Aina kadhaa za dawa zinaweza kutumika kutibu unyogovu:
Dawa nyingi za kupunguza unyogovu ni sharti zitumiwe mara kwa mara kwa angalau wiki kadhaa kabla hazijaanza kufanya kazi. Watu wengi wenye unyogovu wanahitaji kutumia dawa za kupunguza unyogovu kwa kipindi cha miezi 6 hadi 12 ili kuzuia kurudia tena. Watu wenye umri wa zaidi ya miaka 50 wanaweza kulazimika kuzitumia kwa hadi miaka 2.
Madhara hutofautiana kulingana na kila aina ya dawa za kupunguza unyogovu. Wakati mwingine matibabu ya dawa moja hayapunguzi unyogovu, aina tofauti (aina) au mchanganyiko wa dawa za kupunguza unyogovu huagizwa na daktari.
Hatari ya kujiua baada ya kuanza kutumia dawa ya kupunguza unyogovu imekuwa kwenye taarifa za habari. Watu wachache hukasirika zaidi, hushuka moyo, na kuwa na wasiwasi muda mfupi baada ya kuanza kutumia dawa ya kupunguza unyogovu au baada ya dozi kuongezeka. Baadhi ya watu, hasa watoto na vijana, huzidi kujiua ikiwa dalili hizi hazitagunduliwa na kutibiwa haraka iwezekanavyo. Matokeo haya yaliripotiwa kwa mara ya kwanza na SSRI, lakini hatari huenda haitofautiani kati ya makundi ya dawa za kupunguza unyogovu. Daktari wa mtu huyo anapaswa kuarifiwa ikiwa dalili zitazidi kuwa mbaya baada ya kuanza kutumia dawa za kupunguza unyogovu au dozi kuongezwa (au kwa sababu yoyote). Kwa sababu kuwa na mawazo ya kujiua pia ni dalili ya unyogovu, madaktari wanaweza kuwa na ugumu wa kubaini jukumu ambalo dawa za kupunguza unyogovu hutekeleza katika mawazo na tabia za kujiua. Baadhi ya tafiti zinatia shaka kuhusu uhusiano huo.
Uchaguzi wa vizuizi vya kuchukua tena serotonini (SSRI)
Dawa maalumu za kuzuia ufyonzaji tena wa serotonini (SSRIs) sasa ndio kundi linalotumika sana la dawa za kupunguza unyogovu. SSRI zinafaa katika kutibu unyogovu pamoja na matatizo mengine ya afya ya akili ambayo mara nyingi huambatana na unyogovu.
Ingawa SSRI zinaweza kusababisha kichefuchefu, kuhara, kutetemeka, kupungua uzani, na maumivu ya kichwa, madhara haya kwa kawaida huwa madogo au hutoweka kwa matumizi endelevu. Watu wengi huvumilia madhara ya SSRI vizuri zaidi kuliko madhara ya dawa za kupunguza unyogovu za heterocyclic. SSRI zina uwezekano mdogo wa kuathiri vibaya moyo kuliko dawa za kupunguza unyogovu za heterocyclic.
Hata hivyo, watu wachache wanaweza kuonekana kuwa na wasiwasi zaidi, wenye huzuni, na wenye wasiwasi wiki ya kwanza baada ya kuanza kutumia SSRI au kipimo kinapoongezeka. Watu hawa, hasa watoto na vijana, wanaweza kujiua zaidi ikiwa dalili hizi hazitagunduliwa na kutibiwa haraka. Watu wanaotumia SSRI na wapendwa wao wanapaswa kuonywa kuhusu uwezekano huu na kuagizwa kumpigia simu daktari wao ikiwa dalili zitazidi kuwa mbaya zaidi baada ya matibabu. Hata hivyo, kwa sababu watu walio na unyogovu ambao haujatibiwa pia wakati mwingine hujiua kabisa, watu na madaktari wao lazima wasawazishe hatari hii dhidi ya hatari zinazohusiana na dawa zilizoagizwa na daktari.
Pia, kwa matumizi ya muda mrefu, SSRI zinaweza kuwa na madhara ya ziada, kama vile kuongeza uzani na matatizo ya uwezo wa kushiriki ngono (katika theluthi moja ya watu). Baadhi ya SSRI, kama vile fluoxetine, husababisha tatizo la kupoteza hamu ya kula. Katika wiki chache za kwanza baada ya kuanza kutumia SSRI, watu wanaweza kuhisi kusinzia wakati wa mchana, lakini athari hii ni ya muda mfupi.
Kuacha ghafla kutumia baadhi ya SSRI kunaweza kusababisha ugonjwa unaotokana na kuacha kuacha kutumia dawa kwa ghafla unaojumuisha dalili kama kizunguzungu, wasiwasi, kuwashwa, uchovu, kichefuchefu, baridi, na maumivu ya misuli.
Ikiwa mtu ni mjamzito, daktari atajadili hatari na faida za kutumia SSRI, ikiwa bado zinahitajika. Hata hivyo, paroxetine haipaswi kutumiwa kwa sababu inaweza kusababisha kasoro za moyo.
Norepinephrine-dopamini vizuizi vya kuchukua tena, vidhibiti vya serotonini, na serotonini-norepinephrine vizuizi vya kuchukua tena
Aina zifuatazo za dawa za kupunguza unyogovu zinafaa na ni salama kama SSRI na zina madhara sawa:
Dawa ya kuzuia ufyonzaji tena wa Norepinephrine-dopamini (kama vile bupropion)
Vidhibiti vya serotonini (kama vile mirtazapine na trazodoni)
Dawa za kuzuia ufyonzaji tena wa serotonini-norepinephrine (kama vile venlafaxine na duloxetine)
Kama inavyoweza kutokea kwa SSRI, hatari ya kujiua inaweza kuongezeka kwa muda dawa hizi zinapoanza kutumika, na kuacha ghafla kutumia dawa za kuzuia ufyonzaji tena wa serotonini-norepinephrine kunaweza kusababisha ugonjwa unaotokana na kuacha kutumia dawa kwa ghafla.
Madhara mengine hutofautiana kulingana na dawa (tazama jedwali ).
Dawa za heterosikliki (pamoja na trisikliki) za kuzuia msongo wa mawazo
Dawa za kupunguza unyogovu za heterocyclic, ambazo hapo awali zilikuwa msingi wa matibabu, sasa hazitumiki mara kwa mara kwa sababu zina madhara mengi kuliko dawa nyingine za kupunguza unyogovu. Mara nyingi husababisha kusinziai na kusababisha kuongezeka kwa uzani. Pia zinaweza kusababisha ongezeko la mapigo ya moyo na kupungua kwa shinikizo la damu mtu anaposimama (hali inayoitwa shinikizo la damu linalojirudia). Madhara mengine, yanayoitwa athari za anticholinergic, ni pamoja na kutokuona vizuri, kinywa kikavu, kuchanganyikiwa, kuvimbiwa, na ugumu wa kuanza kukojoa. Athari za anticholinergic mara nyingi huwa kali zaidi kwa wazee.
Kuacha ghafla dawa za kupunguza unyogovu za heterocyclic, kama ilivyo kwa SSRI, kunaweza kusababisha ugonjwa unaotokana na kuacha kutumia dawa kwa ghafla.
Vizuizi vya oksidasi vya Monoamini (MAOIs)
Vidhibiti vya oksidasi ya monoamini (MAOIs) vinafaa sana lakini mara chache huagizwa na daktari isipokuwa wakati dawa nyingine za kupunguza unyogovu hazijafanya kazi. Watu wanaotumia dawa za MAOI ni sharti wazingatie vikwazo kadhaa vya lishe na kuchukua tahadhari maalum ili kuepuka athari mbaya inayohusisha kupanda kwa ghafla kwa shinikizo la damu pamoja na maumivu makali ya kichwa yanayopiga (tatizo kubwa la shinikizo la juu la damu). Tatizo hili linaweza kusababisha kiharusi. Tahadhari ni pamoja na
Kukosa kula vyakula au vinywaji ambavyo vina tyramine, kama vile bia inayochanwa moja kwa moja, divai nyekundu (ikijumuisha sherry), vinywaji tamu vilivyo na pombe, vyakula vilivyoiva sana, salami, jibini lililokomaa, maharagwe makubwa au fava, vinywaji vya chachu (marmite), tufaa waliyo kwenye makopo, mabaki ya zabibu, mtindi, jibini, krimu chachu, samaki wa herring waliyochachushwa, caviar, ini, nyama zilizopunguzwa ukali wake kwa kiasi kikubwa, na sosi ya soya.
Kutotumia pseudoephedrine, iliyomo katika tiba nyingi za kikohozi na mafua zinazotolewa bila agizo la daktari
Kutotumia dextromethorphan (dawa ya kupunguza kikohozi), reserpine (dawa ya kupunguza shinikizo la damu), au meperidine (dawa ya kutuliza maumivu)
Kubeba dawa ya kuzuia maumivu, kama vile vidonge vya chlorpromazine, wakati wote na, ikiwa maumivu makali ya kichwa yanatokea, tumia dawa hiyo mara moja na uende kwenye chumba cha dharura kilicho karibu.
Watu wanaotumia MAOI wanapaswa pia kuepuka kutumia aina nyingine za dawa za kupunguza unyogovu, ikiwa ni pamoja na dawa za kupunguza unyogovu za heterocyclic, SSRI, bupropion, vidhibiti vya serotonini, na dawa za kuzuia ufyonzaji tena wa serotonini-norepinephrine . Kuchukua MAOI pamoja na dawa nyingine ya kupunguza unyogovu kunaweza kusababisha joto la mwili kuwa juu sana, kuharibika kwa misuli, kushindwa kufanya kazi kwa figo, na vifafa. Athari hizi, zinazoitwa ugonjwa mbaya wa mfomo wa neva, zinaweza kuwa mbaya.
Kuacha kwa ghafla kutumia MAOI, kama ilivyo kwa SSRI, kunaweza kusababisha ugonjwa unaotokana na kuacha kutumia dawa kwa ghafla.
Dawa Zinazotumika Kutibu Unyongovu
Dawa | Baadhi ya Madhara | Maoni |
|---|---|---|
Uchaguzi wa vizuizi vya kuchukua tena serotonini (SSRI) | ||
Citalopramu Escitalopram Fluoxetine Fluvoxamine Paroxetine Sertraline Vilazodone | Matatizo ya uwezo wa kushiriki ngono(kimsingi, kuchelewa kufika kileleni lakini pia kupoteza hamu na kutofanya kazi vizuri kwa nguvu za kiume kwa baadhi ya watu), kichefuchefu, kuhara, maumivu ya kichwa, kupungua uzani (kwa kipindi cha muda mfupi), kuongeza uzani (kwa kipindi cha muda mrefu), ugonjwa unaotokana na kuacha kutumia dawa kwa ghafla*, kusahau, kufifia kwa hisia, na michubuko rahisi | SSRI ni kundi linalotumika sana la dawa za kupunguza unyogovu. Pia zinafaa kwa kutibu ugonjwa wa wasiwasi wa kupita kiasi wa jumla, ugonjwa wa mawazo na vitendo vya kulazimishwa, ugonjwa wa mshtuko wa hofu, ugonjwa wa hofu mahususi, uugonjwa wa mfadhaiko baada ya kukumbwa na tukio la kiwewe, ugonjwa mkali wa hisia kabla ya hedhina bulimia. Sumu inayosababishwa na dozi ya kupita kiasi si mbaya sana kuliko ilivyo kwa dawa nyingine za kupunguza unyogovu. |
Dawa ya kuzuia ufyonzaji tena wa Norepinephrine-dopamini | ||
Bupropion | Maumivu ya kichwa, fadhaa, ugonjwa unaotokana na kuacha kutumia dawa kwa ghafla*, shinikizo la juu la damu kwa watu wachache, na mara chache vifafa | Bupropion ni dawa muhimu kwa watu wenye unyogovu ambao pia wana ugonjwa wa upungufu wa usikivu/utendaji wa kupita kiasi au tatizo la matumizi ya kokeini na wale wanaojaribu kuacha kuvuta sigara. Bupropion haisababishi matatizo ya uwezo wa kushiriki ngono. |
Vidhibiti vya Serotonini (vizuizi vya)2 5-HT) | ||
Mirtazapine | Kusinzia na kuongezeka kwa uzani | Mirtazapine haisababishi kichefuchefu au matatizo ya uwezo wa kushiriki ngono. |
Trazodone | Kusinzia kwa muda mrefu, maumivu na kusimama kwa uume kwa muda mrefu (kusimama kwa uume kwa muda mrefu kwenye maumivu), na kupungua kupita kiasi kwa shinikizo la damu mtu anaposimama | Trazodone mara nyingi hutolewa wakati wa kulala kwa watu wenye unyogovu na tatizo la kukosa usingizi. |
Dawa za kuzuia ufyonzaji tena wa serotonini-norepinephrine | ||
Desvenlafaxine Duloxetine Levomilnacipran Venlafaxine | Kichefuchefu, kinywa kikavu, ugonjwa unaotokana na kuacha kutumia dawa kwa ghafla na ikiwa dozi kubwa zinatumika, kuongezeka kwa shinikizo la damu | Madhara mengi yanaweza kuzuiwa au kupunguzwa wakati dozi ndogo zinapotumika na wakati mabadiliko ya dozi yanafanywa polepole. |
Dawa za heterosikliki (pamoja na trisikliki) za kuzuia msongo wa mawazo | ||
| Kusinzia, kuongeza uzani, mapigo ya moyo yaliyoongezeka na kupungua kwa shinikizo la damu mtu anaposimama (shinikizo la damu linalojirudia), kinywa kikavu, kuchanganyikiwa, kutoona vizuri, kuvimbiwa, ugumu wa kuanza kukojoa, kuchelewa kufika kileleni unapofanya ngono na dalili ya kuacha kufanya ngono* Kwa kutumia clomipramine na maprotiline, kifafa | Dawa hizi kwa kawaida haziagizwi na daktari kwa ajili ya wazee kwa sababu madhara yake huonekana zaidi. Kuzidisha dozi kunaweza kusababisha sumu kali ambayo inaweza kuhatarisha maisha. |
Vizuizi vya oksidasi vya Monoamini (MAOIs) | ||
| Kukosa usingizi, kichefuchefu, kuongeza uzani, matatizo ya uwezo wa kushiriki ngono (kupoteza hamu ya kushiriki ngono, kuchelewa kufika kileleni, na kushindwa kusimamisha kwa uume), hisia ya kuchomachomwa kama sindano, kizunguzungu, kupungua kwa shinikizo la damu (hasa mtu anaposimama), na ugonjwa unaotokana na kuacha kutumia dawa kwa ghafla* | Watu wanaotumia dawa hizi lazima wafuate masharti ya lishe na kuepuka kutumia baadhi ya dawa ili kuepuka athari mbaya inayohusisha ongezeko la ghafla na kali la shinikizo la damu pamoja na kichwa kikali kinachopiga (ongezeko la ghafla la shinikizo la damu). Selegiline inapatikana kama mafuta ya kujipaka. Kwa kutumia mafuta ya kujipaka, watu hawalazimiki kufuata masharti ya lishe isipokuwa kama mafuta hayo ya kujipaka yana dozi kubwa. |
Dawa za kusisimua ubongo | ||
| Hofu, kutetemeka, kukosa usingizi, na kinywa kikavu | Dawa hizi kawaida hutumika pamoja na dawa za kupunguza unyogovu. Zikitumiwa pekee, kwa kawaida hazifanyi kazi vizuri kama dawa za kupunguza unyogovu. |
Dawa (dawa za kushughulikia msongo wa mawazo) | ||
Agomelatine | Maumivu ya kichwa, kichefuchefu, na kuhara | Agomelatine husababisha madhara machache zaidi kuliko dawa nyingi za kupunguza unyogovu. Haisababishi kusinzia mchana, kukosa usingizi, kuongeza uzani, au matatizo ya uwezo wa kushiriki ngono. Agomelatini inaweza kuongeza viwango vya vimeng'enya vya ini. Viwango hivi vinapaswa kupimwa kabla ya kuanza tiba na mara kwa mara wakati wa tiba hiyo. |
Ketamine na Phencyclidine (PCP) | ||
Ketamine | Kizunguzungu, kuongezeka kwa shinikizo la damu, hisia ya kujitenga | Ketamini ni dawa ya kufisha ganzi. Ketamine hutumika kwa dozi ndogo (zisizo za ganzi) pamoja na dawa za kupunguza unyogovu zinazomezwa kwa ajili ya kutibu unyogovu sugu usiopungua kwa matibabu ya kawaida. Ketamine inaweza kutolewa kupitia mshipa, kinywa, au kama dawa ya kupuliziwa kwenye pua. |
Esketamine | Kizunguzungu, kuongezeka kwa shinikizo la damu, hisia ya kujitenga | Esketamine inahusiana na ketamine ya ganzi. Esketamine hutumika pamoja na dawa nyingine za kupunguza unyogovu zinazomezwa kwa ajili ya kutibu unyogovu sugu usiopungua kwa matibabu ya kawaida. Esketamine inapatikana kama dawa ya kupulizia puani |
* Ugonjwa unaotokana na kuacha kutumia dawa kwa ghafla hujumuisha dalili za kuhisi kizunguzungu, wasiwasi, kuwashwa, uchovu, kichefuchefu, baridi, na maumivu ya misuli yanayotokea wakati dawa inapoacha kutumika kwa ghafla. | ||
Dawa (dawa za kushughulikia msongo wa mawazo)
Agomelatini ni dawa ya kupunguza unyogovu ya melatoniji ambayo husisimua vipokezi vya melatonini na hutumika kutibu vipindi vikubwa vya unyogovu. Ina manufaa kadhaa:
Husababisha madhara machache zaidi kuliko dawa nyingi za kupunguza unyogovu.
Haisababishi usingizi wa mchana, tatizo la kukosa usingizi, au kuongezeka uzani.
Haina uraibu na haisababishi dalili za kuacha kutumia dawa.
Agomelatine inaweza kusababisha kichwa kuuma, kichefuchefu, na kuhara. Inaweza pia kuongeza viwango vya vimeng'enya vya ini, kwa hivyo madaktari hupima viwango hivi kabla ya kuanza matibabu na baadaye kila baada ya wiki 6. Watu wenye matatizo ya ini hawapaswi kutumia agomelatini.
Ketamine na Phencyclidine (PCP)
Ketamini ni dawa ya kufisha ganzi. Hata hivyo, watafiti wamegundua mifumo ya ubongo inayoathiriwa na ketamine huchangia katika unyogovu na kwamba, inapotolewa kwa dozi ndogo za ganzi (chini), inaweza kusababisha maboresho ya haraka ingawa mara nyingi ni ya muda mfupi katika dalili za unyogovu. Esketamine, aina ya ketamine, pia inapatikana kwa watu wenye tatizo kubwa la unyogovu ambao hawajaitikia matibabu ya jadi. Inatolewa kama dawa ya kupulizia puani. Inatumika kwa dozi ndogo kuliko zile zinazotolewa kwa dawa za ganzi.
Watu wengi wanaopewa ketamine au esketamine hupata kupungua kwa dalili za unyogovu ndani ya saa 4. Huu ni mwitikio wa haraka sana ikilinganishwa na dawa nyingi za kupunguza unyogovu, ambazo zinaweza kuchukua wiki kadhaa kuwa na ufanisi. Kurudia dozi mara moja au mbili kwa wiki kunaweza kudumisha madhara ya dawa za kupunguza unyogovu.
Madhara yanaweza kutokea ndani ya saa 1 hadi 2, ikiwa ni pamoja na kuongezeka kwa shinikizo la damu, kichefuchefu na kutapika, na athari za kiakili kama vile watu kuhisi wametengwa na nafsi zao (kutoka kwenye uhalisia), hisia ya kubadilishwa kwa muda na nafasi, na kuwa na dhana zisizo halisi. Dawa hizi kwa kawaida hutolewa katika ofisi ya daktari au kliniki ya hospitali ili madaktari waweze kumwangalia mgonjwa kwa madhara kwa saa chache na kwa sababu zinaweza kusababisha uraibu na wakati mwingine hutumiwa vibaya.
Matibabu mengine
Vichocheo vya Akili, kama vile dextroamphetamine na mithilfenideiti, pamoja na dawa nyingine, wakati mwingine hutumiwa, mara nyingi pamoja na dawa za kupunguza mfadhaiko. Vichocheo vya akili hutumika kuongeza umakini wa kiakili na ufahamu.
Wort ya St. John, kirutubisho cha lishe cha mitishamba, wakati mwingine hutumika kupunguza mfadhaiko kiasi, ingawa ufanisi wake haujathibitishwa. Kwa sababu ya mwingiliano unaoweza kuwa na madhara kati ya wort ya St. John na dawa nyingi za agizo la daktari, watu wanaopenda kutumia kirutubisho hiki cha mitishamba wanahitaji kujadili uwezekano wa mwingiliano wa dawa na daktari wake.
