Vifo vya akina mama wakati wa uzazi vinavyosababishwa na matatizo ya ujauzito au kujifungua. Kifo kabla au karibu tu na wakati wa kuzaliwa ni kifo cha kijusi au mtoto aliyezaliwa karibu na wakati wa kujifungua.
Vifo vya akina mama wakati wa uzazi
Vifo vya akina mama wakati wa uzazi hurejelea vifo vinavyosababishwa na matatizo ya ujauzito au kujifungua.
Nchini Marekani, karibia wanawake 24 walifariki kwa kila wanawake 100,000 waliojifungua mwaka wa 2020. Kiwango cha vifo vya akina mama wakati wa uzazi ni kikubwa zaidi nchini Marekani kuliko katika nchi za Ulaya.
Hata hivyo, idadi kubwa zaidi ya vifo vya mama mjamzito hutokea katika nchi zenye rasilimali duni. Viwango vya juu zaidi viko Kusini mwa Afrika mwa Jangwa la Sahara (ikiwa ni pamoja na Nigeria) na Asia Kusini (ikiwa ni pamoja na India).
Vifo vya akina mama wakati wa uzazi vinarejelea idadi ya wanawake wanaokufa kutokana na matatizo yanayohusiana na ujauzito na wanaokufa wakati wa ujauzito au muda mfupi baada ya kujifungua.
Uwiano wa vifo vya akina mama wakati wa uzazi ni idadi ya vifo kama hivyo kwa kila watoto 100,000 wanaozaliwa wakiwa hai (kuzaliwa kwa mtoto aliye hai).
Kote duniani, kiwango cha vifo vya mama mjamzito hutofautiana sana kulingana na rangi na kabila. Nchini Marekani, viwango vya mwaka wa 2021 vilikuwa
Takriban wanawake 70 kwa kila wanawake 100,000 waliojifungua kwa wanawake Weusi wasio Wahispania
Takriban 28 kwa kila 100,000 kwa wanawake Wahispania
Karibu 27 kwa kila 100,000 kwa wanawake Wazungu wasio Wahispania
Nchini Brazili, vifo vya akina mama wakati wa uzazi ni mara 5 zaidi kwa wanawake wenye asili ya Afrika kuliko wanawake Wazungu. Nchini Uingereza, kiwango hicho ni cha juu zaidi ya mara 5 kwa wanawake Weusi kuliko kwa wanawake Wazungu.
Duniani kote, vifo vya mama mjamzito vinaweza kutokea
Kabla ya kujifungua: Asilimia 25
Wakati wa uchungu wa kujifungua au wanapojifungua na muda mfupi baada ya kujifungua: Asilimia 25
Baadaye baada ya kujifungua: Karibia asilimia 30%
Zaidi ya siku 42 lakini chini ya mwaka 1 baada ya kujifungua: Karibia asilimia 20%
Visababishi vya kawaida vya vifo kwa wanawake wajawazito ni
Kuvuja damu (kutokwa na damu), ambayo husababisha zaidi ya robo ya vifo
Shinikizo la juu la damu, ikiwa ni pamoja na preklampsia (aina ya shinikizo la damu linalotokea wakati wa ujauzito)
Ujauzito uliopo katika sehemu isiyo ya kawaida (mimba ya nje ya uterasi)—yaani, ile ambayo haiko katika eneo lake la kawaida kwenye uterasi
Sepsis (mwitikio mkubwa wa mwili wote kutokana na maambukizi)
Matatizo ambayo wanawake walikuwa nayo kabla ya kuwa wajawazito (kama vile unene kupita kiasi au magonjwa ya kuambukiza, ikiwa ni pamoja na maambukizi ya VVU)
Matatizo yanayochangia vifo kwa wanawake wajawazito ni pamoja na
Kuchelewa kutafuta huduma ya matibabu wakati mwanamke mjamzito ana tatizo
Ukosefu wa usafiri hadi kituo cha huduma ya afya
Kuchelewa kupata huduma katika kituo cha afya
Takriban vifo 4 kati ya 5 vya mama mjamzito vinaweza kuzuiwa.
Uwiano wa Vifo vya Akina Mama Wakati wa Uzazi Katika Baadhi ya Nchi, 2020
Nchi | Uwiano wa Vifo vya vifo Akina Mama Wakati wa Uzazi* |
|---|---|
Australia | 3 |
Kanada | 11 |
Uchina | 23 |
Ujerumani | 4 |
Ugiriki | 8 |
Israeli | 3 |
Japani | 4 |
Meksiko | 59 |
Uholanzi | 4 |
Nyuzilandi | 7 |
Poland | 2 |
Puerto Rico | 34 |
Katari | 8 |
Shirikisho la Urusi | 14 |
Uhispania | 3 |
Uswidi | 5 |
Uswisi | 7 |
Uturuki | 17 |
Uingereza na Ayalandi ya Kaskazini | 10 |
Marekani | 21 |
* Uwiano wa vifo vya akina mama wakati wa uzazi unarejelea idadi ya wanawake wanaokufa kutokana na sababu zinazohusiana na ujauzito wakati wa ujauzito au ndani ya siku 42 baada ya mwisho wa ujauzito kwa kila watoto 100,000 waliozaliwa wakiwa hai. Mnamo 2020, uwiano ulikuwa kati ya 2 (Polandi) hadi 1223 (Sudan Kusini) kwa kila watoto 100,000 waliozaliwa wakiwa hai (nchi hazijaonyeshwa). Marejeleo: Mwelekeo wa vifo vya akina mama wakati wa uzazi kuanzia 2000 hadi 2020: Makadirio ya WHO, UNICEF, UNFPA, Kundi la Benki ya Dunia na UNDESA/Kitengo cha Idadi ya Watu. Geneva: Shirika la Afya Duniani; 2023. | |
Kifo cha baada ya kuzaa
Kifo kabla na karibu tu na wakati wa kuzaliwa hurejelea vifo vya vijusi na watoto waliozaliwa vinavyotokea karibu na wakati wa kujifungua. Kiwango cha vifo kabla na baada tu ya kuzaliwa nchini Marekani mwaka wa 2021 kilikuwa vifo 5.5 kabla na baada tu ya kuzaliwa kwa kila watoto 1000 waliozaliwa wakiwa hai.
Viwango vya vifo kabla na baada tu ya kuzaliwa kulingana na mbari na kabila vilikuwa takriban
5 kwa watoto wa wanawake Wazungu wasio Wahispania
9 kwa watoto wa wanawake Weusi wasio Wahispania
5 kwa watoto wa wanawake Wahispania
Sababu za vifo kabla na baada tu ya kuzaliwa ni pamoja na sababu za kuzaliwa kwa mtoto aliyekufa na vifo vya watoto wachanga. Sababu za kuzaliwa kwa mtoto aliyekufa zinaweza kuhusishwa na kijusi, mwanamke au kondo la nyuma.
Kipindi cha baada ya kuzaliwa kwa mtoto mchanga hufafanuliwa kama siku 28 za kwanza za maisha. Kiasi kikubwa cha vifo vya watoto wachanga (75%) hutokea ndani ya siku 7 baada ya kuzaliwa (angalia Shirika la Afya Duniani: Vifo vya Watoto Waliozaliwa). Mnamo mwaka wa 2019, sababu kuu za vifo vya watoto wachanga duniani kote zilikuwa kuzaliwa kabla ya wakati, matatizo yanayohusiana na kujifungua (kukosa hewa ya kutosha wakati wa kuzaliwa au kushindwa kupumua wakati wa kuzaliwa), maambukizi, na kasoro za kuzaliwa nazo.
