Wakati wa ujauzito ulioendelea (baada ya wiki 20), asilimia 3 hadi 4 ya wanawake hutokwa na damu ukeni. Kutokwa na damu kunaweza kuwa ishara kwamba kuna hatari ya kumpoteza mtoto au kutokwa na damu kupita kiasi (kutokwa na damu nyingi). Katika hali nadra, damu nyingi hupotea kiasi kwamba shinikizo la damu huwa chini sana (na kusababisha mshtuko) au vipande vidogo vya damu iliyoganda huundwa katika mfumo mzima wa damu (hali inayoitwa kuganda kwa damu kulikosambaa kwenye mishipa).
Wanawake wanaotokwa na damu ukeni wakati wa ujauzito ulioendelea wanapaswa kwenda kwa daktari ili kuchunguzwa haraka, kwa kuwa damu hiyo inaweza kuhusishwa na matatizo ambayo yanatishia usalama wa mwanamke na/au kijusi.
Sababu za Kuvuja Damu Ukeni Wakati wa Ujauzito Uliochelewa
Kisababishi cha kawaida zaidi cha kutokwa na damu wakati wa ujauzito ulioendelea ni
Kuanza kwa uchungu wa kujifungua
Katika ujauzito ulioendelea, baadhi ya wanawake hupitisha kamasi (mkusanyiko wa kamasi unaopatikana kwenye njia ya kizazi) kutoka sehemu ya uke. Kiziba cha kamasi kwa kawaida huwa ni mpira mdogo unaonata na mara nyingi huwa na michirizi ya damu ndani yake. Kupitisha kamasi si mwanzo wa uchungu wa kujifungua, lakini mara nyingi ni ishara kuwa uchungu wa kujifungua utaanza ndani ya kipindi cha wiki ijayo. Kwa kawaida, uchungu wa kujifungua huanza kwa kutokwa na kamasi lililochanganywa na damu ukeni. Makamasi haya, yanayojulikana kama ishara ya damu, hutokea wakati mishipa midogo inapopasuka njia ya kizazi inapoanza kufunguka (kupanuka), na kuwezesha kijusi kupita. Kiasi cha damu kwenye makamasi huwa kidogo.
Visababishi vibaya zaidi lakini visivyo vya kawaida (tazama jedwali la ) vinajumuisha yafuatayo:
Vasa previa (nadra)
Kupasuka kwa uterasi (nadra)
Katika kondo la nyuma lililopandikizwa chini, kondo la nyuma limeunganishwa na sehemu ya chini badala ya sehemu ya juu ya uterasi. Kondo la nyuma likiwa chini kwenye uterasi, linaweza kuziba sehemu ya njia ya kizazi au kuiziba kabisa (sehemu ya chini ya uterasi), ambayo kijusi lazima kipitie. Kutokwa na damu kunaweza kutokea bila onyo, au kunaweza kuchochewa na daktari anapochunguza njia ya kizazi ili kubaini iwapo inapanuka au iwapo uchungu wa kuzaa umeanza. Kondo la nyuma lililopandikizwa chini husababisha takriban asilimia 20 ya kutokwa na damu wakati wa ujauzito ulioendelea na hutokea sana katika trimesta ya 3. Kondo la nyuma linaweza kuwa chini mapema wakati wa ujauzito, lakini kondo la nyuma kwa kawaida hujitenga lenyewe kabla ya trimesta ya 3.
Vasa previa ni hali nadra ambapo mishipa ya damu inayopeleka damu kwa kijusi (kupitia kitovu) hukua kwenye njia ya kizazi na kuziba njia hiyo. Wakati uchungu wa kujifungua unapoanza, mishipa hii midogo ya damu inaweza kupasuka, na hivyo kunyima kijusi damu. Kwa sababu kijusi kina kiasi kidogo cha damu, kupoteza hata kiasi kidogo kunaweza kuwa hatari, au hata kusababisha kifo, kwa kijusi.
Katika kutenguka kwa kondo la nyuma, kondo la nyuma hujitenga na uterasi kabla ya mama kujifungua. Kinachosababisha utengano huu hakijulikani wazi, lakini kinaweza kutokea kwa sababu mtiririko wa damu kwenye kondo la nyuma hautoshi. Wakati mwingine kondo la nyuma hujitenga baada ya jeraha, kama inavyoweza kufanyika katika ajali ya gari. Kutokwa na damu kunaweza kuwa hatari zaidi kuliko inavyoonekana kwa sababu baadhi au damu nyingi inaweza kuwa imenaswa nyuma ya kondo la nyuma na hivyo kutoweza kuonekana. Kutenguka kwa kondo la nyuma husababisha takriban asilimia 30 ya matukio ya kutokwa na damu wakati wa ujauzito ulioendelea. Kutenguka kwa kondo la nyuma kunaweza kutokea wakati wowote lakini hutokea mara nyingi zaidi katika trimesta ya 3.
Kupasuka kwa uterasi kunaweza kutokea wakati wa uchungu wa kujifungua. Karibu kila mara hutokea kwa wanawake ambao uterasi yao imeharibika na ina tishu za kovu. Uharibifu kama huo unaweza kutokea wakati wa kujifungua kwa upasuaji au upasuaji mwingine wa uterasi (kama vile upasuaji wa myomectomy wa kuondoa fibroidi za uterasi).
Kutokwa na damu huenda pia kukasababishwa na matatizo yasiyohusiana na ujauzito.
Viashiria vya hatari
Hali mbalimbali (viashiria vya hatari) huongeza hatari ya matatizo ambayo yanaweza kusababisha kutokwa na damu wakati wa ujauzito ulioendelea.
Kwa kondo la nyuma lililopandikizwa chini, viashiria vya hatari ni pamoja na vifuatavyo:
Kujifungua kwa njia ya upasuaji kwa ujauzito wa awali
Ujauzito mmoja au zaidi wa awali
Kondo la nyuma lililopandikizwa chini katika ujauzito uliopita
Umri wa zaidi ya miaka 35
Uvutaji sigara
Utungishaji wa mimba wa vitro (utungisho wa yai katika maabara na uwekaji wa kiinitete kwenye uterasi)
Kwa vasa previa, viashiria vya hatari ni pamoja na vifuatavyo:
Kondo la nyuma lililo chini kwenye uterasi
Kondo la nyuma lililogawanyika katika sehemu
Kwa kutenguka kwa kondo la nyuma, viashiria vya hatari ni pamoja na vifuatavyo
Umri wa zaidi ya miaka 35
Ujauzito mmoja au zaidi wa awali
Matumizi ya kokeini
Kutenguka kwa kondo la nyuma katika ujauzito uliopita
Jeraha la tumbo la hivi majuzi (kama invyoweza kutokea katika ajali ya gari)
Katika kupasuka kwa uterasi, viashiria vya hatari ni pamoja na vifuatavyo:
Kujifungua kwa njia ya upasuaji kwa ujauzito wa awali
Upasuaji wowote wa awali ambao unahusisha uterasi
Umri wa zaidi ya miaka 30
Maambukizi ya awali ya uterasi
Kuanzishwa kusiko kwa asili (uanzishaji) kwa uchungu wa kujifungua
Jeraha, kama inavyoweza kutokea katika ajali ya gari.
Kuzaa zaidi ya watoto watano
Mimba ambazo zimekaribiana sana
Kunata sana kwa kondo la nyuma (Placenta accreta) (kondo la nyuma linalokua kwa undani sana ndani ya uterasi)
Tathimini ya Kuvuja Damu Ukeni Wakati wa Ujauzito Uliochelewa
Madaktari huzingatia kuondoa sababu zinazoweza kusababisha kutokwa na damu nyingi (kama vile kukatika kwa kondo la nyuma, previa ya kondo la nyuma, vasa previa na kupasuka kwa uterasi). Ikiwa tathmini itabainisha kuwa mambo hayo hayasababishi, madaktari kwa kawaida hutambua kisababishi cha kawaida—mwanzo wa uchungu wa kujifungua, unaoonyeshwa na kutokwa na makamasi yenye damu.
Ishara za onyo
Kutokwa na damu yoyote ukeni wakati wa ujauzito ulioendelea huchukuliwa kama ishara ya onyo, isipokuwa kamasi au damu inayotoka kwenye uke, ambayo huwa na kiasi kidogo tu cha damu na haidumu kwa muda mrefu.
Madaktari huwa na wasiwasi hasa kuhusu wanawake ambao wamezimia, wanaohisi kizunguzungu, au walio na mapigo ya moyo ya haraka—dalili zinazoashiria shinikizo la chini sana la damu.
Dalili zifuatazo pia husababisha wasiwasi:
Uterasi yenye mkazo na iliyo laini
Kutokuwepo kwa mapigo ya moyo au mapigo dhaifu ya moyo wa kijusi
Uchungu wa uzazi unaokoma na kupoteza toni ya misuli kwenye uterasi
Wakati wa kuona daktari
Mwanamke anayetokwa na damu ukeni wakati wa ujauzito ulioendelea anapaswa kwenda hospitalini mara moja. Hata hivyo, akishuku kwamba kutokwa na damu ni ishara ya damu inayotangulia wakati wa kuzaa, anapaswa kumpigia simu daktari kwanza. Daktari anaweza kubaini mama anahitaji kuonekana kwa haraka kiasi gani kulingana na kiasi cha damu na muda wa kutokwa na damu na uwepo wa dalili za uchungu wa kujifungua.
Anachofanya daktari
Madaktari kwanza huuliza maswali kuhusu kutokwa na damu na dalili zingine na kuhusu historia ya matibabu. Kisha madaktari hufanya uchunguzi wa kimwili. Kile wanachopata wakati wa historia na uchunguzi wa kimwili mara nyingi huonyesha kisababishi cha uchungu na vipimo ambavyo vinaweza kuhitajika (tazama jedwali la ).
Madaktari wanauliza kuhusu kuvuja damu:
Muda ambao ilidumu
Jinsi ilivyo kali
Damu ya damu
Iwapo mwanamke huyo ana/amewahi kuwa na dalili zingine (kama vile maumivu ya tumbo, kizunguzungu, au kuzimia)
Mwanamke huulizwa kuhusu mimba zake: ni mara ngapi amekuwa mjamzito, amepata watoto wangapi na iwapo amepata uharibifu wowote wa mimba au utoaji mimba au matatizo yoyote katika mimba ambazo zimepita. Mwanamke huulizwa iwapo utando umepasuka (ikiwa maji yake yamepasuka), kwa kawaida ishara kwamba uchungu wa kujifungua unaanza au umeanza.
Madaktari huuliza kuhusu hali zinazoongeza hatari ya sababu za kawaida na hatari za kutokwa na damu na kuhusu viashiria vya hatari kwa sababu hizi, hasa kujifungua kwa njia ya upasuaji katika ujauzito uliopita.
Wakati wa uchunguzi wa kimwili, madaktari huangalia kwanza ishara za upotezaji wa damu nyingi, kama vile mapigo ya moyo ya haraka na shinikizo la chini la damu. Pia huchunguza mapigo ya moyo ya kijusi na ikiwezekana, huanza kufuatilia mapigo ya moyo ya kijusi bila kusita (ufuatiliaji wa kielektroniki wa mapigo ya moyo wa kijusi). Madaktari hufinya tumbo polepole ili kubaini ukubwa wa uterasi, iwapo ni laini na iwapo toni ya misuli yake ni ya kawaida. Kisha wanafanya uchunguzi wa nyonga. Wanachunguza njia ya kizazi kwa kutumia kifaa ambacho hupanua kuta za uke (speculum).
Kwa kawaida wakati wa kujifungua unapokaribia, madaktari huchunguza njia ya kizazi kwa mkono uliovalishwa glavu (uchunguzi wa njia ya kizazi wa kidijitali) ili kubaini kiwango cha kupanuka kwa njia ya kizazi na jinsi kijusi kilivyokaa (tazama Uchungu wa kujifungua). Hata hivyo, iwapo kutokwa na damu kutatokea wakati wa ujauzito ulioendelea, uchunguzi wa ultrasonografia hufanywa ili kuangalia iwapo kondo la nyuma liko chini sana pamoja na vasa previa kabla ya uchunguzi huu kufanywa. Ikiwa kuna tatizo lolote kati ya hayo, uchunguzi haufanyiki kwa sababu unaweza kufanya damu itoke zaidi. Wanawake wanaojua kuwa wana kondo la nyuma lililo chini sana au vasa previa hawapaswi kusita kuwakumbusha madaktari kuhusu utambuzi wao na kukataa kufanyiwa uchunguzi wa kidijitali wa njia ya kizazi. (Uchunguzi wa makini wa spekulamu unaweza kufanywa.)
Baadhi ya Visababishaji na Sifa za Kuvuja Damu Ukeni Wakati wa Ujauzito Uliochelewa
Kisababishaji | Vipengele vya Kawaida* | Mbinu ya Utambuzi†,‡ |
|---|---|---|
Huanza kwa kutoka kwa kiasi kidogo cha damu, wakati mwingine huchanganyika na kamasi (kizibo cha kamasi au majimaji yenye damu) Kubana kwa uterasi kwa vipindi sawa pamoja na njia ya kizazi kufunguka (kupanuka) na kuwa nyembamba na kuvutwa nyuma (kuvurutwa) | Uchunguzi wa fupanyonga na ufuatilizi wa ishara muhimu zaidi za mwanamke Ufuatilizi wa mpigo wa moyo wa kijusi | |
Kujitenga kwa kondo la nyuma (kujitenga mapema kwa kondo la nyuma kutoka kwenye uterasi) | Maumivu au uchungu uterasi inapoguswa Kupita kwa damu nyeusi, iliyoganda, au nyekundu angavu kwa kiasi kikubwa au kidogo Wakati mwingine shinikizo la chini la damu kwa mwanamke, pamoja na kuzimia, kizunguzungu, au mapigo ya moyo ya haraka Wakati mwingine mapigo ya moyo yasiyo ya kawaida kwenye kijusi | Uchunguzi wa fupanyonga na ufuatilizi wa ishara muhimu zaidi za mwanamke Ufuatilizi wa mpigo wa moyo wa kijusi Kipimo cha hesabu kamili ya seli za damu na vipimo vya damu ili kubaini iwapo damu inaganda kwa njia ya kawaida Mara nyingi ultrasonografia |
Kondo la nyuma lililo chini sana (kondo la nyuma lililo katika sehemu isiyo ya kawaida) | Kuvuja damu ukeni kusio na uchungu Maumivu madogo au kutokuwa na maumivu uterasi inapoguswa Mara nyingi, kondo la nyuma lililo chini hugunduliwa mapema wakati wa ujauzito kupitia ultrasonografia | Idadi kamili ya damu Atrasonografia |
Vasa previa (ukuaji wa mishipa ya damu ya kijusi kwenye njia ya kizazi, na kuziba njia hiyo) | Kuvuja damu ukeni kusio na uchungu Mara nyingi dalili za uchungu wa uzazi, kama vile mikazo ya misuli kwa vipindi vinavyolingana Mapigo ya moyo yasiyo ya kawaida kwenye kijusi Wakati mwingine, hushukiwa kulingana na matokeo wakati wa uchunguzi wa kawaida wa ultrasonografia | Uchunguzi wa ultrasonografia ya uke kwa kutumia mbinu za kuonyesha mtiririko wa damu (Ultrasonografia ya doppler ya rangi) |
Maumivu makali ya tumbo na uchungu tumbo linapoguswa Kukoma kwa mikakamao na mara nyingi kupoteza toni ya misuli kwenye uterasi Mtoto anarudi juu kwenye njia ya uzazi Kutokwa na damu kidogo hadi ya wastani ukeni Mapigo dhaifu ya moyo wa kijusi au kutokuwepo kwa mapigo ya moyo Mapigo ya moyo yasiyo ya kawaida kwa mwanamke Kwa kawaida, historia ya kujifungua kwa upasuaji au upasuaji mwingine wa uterasi | Kisio la daktari, kulingana na sifa za dalili Kujifungua kwa dharura kwa njia ya upasuaji | |
* Vipengele vinajumuisha dalili na matokeo ya uchunguzi wa daktari. Vipengele vilivyotajwa ni vya kawaida lakini si mara zote vipo. | ||
† Kwa wanawake wajawazito ambapo wana dalili zinazowatatiza, daktari hupima dalili muhimu za mama, hufanya uchunguzi wa kimwili na kutathmini kijusi kwa kutumia kipima mapigo ya moyo wa kijusi au ultrasonografia. | ||
‡ Ultrasonografia kwa kawaida hufanywa kwa wanawake wanaovuja damu katika ujauzito ulioendelea na hesabu kamili ya seli za damu, aina ya damu, na hali ya Rh (chanya au hasi) kwa kawaida hubainishwa. | ||
Kupima
Vipimo vifuatavyo hufanywa:
Ufuatilizi wa mpigo wa moyo wa kijusi
Atrasonografia
Kipimo cha idadi kamili ya seli za damu
Wakati mwingine, vipimo vya damu ili kubaini iwapo damu inaganda kwa njia ya kawaida
Aina ya damu na hali ya Rh (chanya au hasi)
Utokaji damu ukeni unapofanyika wakati wa ujauzito, daktari hufanya vipimo muhimu kwa mama, hufanya uchunguzi wa kimwili na kutathmini kijusi kwa kutumia kipima mapigo ya moyo wa kijusi au ultrasonografia.
Ultrasonografia pia hufanywa ili kujaribu kupata chanzo cha kutokwa na damu. Kifaa cha mawimbi ya sauti kilichowekwa ndani ya uke (transvaginal ultrasonography) huenda kikatumika kubaini eneo la kondo la nyuma, kamba ya kitovu, na mishipa ya damu. Hivyo, inaweza kuwasaidia madaktari kuthibitisha kuwepo au kutokuwepo kwa kondo la nyuma lililo chini sana pamoja na vasa previa. Hata hivyo, ultrasonografia haitambui kila wakati kutenguka kwa kondo la nyuma. Madaktari hupima kutenguka kwa kondo la nyuma na kupasuka kwa uterasi kulingana na matokeo ya uchunguzi wa kimwili, ikiwa ni pamoja na maelezo kuhusu viashiria vya hatari.
Kipimo cha idadi kamili ya seli za damu hufanyika. Aina ya damu na hali ya Rh hubainishwa ili mtoa damu mwenye aina ya damu inayolingana aweze kutambuliwa ikiwa mwanamke atahitaji kuongezewa damu. Iwapo damu inatoka nyingi au iwapo daktari anashuku kuwepo kwa kutenguka kwa kondo la nyuma, vipimo vya damu hufanywa ili kubaini iwapo kuna kuganda kwa damu kulikosambaa kwenye mishipa.
Matibabu ya Kuvuja Damu Ukeni Wakati wa Ujauzito Uliochelewa
Ugonjwa ambao unasababisha kutokwa na damu hutibiwa, ikiwezekana.
Kwa kutenguka kwa kondo la nyuma au kondo la nyuma lililo chini sana, ikiwa kujifungua hakuhitajiki na mwanamke mjamzito na mtoto mchanga wako katika afya njema, kwa kawaida kulazwa hospitalini hupendekezwa. Huko, mwanamke na kijusi wanaweza kufuatiliwa na matibabu yanapatikana kwa urahisi. Iwapo damu itaacha kutoka, mwanamke anaweza kuruhusiwa kwenda nyumbani. Iwapo kutokwa na damu kutaendelea au kuzidi au iwapo ujauzito unakaribia kukamilika, mtoto huzaliwa. Kwa wanawake walio na kondo la nyuma lililo chini sana, kujifungua kwa njia ya upasuaji huhitajika. Wanawake walio na kutenguka kwa kondo la nyuma wanaweza kujifungua kwa njia ya uke au kwa njia ya upasuaji.
Ikiwa vasa previa imegunduliwa, madaktari hupanga kujifungua kwa njia ya upasuaji kabla ya kuanza kwa uchungu wa kujifungua, kwa kawaida katika wiki 34 hadi 37 za ujauzito. Hata hivyo, iwapo mtu mwenye vasa previa anatokwa na damu, inaweza kuwa muhimu kujifungua kwa njia ya upasuaji haraka iwezekanavyo.
Ikiwa uterasi imepasuka, mtoto huzaliwa mara moja. Uterasi hurekebishwa kwa njia ya upasuaji.
Iwapo mwanamke amepoteza damu nyingi sana, hupewa viowevu kwa njia ya mishipa. Ikiwa matibabu ya viowevu hayatoshi, anaongezewa damu.
Mambo Muhimu
Kwa kawaida, kutokwa na damu kidogo kutoka ukeni iliyochanganywa na kamasi (majimaji yenye damu) huashiria kuanza kwa uchungu wa kujifungua.
Si mara zote kiwango cha damu huonyesha uzito wa kisababishi.
Ultrasonografia hufanyika ili kuwasaidia madaktari kutambua matatizo hatari yanayoweza kusababisha kutokwa na damu wakati wa ujauzito ulioendelea.
Mwanamke anayetokwa na damu wakati wa ujauzito ulioendelea anaweza kulazwa hospitalini ili yeye na mtoto wake mchanga waweze kufuatiliwa na kutibiwa inavyohitajika.
Ikiwa kuna kiasi kikubwa cha kutokwa na damu, mwanamke anaweza kuhitaji kupewa viowevu kwa njia ya mishipa au kuongezewa damu.
