Maambukizi ya uke ni mojawapo ya sababu za kawaida kwa wanawake kumuona daktari wao, ikichangia mamilioni ya ziara kila mwaka.
Maambukizi ya uke husababishwa na viumbe vinavyoambukiza (kama vile bakteria au chachu).
Maambukizi kwa kawaida husababisha kutokwa na uchafu ukeni pamoja na kuwashwa, wekundu na wakati mwingine kuwashwa na maumivu ya uke na sehemu nyeti (labia).
Madaktari huchunguza sampuli ya majimaji kutoka ukeni au mlango wa uzazi ili kuangalia kama kuna vijidudu vinavyoambukiza.
Matibabu yanategemea kisababishi.
Vaginitis ni neno ambalo kwa kawaida hurejelea maambukizi ya uke lakini pia linaweza kutumika kuelezea kuvimba kwa uke au sehemu nyeti (labia), bila maambukizi. Vaginitis inaweza kusababisha kutokwa na uchafu ukeni, usumbufu, kuwashwa au harufu mbaya ya uke na wakati mwingine mwasho, wekundu, kuwashwa au uvimbe wa uke. Kuvimba kwa sehemu nyeti huitwa vulvitis. Wakati uke na sehemu nyeti vyote vimevimba, ugonjwa huo huitwa vulvovaginitis.
Maambukizi ya uke ni pamoja na
Maambukizi ya chachu (candidiasis)
Bacterial vaginosis ni mabadiliko katika usawa au ukuaji mkubwa wa bakteria za kawaida katika uke. Haizingatiwi kama maambukizi ya uke, lakini inaweza kusababisha dalili zinazofanana.
Uchafu kutoka ukeni unaweza pia kusababishwa na maambukizi yanayoathiri viungo vingine vya uzazi, badala ya uke. Kwa mfano, kutokwa na uchafu kunaweza kutokea ikiwa mlango wa kizazi (sehemu ya chini na nyembamba ya uterasi inayofunguka ndani ya uke) umeambukizwa magonjwa fulani ya zinaa kama vile Klamidia au kisonono. Bakteria zinazosababisha maambukizi haya zinaweza kuenea kutoka kwenye mlango wa kizazi hadi kwenye uterasi, na hata kupitia mirija ya uzazi na kuingia kwenye uwazi wa tumbo. Maambukizi yanayoathiri uterasi au viungo vingine vya juu vya uzazi huitwa ugonjwa wa kuchochewa kwa fupanyonga.
Malengelenge ya sehemu za siri, ambayo yanaweza kusababisha malengelenge kwenye sehemu nyeti (eneo linalozunguka uwazi wa uke), ndani ya uke, na kwenye mlango wa kizazi, yanaweza pia kusababisha kutokwa na uchafu ukeni.
Hata hivyo, dalili za vaginitis hazionyeshi maambukizi. Badala yake, zinaweza kusababishwa na hali zingine zinazoathiri uke au sehemu nyeti. Kwa mfano, kemikali au vifaa vingine (kama vile bidhaa za usafi, bafu ya viputo, sabuni za kufulia, povu na jeli za kuzuia mimba, na nguo sanisi za ndani) vinaweza kuwasha uke na kusababisha kutokwa na uchafu na mwasho. Kuvimba kunakotokea huitwa vaginitis isiyoambukiza (ya kusababisha uvimbe). Aina nyingine ya vaginitis isiyoambukiza ni atrophic vaginitis, ambayo inaweza kutokea kwa wanawake baada ya kukoma hedhi kwa sababu tishu za uke huwa kavu na huwashwa kwa urahisi kutokana na kupungua kwa kiwango cha estrojeni.
Anatomia ya Ndani ya Uzazi ya Mwanamke
Sababu za Vaginitis
Maambukizi ya uke yanaweza kusababishwa na bakteria, chachu na viumbe vingine vinavyoambukiza.
Hali fulani zinaweza kuongeza uwezekano wa maambukizi:
Asidi iliyopungua (pH iliyoongezeka) ukeni: pH katika uke kwa kawaida huwa na asidi. Kukoma hedhi, shahawa, matumizi ya bidhaa za uke au maambukizi yanaweza kubadilisha pH kwenye uke. Asidi kwenye uke inapopungua, idadi ya bakteria wanaolinda (lactobacilli) ambao kwa kawaida huishi kwenye uke hupungua, na idadi ya bakteria ambao wanaweza kusababisha uvimbe huongezeka, wakati mwingine husababisha vaginosis ya bakteria.
Kuwashwa au mzio: Kuwashwa kwa tishu za uke (kwa mfano, kutokana na mmenyuko wa aina fulani za sabuni au bidhaa zingine za uke) kunaweza kusababisha nyufa au vidonda, ambavyo hutoa ufikiaji wa damu kwa bakteria na chachu.
Kuathiriwa kwa muda mrefu na unyevu: Ikiwa uke au uke utaathiriwa na unyevu kwa muda mrefu (kwa mfano, kutokana na kukaa bafuni au kutobadilisha pedi za hedhi au za kutoweza kujizuia mara kwa mara), hii inaweza kuchochea ukuaji wa bakteria na chachu.
Kuathiriwa na bakteria kutoka vyanzo vingine: Bakteria kutoka kwenye mfumo wa usagaji chakula wanaweza kuingia ukeni, na hivyo kubadilisha uwiano wa bakteria au kusababisha maambukizi. Kwa mfano, bakteria wanaweza kuingia ikiwa kinyesi kutoka kwenye mkundu kitagusana na uke. Njia za kuzuia hili ni pamoja na kuweka eneo hilo safi na kujifuta kutoka mbele hadi nyuma baada ya kukojoa au haja kubwa.
Uharibifu wa tishu: Ikiwa tishu kwenye pelvis zimeharibika, kinga asilia ya mwili hudhoofika. Uharibifu unaweza kutokea kutokana na ujauzito au kujifungua, jeraha, upasuaji, dawa, saratani, au tiba ya mionzi.
Baadhi ya sababu maalum za maambukizi ya uke ni za kawaida zaidi miongoni mwa makundi fulani ya umri.
Watoto
Kwa watoto, maambukizi ya uke kwa kawaida husababishwa na bakteria kutoka kwenye kinyesi kutoka eneo la mkundu. Bakteria hizi zinaweza kuhamishiwa kwenye uke wakati wasichana, hasa wale wenye umri wa miaka 2 hadi 6, wanapojifuta kutoka nyuma hadi mbele baada ya kukojoa au haja kubwa au hawasafishi vya kutosha eneo la mkundu na sehemu za siri baada ya haja kubwa. Kugusa sehemu za siri mara kwa mara kunaweza pia kuhamisha bakteria hawa hadi kwenye uke, hasa ikiwa wasichana hawaoshi mikono yao baada ya haja kubwa.
Mara kwa mara, watoto huweka vitu vidogo (kama vile karatasi ya tishu) kwenye mashimo ya mwili, ikiwa ni pamoja na uke. Kitu kinachowekwa ndani ya uke kinaweza kusababisha maambukizi ya uke.
Unyanyasaji wa kingono ni sababu nyingine inayowezekana. Maambukizi ya zinaa, ikiwa ni pamoja na zile zinazosababisha maambukizi ya uke, zinaweza kusambaa wakati wa unyanyasaji wa kingono.
Minyoo pia inaweza kusababisha maambukizi ya uke.
Je, Ulijua...
|
Wanawake wenye umri wa kupata mtoto
Mabadiliko ya homoni muda mfupi kabla na wakati wa hedhi au wakati wa ujauzito yanaweza kupunguza asidi ukeni, kama vile kusugua, matumizi ya dawa za kuua manii, na shahawa. Kupungua kwa asidi kunaweza kubadilisha usawa wa bakteria na kuongeza hatari ya uvimbe au maambukizi.
Kuacha tamponi kwa muda mrefu sana kunaweza kusababisha maambukizi, labda kwa sababu tamponi hutoa mazingira ya joto na unyevunyevu ambapo bakteria wanaweza kustawi na kwa sababu matumizi ya muda mrefu yanaweza kuwasha uke.
Je, Ulijua...
|
Wanawake wa baada ya ukomo wa hedhi
Baada ya ukomo wa hedhi, estrojeni viwango katika damu hupungua. Matokeo yake, tishu kwenye uke huwa nyembamba, kavu, na dhaifu zaidi. Nyufa au vidonda vinaweza kutokea, na hivyo kutoa ufikiaji wa bakteria au chachu. Pia, asidi kwenye uke hupungua, na kuongeza hatari ya kuambukizwa.
Wanawake ambao wana hali ya kushindwa kujizuia kukojoa au kutoweza kujizuia kinyesi na/au wamelala kitandani wanaweza kuwa na ugumu wa kuweka sehemu za siri safi. Kukaa kwenye mkojo na kinyesi kwa muda mrefu kunaweza kusababisha maambukizi.
Wanawake wa umri wote
Katika umri wowote, hali zinazoongeza hatari ya kupata maambukizi ya uke ni pamoja na
Kuwashwa kwa tishu za uke au uke au athari ya mzio
Uharibifu wa tishu za uke, uke, au pelvis
Dalili za ugonjwa wa Vaginitis zinaweza kusababishwa na kuambukizwa na vijidudu vingine isipokuwa vijidudu vya kuambukiza. Kwa mfano, vaginitis inaweza kusababishwa na mzio (unyeti mkubwa) au muwasho kutoka kwa dawa za kunyunyizia au manukato, pedi za hedhi, sabuni za kufulia, bleach, vilainishi vya kitambaa, rangi za kitambaa, nyuzi za sintetiki, viongeza vya maji ya kuoga, tishu za choo, dawa za kuua jeni, vilainishi vya uke au krimu, au, kwa baadhi ya watu, kondomu za mpira au pete za uzazi wa mpango au diaphragm.
Uharibifu wa tishu za uke, uke, au pelvis unaweza kutokea kutokana na ujauzito na kujifungua, jeraha, upasuaji, dawa, saratani, au tiba ya mionzi. Tishu zilizoharibika ziko katika hatari zaidi ya kuambukizwa. Mara chache, kujifungua, upasuaji, au tiba ya mionzi inaweza kusababisha fistula (muunganisho usio wa kawaida) kati ya utumbo na viungo vya ndani vya uzazi, ambavyo vinaweza kuruhusu bakteria kutoka utumbo kuwaambukiza.
Baadhi ya Aina za Vaginitis
Maambukizi | Dalili | Matatizo Yanayowezekana | Matibabu |
|---|---|---|---|
Utokwaji wa rangi ya njano-kijani au kijivu, mwembamba, na mawingu, mara nyingi ukiwa na harufu kama samaki, ambayo inaweza kuwa na nguvu zaidi baada ya kujamiiana au wakati wa hedhi. Wakati mwingine, muwasho | Ugonjwa wa kuchochewa kwa fupanyonga Kwa wanawake wajawazito: Maambukizi ya utando unaozunguka kijusi (maambukizi ya ndani ya amniotiki) Maambukizi ya uterasi baada ya kujifungua mtoto au baada ya kutoa mimba Uchungu wa uzazi kabla ya wakati na kujifungua | Metronidazole Clindamycin Secnidazole | |
Kwa kawaida kutokwa na maji mengi ya kijani kibichi, yenye povu Wakati mwingine harufu ya samaki Wakati mwingine kuwashwa na kujikuna Maumivu wakati wa kujamiiana na kukojoa | Ugonjwa wa kuchochewa kwa fupanyonga Kwa wanawake wajawazito: Uchungu wa uzazi kabla ya wakati na kujifungua | Metronidazole Tinidazole | |
Maambukizi ya chachu (candidiasis) | Kutokwa na majimaji mazito, meupe yanayofanana na jibini Kuwashwa na hisia za kuungua za wastani hadi kali (lakini si kila mara) Kwa kawaida wekundu na uvimbe wa eneo la uzazi | Hakuna matatizo makubwa | Fluconazole Miconazole Butoconazole Clotrimazole Terconazole Tioconazole |
Dalili za Vaginitis
Kwa kawaida, maambukizi ya uke husababisha kutokwa na uchafu ukeni ambayo hutofautiana na kutokwa na uchafu wa kawaida ukeni.
Ni kawaida kwa wanawake walio katika umri wao wa kuzaa kutoka majimaji ukeni. Majimaji ya kawaida ya uke ni meupe, ya manjano hafifu au hayana rangi. Yanaweza kutokea kila siku au mara kwa mara, kwa kawaida kwa kiasi kidogo. Kutokwa na uchafu usio wa kawaida kwa kawaida huambatana na kuwashwa, wekundu na wakati mwingine kuchomeka au maumivu katika sehemu za siri na kunaweza kuwa na harufu kama ya samaki. Mwonekano na kiasi cha majimaji kinaweza kutofautiana kulingana na chanzo.
Kuwashwa kunaweza kuathiri usingizi. Baadhi ya maambukizi yanaweza kufanya ngono kuwa ya maumivu na kufanya kukojoa kusababishe maumivu mara kwa mara.
Mara chache, mikunjo ya ngozi inayozunguka mashimo ya uke na urethra hushikamana pamoja.
Hata hivyo, wakati mwingine dalili huwa kidogo au hukosa kutokea.
Utambuzi wa Vaginitis
Tathmini ya daktari
Uchunguzi na upimaji wa sampuli ya uchafu na/au umajimaji kutoka kwenye mlango wa kizazi
Wasichana au wanawake ambao wana usaha ukeni wenye kuwasha au harufu kama ya samaki au ambao wana dalili zingine za sehemu nyeti au uke, kama vile wekundu, kuwashwa, uchungu au maumivu wakati wa kujamiiana, wanapaswa kumuona daktari.
Historia ya Matibabu
Ili kubaini chanzo, daktari huuliza maswali kuhusu kutokwa na uchafu (ikiwa upo), kuhusu sababu zinazowezekana za dalili, na kuhusu usafi. Daktari anaweza kumuuliza mwanamke yafuatayo:
Ulianza kutokwa na uchafu lini?
Je, majimaji yanayotoka yanaonekanaje na yana harufu mbaya?
Je, kutokwa na uchafu kunaambatana na kuwasha, kuchomeka, maumivu au kidonda katika sehemu za siri?
Je, uchafu hutoka na kutoweka au upo kila wakati?
Dalili hutokea lini kuhusiana na kipindi cha hedhi?
Je, kumekuwa na matumizi ya sabuni, sabuni za kufulia, losheni za uke au bidhaa zingine mpya?
Je, kutokwa na uchafu usio wa kawaida kumetokea hapo awali, na kama ni hivyo, utambuzi ulikuwaje na ulikubali vipi matibabu?
Je, kuna matibabu yoyote (ikiwa ni pamoja na tiba za nyumbani) ambayo yametumika kujaribu kupunguza dalili?
Ni aina gani ya upangaji uzazi imetumika awali na inatumika kwa sasa?
Daktari pia huuliza kuhusu uwezekano wa ugonjwa wa zinaa (STI). Kwa mfano, mwanamke anaweza kuulizwa kama anafanya ngono na, ikiwa ni hivyo, kama amefanya ngono bila kondomu, kama yeye au mwenzi wake wana zaidi ya mwenzi mmoja na kama mwenzi ana dalili za magonjwa ya zinaa. Maelezo haya humsaidia daktari kubaini kama dalili zinaweza kusababishwa na magonjwa ya zinaa na kama watu wengine wanahitaji matibabu.
Kipimo na uchunguzi wa kimwili
Daktari hufanya uchunguzi wa fupanyonga. Kwa kutumia speculum (kifaa cha chuma au plastiki kinachopanua kuta za uke), daktari huchunguza maeneo ya ndani zaidi ya uke na mlango wa kizazi (sehemu ya chini ya uterasi). Wakati wa kuchunguza uke, daktari huchukua sampuli ya uchafu (ikiwa upo) kwa kutumia swabu yenye ncha ya pamba. Mfano unachunguzwa chini ya darubini. Akitumia matokeo ya uchunguzi huu, daktari anaweza kubaini kama chanzo chake ni vaginosis ya bakteria, trichomonal vaginitis, au maambukizi ya chachu.
Kwa kawaida, daktari pia hutumia swabu kuchukua sampuli ya majimaji kutoka kwenye mlango wa kizazi. Sampuli hupimwa ili kubaini iwapo kuna ugonjwa wa zinaa.
Ili kubaini kama kuna maambukizi mengine kwenye fupanyonga, daktari huangalia uterasi na ovari kwa kuingiza vidole vya shahada na vya kati vya mkono mmoja wenye glavu ndani ya uke na kubonyeza nje ya tumbo la chini kwa mkono mwingine. Ikiwa maneva hii inasababisha maumivu makali au ikiwa kuna homa, maambukizi mengine yanaweza kuwepo.
Ikiwa sababu inaweza kuwa mwasho au athari ya mzio, madaktari wanashauri kuacha kutumia bidhaa ambazo zinaweza kusababisha (kwa mfano, sabuni za kuogea, sabuni za kufulia au bidhaa mpya za uke). Ikiwa dalili zitaisha, kila bidhaa inaweza kutumika tena moja baada ya nyingine ili kuangalia kama ilikuwa chanzo cha dalili.
Tathimini ya watoto
Kwa watoto, uchunguzi wa fupanyonga lazima ufanywe na daktari mwenye uzoefu. Ikiwa uchunguzi wa speculum unahitajika, hii kwa kawaida hufanywa baada ya dawa ya kufisha ganzi.
Ikiwa watoto wana ugonjwa wa trichomonal vaginitis, madaktari huwapima ili kubaini kama unyanyasaji wa kingono unaweza kuwa chanzo. Madaktari pia hufuatilia uwezekano wa unyanyasaji ikiwa mtoto ana uchafu usioelezeka ambao unaweza kuwa umesababishwa na maambukizi ya zinaa.
Matibabu ya Vaginitis
Matibabu ya kisababishi
Matibabu ya dalili
Kuepuka visababishi vya kuwashwa au vizio
Maambukizi ya uke (kama vile vaginosis ya bakteria, uvimbe wa uke wa trikomoni na maambukizi ya chachu) hutibiwa kwa kutumia dawa za kuua vijasumu au dawa za kuzuia kuvu.
Ikiwa kuna kitu kisichostahili, kitu hicho huondolewa.
Ikiwa dalili zinaonekana kuwa zinatokana na mwasho au mzio, bidhaa iliyotambuliwa kama chanzo inapaswa kuepukwa.
Wakati mwingine, ikiwa chanzo hakijatambuliwa au inachukua muda kwa matibabu kufanya kazi, hatua za kupunguza maumivu zinaweza kusaidia kupunguza dalili. Kuweka vifurushi vya barafu kwenye sehemu za siri, kutumia kitambaa cha maji baridi au kukaa kwenye bafu ya baridi kunaweza kupunguza maumivu na kuwashwa. Kuoga kwenye beseni ukiwa umeketi huku maji yakifunika sehemu za siri na rektamu pekee. Kusuuza sehemu za siri kwa maji ya uvuguvugu yaliyokamuliwa kutoka kwenye chupa ya maji pia kunaweza kupunguza maumivu na kuwashwa.
Dawa zinaweza pia kuhitajika ili kupunguza dalili. Antihistamini zinazomezwa husaidia kupunguza kuwashwa. Pia husababisha usingizi na inaweza kuwa muhimu ikiwa dalili zinaathiri usingizi.
Kinga ya Vaginitis
Kuzuia ni pamoja na yafuatayo:
Kuhakikisha kuwa sehemu za siri ni safi na kavu ili kuepuka mwasho na mabadiliko katika usawa wa bakteria (kuosha kwa sabuni laini isiyo na harufu na kusuuza na kukausha vizuri kunapendekezwa)
Kujifuta kutoka mbele hadi nyuma baada ya kukojoa au kufanya haja kubwa ili kuzuia bakteria kwenye kinyesi wasihamishwe hadi ukeni.
Kuepuka kusugua kwa sababu kusugua kunaweza kuondoa bakteria wa kawaida na wanaolinda uke na kupunguza asidi ya uke, na hivyo kufanya iwe rahisi zaidi kupata maambukizi, ikiwa ni pamoja na ugonjwa wa kuchochewa kwa fupanyonga
Kufanya ngono salama zaidi
