Hospitali nyingi na mashirika mengine huwapatia wazazi elimu kuhusu jinsi ya kumlisha, kumwogesha, na kumvisha mtoto mchanga, pamoja na kutambua mienendo, ishara, na sauti za mtoto. Wazazi pia hufundishwa kuhusu vipengele vya kawaida vya utunzaji wa mtoto, ikiwemo utunzaji wa kitovu, tohara, ngozi, mkojo na haja kubwa, pamoja na ufuatiliaji wa uzito.
Kiunga Mwana
Kwa kawaida, mtoto mchanga huwa na kibano cha plastiki kilichowekwa kwenye kamba ya kitovu. Kibano hicho kinaweza kuondolewa baada ya kamba ya kitovu kukauka kabisa.
Hupaswi kujaribu kuvuta au kuondoa kisiki cha kitovu kwa sababu kitaanguka chenyewe ndani ya wiki moja au mbili. Kisiki cha kitovu kinapaswa kuwekwa safi na kikavu wakati wote. Hakuna haja ya kupaka pombe au viua-vijasumu vingine kwenye kisiki cha kitovu.
Mara chache sana, kitovu kinaweza kuambukizwa; hivyo dalili zozote za wekundu, uvimbe, au usaha zinapaswa kuchunguzwa na daktari.
Kutahiri
Tohara kwa watoto wachanga wa kiume, ikiwa itafanywa, kwa kawaida hufanywa ndani ya siku chache za kwanza za maisha. Uamuzi wa kumfanyia mtoto tohara mara nyingi hutegemea imani za kidini au mapendeleo binafsi ya wazazi.
Kuna sababu chache sana za kitabibu zinazohitaji tohara. Wakati mwingine, govi linaweza kuwa limebana kupita kiasi (phimosis) na kuzuia mtiririko wa mkojo; katika hali hiyo, tohara hufanywa ili kuondoa kizuizi. Ingawa wanaume waliotahiriwa huwa na hatari ndogo ya maambukizi ya njia ya mkojo, hatari hizi pia zinaweza kupunguzwa kwa kudumisha usafi mzuri. Aidha, wanaume waliotahiriwa huwa na hatari ndogo ya saratani ya uume; hata hivyo, saratani hii ni nadra, na mkakati wa kuzuia ni chanjo dhidi ya aina za papillomavirusi vya binadamu vinavyosababisha saratani.
Kwa ujumla, tohara ni utaratibu usio na matatizo makubwa. Asilimia ndogo ya wavulana hupata matatizo wakati wa tohara, mara nyingi ikiwa ni kutokwa na damu kidogo au maambukizi ya sehemu husika. Hata hivyo, mara chache matatizo makubwa yanaweza kutokea.
Tohara haipaswi kufanywa ikiwa mvulana bado hajakojoa, ana tatizo la kuganda kwa damu, au uume una kasoro yoyote, kwa sababu govi linaweza kuhitajika baadaye kwa upasuaji wa kurekebisha. Tohara inapaswa kuahirishwa ikiwa mama alitumia, wakati wa ujauzito, dawa zinazoongeza hatari ya kutokwa na damu, kama dawa za kuzuia kuganda kwa damu au aspirini. Utaratibu huo unapaswa kusubiri hadi dawa zote hizo ziondolewe kabisa kwenye mwili wa mtoto mchanga.
Ngozi
Watoto wengi wachanga hupata upele mdogo wakati fulani katika wiki ya kwanza baada ya kuzaliwa. Upele huo huonekana zaidi kwenye maeneo yanayosuguliwa na nguo—mikono, miguu, na mgongo—na mara chache usoni. Kwa kawaida, upele huo hutoweka wenyewe bila matibabu. Kupaka losheni au poda, kutumia sabuni zenye manukato, au kutumia nepi zisizoruhusu unyevu kukauka kunaweza kuzidisha upele, hasa wakati wa joto. Ukavu na kuchunuka kwa ngozi mara nyingi hutokea baada ya siku chache, hasa kwenye mikunjo ya vifundo vya mikono na miguu.
Baadhi ya watoto wachanga hupata rangi ya njano kwenye ngozi (homa ya manjano) baada ya siku ya kwanza ya maisha. Homa ya manjano hutokea kwa sababu ini la mtoto mchanga hubadilika kutoka kufanya kazi ndani ya tumbo la uzazi hadi kufanya kazi nje ya tumbo hilo. Hata hivyo, homa ya manjano inayoonekana kabla ya saa 24 za kwanza ni ya kutia wasiwasi na inaweza kuashiria tatizo kubwa zaidi. Mtoto mchanga akipata homa ya manjano, kwa kawaida madaktari hufanya kipimo cha damu kupima kiwango cha bilirubini, rangi kuu inayopatikana kwenye nyongo. Iwapo kiwango cha bilirubini kitapita kiwango salama, matibabu kwa tiba ya mwanga huanza. Katika tiba ya mwanga, mtoto mchanga huwekwa bila nguo chini ya taa maalum (taa za “bili”) ili bilirubini ivunjwe na kuondolewa mwilini. Matibabu haya yanaweza kuhitajika kwa siku 2 hadi wiki moja. Homa ya manjano ya kawaida kwa mtoto mchanga hupotea anapofikisha umri wa takribani wiki mbili. Mtoto ambaye homa ya manjano inaendelea au inaanza baada ya wiki mbili anapaswa kuchunguzwa na mtaalamu wa afya.
Bili lights are a type of light therapy (phototherapy) that is used to treat jaundice in newborns. Jaundice is a yellow coloring of the skin and whites of the eyes that is caused by too much of a yellow substance called bilirubin. Blue light shined on the skin helps break down bilirubin, and most doctors use special commercial phototherapy units.
Image courtesy of William J. Cochran, MD.
Kusonga kwa Tumbo na Mkojo
Katika siku mbili za kwanza za maisha, mkojo wa mtoto mchanga huwa na mkusanyiko mkubwa na mara nyingi una kemikali zinazoitwa urates, ambazo zinaweza kuifanya nepi ionekane ya rangi ya chungwa au waridi. Iwapo mtoto mchanga hatakojoa ndani ya saa 24 za kwanza, uchunguzi wa kitabibu unaweza kuhitajika.
Haja kubwa ya kwanza ya mtoto ni dutu nzito ya rangi ya kijani kibichi hadi nyeusi inayoitwa mekoniamu. Kila mtoto anapaswa kutoa mekoniamu ndani ya saa 24 za kwanza baada ya kuzaliwa. Iwapo hili halitatokea, daktari anaweza kufanya vipimo ili kubaini kama kuna tatizo. Kwa mfano, kasoro ya kuzaliwa nayo inaweza kusababisha kuziba kwa utumbo.
Uzito
Watoto wengi wachanga hupoteza takribani asilimia 5 hadi 7 ya uzito wao wa kuzaliwa katika siku chache za kwanza, hasa kutokana na upotevu wa maji kupitia mkojo na utolewaji wa mekoniamu. Watoto wachanga hurejea kwenye uzito wao wa kuzaliwa ndani ya takribani wiki mbili ikiwa wananyonyeshwa, na ndani ya siku 10 ikiwa wanalishwa kwa fomula. Baada ya hapo, wanapaswa kuongeza takriban gramu 20 hadi 30 (aunsi 1) kila siku kwa miezi michache ya kwanza. Kwa kawaida watoto wachanga huwa na uzito mara mbili ya uzito wao wa kuzaliwa wakiwa na umri wa miezi 5.
Kutoka Hospitalini
Nchini Marekani, watoto wachanga huzaliwa hospitalini na huruhusiwa kurudi nyumbani ndani ya saa 24 hadi 48. Watoto wanaoruhusiwa kutoka hospitalini ndani ya saa 48 wanapaswa kupimwa na mtaalamu wa afya baada ya siku 2 hadi 3 (tazama Ziara za Huduma ya Afya ya Kinga kwa Watoto). Watoto wanaoruhusiwa baada ya saa 48 hupimwa wakiwa na umri wa wiki mbili, au mapema zaidi ikiwa wana matatizo maalum kama lishe duni, kuvimbiwa, kuhara, au homa ya manjano.
Kabla ya kuruhusiwa kutoka hospitalini, wazazi hupewa maelekezo ya wazi kuhusu wakati wa kuwasiliana na daktari wa watoto. Kwa mfano, wazazi wanapaswa kumpigia daktari wa watoto mara moja ikiwa mtoto ana homa (joto lipimwe kwa njia ya puru), shida ya kupumua, kupungua kwa hamu ya kula, kutapika kwa nyongo (kutapika rangi ya kijani-manjano), au kubadilika kwa ngozi kuwa ya bluu (sianosisi).
Baada ya kurejea nyumbani, kuishi na mtoto mchanga kunahitaji marekebisho makubwa kwa wote wanaohusika. Kwa familia isiyokuwa na watoto hapo awali, mabadiliko ya mtindo wa maisha yanaweza kuwa makubwa sana. Iwapo kuna watoto wengine, wivu unaweza kujitokeza. Kuwaandaa watoto wengine kwa kuwasili kwa mtoto mchanga, kuwazingatia, na kuwashirikisha katika utunzaji wa mtoto kunaweza kurahisisha mabadiliko hayo. Wanyama vipenzi pia huweza kuhitaji uangalifu wa ziada ili kuzoea mtoto mchanga. Katika baadhi ya hali, inaweza kuwa muhimu kuwaweka wanyama vipenzi mbali na mtoto.
