Matatizo ya mirija ya ova (mirija ya ova iliyoziba au kuharibika) inaweza kuzuia manii kufikia yai au kuzuia yai au yai lililorutubishwa (zaigoti) kuhama kutoka kwenye ovari hadi kwenye uterasi ili kupandikizwa. Kasoro katika fupanyonga, ikiwa ni pamoja na uterasi (kama vile fibroidi kwenye uterasi), inaweza kuzuia yai kupandikizwa kwenye utando wa ya uterasi na inaweza kuziba mirija ya ova.
Ili kutambua tatizo kwenye mirija ya ova au tatizo jingine kwenye fupanyonga, madaktari wanaweza kuchukua eksirei huku kichocheo cha utofautishaji wa mionzi kikidungwa kupitia mlango wa kizazi (histerosalpingografia), kufanya ultrasonografia baada ya mchanganyiko wa chumvi kudungwa ndani ya uterasi (sonohisterografia), au kuangalia viungo kupitia neli ya kuangalia (laparoskopu) inayoingizwa kupitia mkato chini ya kitovu.
Matibabu hutegemea aina na eneo la tatizo (mirija ya ova au uterasi) na umri wa mwanamke, lakini utungishaji mimba kwenye maabara au upasuaji unaweza kupendekezwa.
(Angalia pia Muhtasari wa Ugumba.)
Anatomia ya Ndani ya Uzazi ya Mwanamke
Uchavushaji na Upandikizaji
Sababu
Kasoro kwenye mirija ya ova hutokana na hali zinazozuia au kuharibu bomba, ikiwa ni pamoja na yafuatayo:
Maambukizo kwenye fupanyonga (kama vile ugonjwa wa kuchochewa kwa fupanyonga)
Ujauzito uliopita kwenye mirija ya ova (mimba ya nje ya kizazi)
Upasuaji kwenye fupanyonga au sehemu ya chini ya tumbo
Uvimbe unaoharibu uterasi na mirija ya ova (kama vile unaosababishwa na kifua kikuu au ugonjwa wa utumbo wenye uvimbe)
Bakteria, kama zile zinazoweza kusababisha ugonjwa wa kuchochewa kwa fupanyonga, zinaweza kuingia ukeni wakati wa tendo la ndoa na mwenzi ambaye ana maambukizo kwa njia ya ngono, kama vile kisonono. Bakteria inaweza kuenea kutoka ukeni na kuambukiza mlango wa kizazi. Kisha zinaweza kuenea juu, hadi kwenye uterasi na wakati mwingine kwenye mirija ya ova. Baadhi ya bakteria kama vile chlamydia inaweza kuambukiza mirija ya ova bila kusababisha dalili zozote. Maambukizo haya yanaweza kuharibu kabisa mirija ya ova. Kovu linaweza kuunda na kuziba mirija ya ova.
Kasoro katika fupanyonga inaweza kuziba mirija au kuzuia yai kupandikizwa kwenye uterasi. Zinajumuisha ifuatayo:
Vipande vya tishu za kovu (vijiti) vinavyoundwa kati ya miundo ambayo kwa kawaida haijaunganishwa kwenye uterasi au fupanyonga (ugonjwa wa Asherman)
Kasoro za kuzaliwa za uterasi na mirija ya ova
Kushikamana kwenye uterasi kwa kawaida husababishwa na maambukizo au jeraha wakati wa upasuaji, kwa kawaida upanuzi na urekebishaji (D na C). Kovu pia linaweza kuathiri mlango wa kizazi, hasa baada ya maambukizo, jeraha au upasuaji kwenye mlango wa kizazi.
Utambuzi wa Ugonjwa
Wakati mwingine vipimo vya maambukizo kwenye fupanyonga
Sonohisterografia (sonografia ya kuingiza chumvi)) au histerosalpingografia, ikiwa sonohisterografia haipatikani
Histeroskopia ili kutathmini zaidi kasoro
Mara chache, laparoskopia
Ikiwa maambukizo kwenye fupanyonga yanashukiwa, vipimo vya kuangalia kama kuna kisonono au maambukizo ya chlamydia hufanywa. Kuchunguza ugonjwa wa zinaa ni sehemu ya kawaida ya utunzaji wa kawaida wakati wanawake wanajaribu kushika ujauzito.
Taratibu hufanywa ili kubaini kama mirija ya ova imeziba. Hizi ni pamoja na histerosalpingografia, sonohisterografia, laparoskopia na histeroskopia. Wakati wa laparoskopia na histeroskopia, utambuzi na matibabu mara nyingi hufanywa kwa wakati mmoja.
Sonohisterografia (Sonografia ya Uingiliaji wa Chumvi)
Sonohisterografia hutumika kugundua na/au kutathmini zaidi kasoro katika mirija ya ova na kasoro nyingine kwenye fupanyonga.
Myeyusho wa chumvi huingizwa ndani ya uterasi kupitia mlango wa kizazi wakati wa kipimo cha picha kinachotumia mawimbi ya sauti ili sehemu ya ndani ipanuke na kasoro ziweze kuonekana kwa urahisi zaidi. Ikiwa suluhisho litaingia kwenye mirija ya ova, mirija hiyo haijaziba.
Sonohisterografia ni ya haraka na haihitaji ganzi. Inachukuliwa kuwa salama zaidi kuliko histerosalpingografia kwa sababu haihitaji mionzi au sindano ya kichocheo cha utofautishaji.
Baada ya sonohisterografia, kwa sababu zisizojulikana, uzazi kwa wanawake vijana unaonekana kuboreshwa kidogo ikiwa matokeo ni ya kawaida. Madaktari wanaweza kusubiri kuona kama wanawake vijana watapata mimba baada ya utaratibu huu kabla ya vipimo vya ziada vya utendaji kazi wa mirija ya ova kufanywa.
Sonohisterografia, inapopatikana, imechukua nafasi ya histerosalpingografia. Upimaji wa sonohisterografia una faida za kuweza kufanywa katika ofisi ya daktari, hauhitaji miale na kwa ujumla ni wa gharama nafuu kuliko histerosalpingografia.
Histerosalpingografia
Kwa histerosalpingografia, eksirei huchukuliwa huku kichocheo cha utofautishaji wa mionzi hudungwa kupitia mlango wa kizazi. Kichocheo cha utofautishaji huonyesha sehemu ya ndani ya uterasi na mirija ya ova. Utaratibu huu hufanywa siku chache baada ya hedhi ya mwanamke kuisha na kabla ya utoaji wa mayai kutokea. Histerosalpingografia haihitaji ganzi. Athari za mzio kwa kichocheo cha utofautishaji (ikiwa ni pamoja na aidini) zinawezekana.
Histerosalpingografia inaweza kugundua matatizo fulani ya kimuundo ambayo yanaweza kuzuia mirija ya ova. Hata hivyo, katika takribani asilimia 15 ya visa, histerosalpingografia inaonyesha kwamba mirija ya ova imeziba wakati haijaziba—inaitwa matokeo chanya ya uwongo.
Kama ilivyo kwa sonohisterografia, baada ya histerosalpingografia, uzazi kwa wanawake vijana unaonekana kuboreshwa kidogo ikiwa matokeo ni ya kawaida.
Histeroskopia
Ikiwa kasoro ndani ya uterasi itagunduliwa, madaktari wanaweza kuchunguza uterasi kwa kutumia kifaa chenye kamera inayoitwa hysteroscope, ambayo huingizwa kupitia uke na mlango wa kizazi hadi kwenye uterasi. Ikiwa kuna viambatisho, polipu au nyuzi ndogo, vifaa vinavyoingizwa kupitia histeroskopia vinaweza kutumika kutoa au kuondoa tishu zisizo za kawaida na kuongeza uwezekano wa mwanamke kushika ujauzito.
Laparoskopia
Ikiwa ushahidi unaonyesha kwamba mirija ya ova imeziba au kwamba mwanamke anaweza kuwa na endometriosisi, neli ndogo ya kuangalia inayoitwa laparoscope huingizwa kwenye uwazi wa fupanyonga kupitia mkato mdogo chini ya kitovu. Kawaida, ganzi ya jumla hutumiwa. Laparoscopia huwawezesha madaktari kuona moja kwa moja uterasi, mirija ya ova na ovari. Hata hivyo, utaratibu huu haufanyiki mara chache ili kugundua matatizo ya mirija ya ova.
Vifaa vinavyoingizwa kupitia laparoscopia vinaweza pia kutumika kutoa au kuondoa tishu zisizo za kawaida kwenye fupanyonga.
Matibabu
Viua vijasumu, ikiwa maambukizo kwenye fupanyonga yatagunduliwa
Laparoskopia na/au histeroskopia ili kutibu au kuondoa tishu zisizo za kawaida
Katika utungishaji mimba kwenye maabara au, kwa wanawake wadogo, wakati mwingine upasuaji
Ikiwa maambukizo kwenye fupanyonga yatagunduliwa, hutibiwa kwa viua vijasumu.
Matibabu ya kasoro kwenye mirija ya ova au fupanyonga hutegemea chanzo chake. Tishu zisizo za kawaida wakati mwingine huondolewa (kama vile polipu au nyuzi kwenye uterasi) ikiwa hugunduliwa wakati wa upasuaji wa utambuzi (kwa mfano, wakati wa histeroskopia au laparoskopia).
Upasuaji unaweza kufanywa ili kurekebisha mirija ya ova iliyoharibiwa na mimba iliyotoka nje ya kizazi, maambukizo au utaratibu wa awali wa kufunga kizazi kupitia mirija ya uzazi, hasa kwa wanawake wadogo ikiwa uharibifu si mkubwa. Hata hivyo, baada ya upasuaji kama huo, uwezekano wa kushika ujauzito kwa njia ya kawaida ni mdogo. Uwezekano wa mimba ya nje ya kizazi ni juu kuliko kawaida kabla na baada ya upasuaji wa aina hiyo. Kwa hivyo, utungisho kwa kutumia neli ya majaribio mara nyingi hupendekezwa badala yake.
Teknolojia zinazosaidia uzazi mara nyingi ni jambo la lazima au mbadala, hasa kwa wanawake walio chini ya umri wa miaka 30.
