa uchunguzi wa nyonga. Hili linaweza kujadiliwa na daktari kabla ya uchunguzi. Baadhi ya mikakati ya kufanya uchunguzi wa fupanyonga uwe rahisi zaidi ni kama ifuatavyo:
Mwanamke na daktari wake wanaweza kujadili uchunguzi kabla haujaanza na kukubaliana jinsi ya kuwasiliana wakati wa uchunguzi.
Mwanamke anaweza kushikilia kioo ili kuweza kuona kile ambacho daktari anaona wakati wa uchunguzi na kumruhusu daktari kumwonyesha matatizo yoyote yanayogunduliwa.
Mwanamke anaweza kuweka mkono wake kwenye mkono wa daktari ili awe na udhibiti zaidi wakati wa uchunguzi.
Hata hivyo, iwapo madaktari wanashuku maambukizi ya zinaa au maambukizi mengine (kama vile maambukizi ya chachu au vaginosis ya bakteria), wanaweza kuingiza speculum (kifaa) ndani ya uke ili kuona uke na mlango wa kizazi (kama ilivyo katika kipimo cha Papanicolaou, au Pap), kisha kuchukua sampuli ya majimaji kutoka uke au mlango wa kizazi na kuyapeleka maabara kwa uchunguzi.
Matibabu
Matibabu ya sababu za maumivu ya ngono
Dawa mbalimbali, ikiwemo tiba ya homoni
Tiba ya mazoezi ya nyonga
Wakati mwingine, tiba ya kisaikolojia ya mtu binafsi, ya wanandoa, au tiba ya ngono.
Baadhi ya matibabu hutegemea chanzo cha tatizo la ngono. Hata hivyo, baadhi ya hatua za jumla zinaweza kusaidia bila kujali chanzo:
Kwa wenzi wote wawili, kujifunza kuhusu anatomia ya mwanamke na njia za kuongeza hamu ya ngono au kumwamsha kingono.
Kuboresha mawasiliano, ikiwemo kuhusu ngono, kati ya mwanamke na mwenzi wake
Kuhimiza uaminifu, heshima, na ukaribu wa kihisia kati ya wenzi: Sifa hizi zinaweza kukuzwa kwa msaada wa kitaalamu au bila msaada. Wanandoa wanaweza kuhitaji msaada wa kujifunza kutatua migogoro inayoweza kuathiri uhusiano wao.
Kutenga muda wa pamoja usiohusisha shughuli za ngono: Wanandoa wanaozungumza mara kwa mara wana uwezekano mkubwa wa kutamani na kufurahia ngono pamoja.
Kutenga muda na nafasi kwa ajili ya shughuli za ngono: Wanawake wanaweza kuwa na shughuli nyingi au kusumbuliwa na kazi, majukumu ya nyumbani, au watoto. Kuhakikisha mazingira ni ya faragha kunaweza kusaidia iwapo mwanamke ana hofu ya kukatizwa au kugunduliwa. Kutoa muda wa kutosha na mazingira yanayochochea hisia za ngono kunaweza kusaidia.
Kujihusisha na aina mbalimbali za shughuli za ngono. Kwa mfano, kupapasa na kubusiana sehemu za mwili zinazoleta msisimko, na kugusana sehemu za siri kabla ya kuanza tendo la ndoa, kunaweza kuongeza ukaribu na kupunguza wasiwasi.
Kuchukua hatua za kuzuia matokeo yasiyotakikana. Hatua hizi ni muhimu hasa pale hofu ya ujauzito au maambukizi ya zinaa inapodhoofisha hamu ya ngono.
Kufanya mazoezi ya umakinifu: Mazoezi ya umakinifu yanahusisha kujifunza kuzingatia kinachotokea kwa wakati uliopo bila kuhukumu au kujifuatilia kupita kiasi. Kuwa makini kwa njia hii huwasaidia wanawake kujinasua kutokana na vitu sumbufu na kuzingatia hisia wakati wa ngono kwa kubaki katika wakati husika. Rasilimali za kujifunza mbinu za umakinifu zinapatikana mtandaoni.
Wakati mwingine, kuelewa tu mahitaji ya mwitikio mzuri wa ngono hutosha kuwasaidia wanawake kubadilisha mitazamo na tabia zao. Hata hivyo, mara nyingi zaidi ya aina moja ya matibabu huhitajika kwa sababu wanawake wengi wana zaidi ya aina moja ya tatizo la ngono. Wakati mwingine, timu ya wataalamu mbalimbali inahitajika—ikiwemo madaktari wa huduma ya msingi, wataalamu wa magonjwa ya wanawake, wataalamu wa maumivu, wataalamu wa tiba ya kisaikolojia, wataalamu wa tiba ya ngono, na/au wataalamu wa tiba ya mwili.
Dawa
Tiba ya estrojeni inaweza kutumika kutibu matatizo ya ngono kwa wanawake wenye ugonjwa wa mfumo wa mkojo-uzazi unaohusiana na kukoma hedhi. Iwapo dalili ni za sehemu ya uke na njia ya mkojo pekee, madaktari kwa kawaida huagiza estrojeni ya kupakwa au kuingizwa ukeni kama krimu (kwa kutumia kifaa cha plastiki), tembe, au pete ya uke. Krimu ya estrojeni inaweza pia kupakwa nje kwenye vulva. Matibabu haya hutibu kwa ufanisi dalili za uke kama ukavu, kukonda kwa uke, haja ya ghafla ya kukojoa, na maambukizi ya mara kwa mara ya njia ya mkojo, lakini hayasaidii dalili kama mabadiliko ya hisia, joto jingi (hot flashes), au matatizo ya usingizi.
Prasteroni (aina ya sintetiki ya dehidroepiandrosteroni [DHEA]) inayowekwa ukeni kama kidonge cha kuyeyuka, inaweza kupunguza ukavu wa uke na kufanya ngono isiwe na maumivu kwa wanawake waliokoma hedhi.
Ospemifeni (aina ya kidhibiti teule cha vipokezi vya estrojeni) inaweza kutumika kutibu ugonjwa wa mfumo wa mkojo-uzazi wa kukoma hedhi kwa wanawake wasioweza kutumia tiba ya homoni za uke.
Kwa kuwa vizuizi teule vya ufyonzaji upya wa serotonini (SSRIs) vinaweza kuchangia matatizo mengi ya ngono, kubadilisha dawa hiyo na dawa ya mfadhaiko nyingine yenye athari ndogo kwa mwitikio wa ngono kunaweza kusaidia (kama vile bupropion, moclobemide, mirtazapine, au duloxetine). Aidha, kutumia bupropion pamoja na SSRI kunaweza kuboresha mwitikio wa ngono kuliko kutumia SSRI pekee. Baadhi ya ushahidi unaonyesha kuwa iwapo wanawake waliacha kufikia kilele baada ya kuanza kutumia SSRI, sildenafil (inayotumika kutibu tatizo la kusimama kwa uume) inaweza kuwasaidia kufikia kilele tena. Hata hivyo, sildenafil kwa kawaida haipendekezwi kwa wanawake kwa sababu ushahidi wa ufanisi wake bado hauko wazi.
Kwa wanawake waliokoma hedhi wanaotumia estrojeni ya mwili mzima pamoja na projestojeni, kuongeza testosterone (kwa kidonge au krimu ya kupaka ngozi) kunaweza kusaidia tatizo la hamu/kuamka kingono. Hata hivyo, matumizi ya testosterone kwa madhumuni haya bado huchukuliwa kuwa ya majaribio, na wanawake wanapaswa kujadili faida na hatari zake na daktari. Kwa wanawake wanaotumia testosterone, madaktari wanapaswa kufuatilia mara kwa mara madhara kama chunusi, kuota nywele nyingi kupita kiasi (hirsutism), na kuonekana kwa sifa za kiume (virilization).
Tiba za kisaikolojia
Tiba za kisaikolojia zinaweza kuwasaidia wanawake wenye matatizo ya ngono. Kwa mfano, tiba ya utambuzi-tabia inaweza kuwasaidia wanawake kutambua mitazamo ya kujichukulia vibaya inayotokana na ugonjwa au utasa. Tiba ya utambuzi inayotegemea umakinifu huchanganya tiba ya utambuzi-tabia na mazoezi ya umakinifu. Kama ilivyo katika tiba ya utambuzi-tabia, wanawake wanahimizwa kubaini mawazo hasi. Kisha wanahimizwa kuyaona mawazo hayo kama mawazo tu, na kutambua kuwa huenda yasiakisi uhalisia. Mbinu hii hupunguza usumbufu na mvurugo unaosababishwa na mawazo hayo. Tiba ya utambuzi inayotegemea umakinifu inaweza kutumika kutibu matatizo ya hamu/kuamka kingono na maumivu yanayotokea shinikizo linapowekwa kwenye uwazi wa uke (yanayoitwa vestibulodynia iliyochochewa, aina ya maumivu ya fuanyonga/ugonjwa wa kupenyeza).
Tiba ya kisaikolojia ya kina zaidi inaweza kuhitajika pale masuala ya utotoni (kama kiwewe cha kingono) yanapotatiza utendaji wa ngono.
Tiba ya wanandoa inaweza kusaidia kuboresha mawasiliano au kushughulikia matatizo ya uhusiano. Tiba ya ngono mara nyingi huwasaidia wanawake na wenzi wao kushughulikia matatizo yanayoathiri maisha yao ya ngono, yakiwemo matatizo mahususi ya ngono na mienendo ya uhusiano wao.
Matibabu mengine
Aina mbalimbali za tiba ya mwili zinaweza kuwa muhimu kwa wanawake wenye ugonjwa wa maumivu ya fupanyonga/kupenyeza.
Wataalamu wa tiba ya mwili wanaweza kutumia mbinu mbalimbali za kunyoosha na kulegeza misuli ya nyonga iliyokaza:
Uhamaji wa tishu laini na kuachiliwa kwa myofascial: Kutumia mienendo mbalimbali (kama vile kusukuma kwa mdundo au kukanda) ili kuweka shinikizo kwenye misuli au tishu zilizoathiriwa zinazofunika misuli (myofasciae)
Shinikizo la sehemu ya kuchochea: Kuweka shinikizo kwenye maeneo nyeti sana ya misuli iliyoathiriwa, ambayo inaweza kuwa mahali uchungu unapoanzia (sehemu za kuchochea)
Mchangamsho wa umeme: Kutumia mkondo wa umeme laini kupitia kwenye kifaa kilichowekwa kwenye mlango wa uke
Mazoezi ya kibofu cha mkojo na mazoezi ya kurekebisha utendaji wa utumbo: Kuwafanya wanawake kufuata ratiba madhubuti ya kukojoa na kupendekeza mazoezi ya kuimarisha misuli inayozunguka urethra na mkundu, wakati mwingine kwa kutumia mitambo ya kielektroniki
Atrasonografia ya utibabu: Kutumia nishati (inayotokana na mawimbi ya sauti ya masafa ya juu) kwenye misuli iliyoathirika ili kuongeza mtiririko wa damu, kuharakisha uponyaji, na kulegeza misuli iliyokaza
Ikiwa misuli ya nyonga iliyobana inafanya shughuli za ngono kuwa ya maumivu, wanawake wanaweza kuingiza vifaa vya kujitanua, vinavyopatikana kwa agizo la daktari au bila agizo ili kunyoosha uke na kupunguza hisi. Hatimaye, shughuli za ngono zinaweza kuwa na faraja zaidi.
Vilainishi na vimiminika vya kulainisha uke vinaweza kupunguza ukavu wa uke, ambao husababisha maumivu wakati wa tendo la ndoa. Matibabu haya yanajumuisha mafuta yanayotokana na vyakula (kama mafuta ya nazi), vilainishi vinavyotokana na silikoni, na bidhaa za vilainishi vinavyotokana na maji. Vilainishi vinavyotokana na maji hukauka haraka na mara nyingi huhitaji kupakwa tena, lakini hupendelewa zaidi kuliko jeli ya petroli na vilainishi vingine vinavyotokana na mafuta. Mafuta yanayotokana na vyakula yanaweza kuharibu vifaa vya uzazi wa mpango vya mpira wa lateksi, kama vile kondomu na dayaframu. Hazipaswi kutumiwa pamoja na kondomu. Vilainishi vyenye silikoni vinaweza kutumika pamoja na kondomu na diaphragm, kama vile vilainishi vyenye maji vinaweza. Wanawake wanaweza kumuuliza daktari wao aina gani ya mafuta ya kulainisha ambayo ni mwafaka zaidi kwao.
Kulingana na aina ya tatizo la ngono, mafunzo ya ujuzi wa kingono (kwa mfano, maelekezo ya kujichua) na mazoezi ya kuimarisha mawasiliano na mwenzi kuhusu mahitaji na mapendeleo ya ngono yanaweza kutekelezwa.
Vifaa kama vile vitetemeshi au vifaa vya kufyonza kisimi vinaweza kutumiwa na wanawake wenye matatizo ya hamu/kuamka kingono au matatizo ya kufikia kilele, lakini ushahidi wa ufanisi wake ni mdogo. Bidhaa nyingi kati ya hizi zinapatikana bila agizo la daktari.
Kuangazia Kuzeeka: Kushindwa Kufanya Ngono kwa Wanawake Wazee
Sababu kuu inayowafanya wanawake wazee kuacha kufanya ngono ni ukosefu wa mwenzi mwenye uwezo wa kushiriki tendo la ngono. Hata hivyo, mabadiliko yanayohusiana na umri, hasa yale yanayotokana na kukoma hedhi, yanaweza kuongeza uwezekano wa wanawake kupata matatizo ya ngono. Aidha, magonjwa yanayoweza kuathiri utendaji wa ngono, kama vile kisukari, atherosclerosis, maambukizi ya njia ya mkojo, na baridi yabisi, huwa ya kawaida zaidi kadri wanawake wanavyozeeka. Hata hivyo, mabadiliko haya hayapaswi kukomesha shughuli za ngono na raha, na si matatizo yote ya ngono kwa wanawake wazee husababishwa na uzee. Kwa wanawake wazee kama ilivyo kwa wanawake vijana, tatizo la kawaida zaidi ni kupungua kwa hamu ya ngono. Baada ya kukoma hedhi, uzalishaji wa estrojeni hupungua.
Uzalishaji wa testosterone hupungua taratibu kuanzia wanawake wanapokuwa katika miaka yao ya 30, na uzalishaji wa testosterone kwa kawaida hukoma karibu na umri wa miaka 70. Haijulikani wazi ikiwa kupungua huku husababisha kupungua kwa hamu ya ngono na mwitikio wa kingono. Matatizo mengine pia yanaweza kuathiri utendaji wa ngono. Kwa mfano, wanawake wazee wanaweza kusumbuliwa na mabadiliko ya mwili yanayosababishwa na magonjwa, upasuaji, au kuzeeka kwenyewe. Wanaweza pia kuwa na mitazamo ya kitamaduni inayodhani kuwa hamu ya ngono au ndoto za kingono hazifai au ni aibu katika umri mkubwa. Huenda wakawa na wasiwasi kuhusu afya kwa ujumla au utendaji wa ngono wa mwenzi wao. Hata hivyo, wanawake wengi wazee bado wanavutiwa na ngono. Wanawake wazee hawapaswi kudhani kuwa matatizo ya ngono ni jambo la kawaida tu la uzee. Ikiwa matatizo ya ngono yanawasumbua, wanapaswa kuzungumza na daktari wao. Katika hali nyingi, kutibu ugonjwa uliopo (ikiwemo mfadhaiko), kuacha au kubadilisha dawa, kujifunza zaidi kuhusu utendaji wa ngono, au kuzungumza na mtaalamu wa afya au mshauri kunaweza kusaidia. Ukavu wa uke au maumivu ya ngono yanayotokana na kukoma hedhi yanaweza kutibiwa kwa tiba ya homoni za uke, ikiwemo estrojeni ya kipimo cha chini (kama krimu, tembe, au pete ya uke) au dehydroepiandrosteroni (DHEA) kama kidonge cha kuingizwa ukeni. Estrojeni inaweza kumezwa au kupakwa kwenye ngozi kwa kiraka au jeli, lakini aina hizi za estrojeni huathiri mwili mzima na kwa kawaida hutumika tu ikiwa mwanamke ana dalili nyingine za kukoma hedhi (kama vile joto kali), na kwa kawaida hazipewi wanawake wenye umri zaidi ya miaka 60. Estrojeni ina faida pamoja na hatari zinazowezekana (ikiwemo kuganda kwa damu na kuongezeka kidogo kwa hatari ya saratani ya matiti), hivyo wanawake wanapaswa kujadili hatari na faida na daktari wao kabla ya kuanza kuitumia. Mara chache, testosterone ya kumezwa huagizwa pamoja na tiba ya estrojeni ikiwa njia nyingine zote hazijasaidia, lakini matumizi ya mchanganyiko huu hayapendekezwi. Matumizi haya bado yanachukuliwa kuwa ya majaribio, na usalama wa matumizi ya muda mrefu haujulikani. |
