Siku Chache za Kwanza Baada ya Kuzaliwa

Kwa kawaida, mtoto mchanga huwa na kibano cha plastiki kilichowekwa kwenye kamba ya kitovu. Kibano hicho kinaweza kuondolewa baada ya kamba ya kitovu kukauka kabisa.

Hupaswi kujaribu kuvuta au kuondoa kisiki cha kitovu kwa sababu kitaanguka chenyewe ndani ya wiki moja au mbili. Kisiki cha kitovu kinapaswa kuwekwa safi na kikavu wakati wote. Hakuna haja ya kupaka pombe au viua-vijasumu vingine kwenye kisiki cha kitovu.

Mara chache sana, kitovu kinaweza kuambukizwa; hivyo dalili zozote za wekundu, uvimbe, au usaha zinapaswa kuchunguzwa na daktari.

Tohara kwa watoto waliozaliwa wa kiume, ikihitajika, kwa kawaida hufanywa ndani ya siku chache za kwanza za maisha ikiwa mtoto yuko imara kiafya. Uamuzi wa kumfanyia mtoto tohara mara nyingi hutegemea imani za kidini au mapendeleo binafsi ya wazazi.

Kuna sababu chache sana za kitabibu zinazohitaji tohara. Wakati mwingine, govi linaweza kuwa limebana kupita kiasi (phimosis) na kuzuia mtiririko wa mkojo; katika hali hiyo, tohara hufanywa ili kuondoa kizuizi.

Kwa ujumla, tohara ni utaratibu usio na matatizo makubwa. Asilimia ndogo ya wavulana hupata matatizo wakati wa tohara, mara nyingi ikiwa ni kutokwa na damu kidogo au maambukizi ya sehemu husika. Hata hivyo, mara chache matatizo makubwa yanaweza kutokea.

Tohara haipaswi kufanywa ikiwa mvulana bado hajakojoa, ana tatizo la kuganda kwa damu, au uume una kasoro yoyote, kwa sababu govi linaweza kuhitajika baadaye kwa upasuaji wa kurekebisha. Tohara lazima iahirishwe ikiwa, wakati wa ujauzito, mama alitumia dawa zinazoongeza hatari ya kutokwa na damu, kama vile dawa za kuzuia damu kuganda (vipunguza kuganda kwa damu) au aspirini ya dozi kubwa (zaidi ya 100 mg kwa siku). Utaratibu huo unapaswa kusubiri hadi dawa zote hizo ziondolewe kabisa kwenye mwili wa mtoto mchanga.

Watoto wengi wachanga hupata upele mdogo wakati fulani katika wiki ya kwanza baada ya kuzaliwa. Upele huo huonekana zaidi kwenye maeneo yanayosuguliwa na nguo—mikono, miguu, na mgongo—na mara chache usoni. Kwa kawaida, upele huo hutoweka wenyewe bila matibabu. Kupaka losheni au poda, kutumia sabuni zenye manukato, au kutumia nepi zisizoruhusu unyevu kukauka kunaweza kuzidisha upele, hasa wakati wa joto. Ukavu na kuchunuka kwa ngozi mara nyingi hutokea baada ya siku chache, hasa kwenye mikunjo ya vifundo vya mikono na miguu.

Baadhi ya watoto wachanga hupata rangi ya njano kwenye ngozi (homa ya manjano) baada ya siku ya kwanza ya maisha. Homa ya manjano ya kiwango kidogo ni ya kawaida sana na kwa kawaida si ishara ya tatizo. Hata hivyo, homa ya manjano inayoonekana kabla ya saa 24 za kwanza ni ya kutia wasiwasi na inaweza kuashiria tatizo kubwa zaidi. Ikiwa mtoto aliyezaliwa atapata manjano, madaktari kwa kawaida hufanya kipimo cha damu ili kupima kiwango cha bilirubini, ambayo ni rangi kwenye nyongo inayosababisha manjano. Iwapo kiwango cha bilirubini kitapita kiwango salama, matibabu kwa tiba ya mwanga huanza. Katika tiba ya mwanga, mtoto mchanga huwekwa bila nguo chini ya taa maalum (taa za “bili”) ili bilirubini ivunjwe na kuondolewa mwilini. Matibabu haya yanaweza kuhitajika kwa siku 2 hadi wiki moja.

Homa ya manjano ya kawaida kwa mtoto mchanga hupotea anapofikisha umri wa takribani wiki mbili. Mtoto mchanga ambaye ana homa ya manjano inayoanza baada ya kufikisha umri wa wiki 2 anapaswa kuchunguzwa na daktari.

Tiba ya Nuru au “Taa za Bili”

Picha

Bili lights are a type of light therapy (phototherapy) that is used to treat jaundice in newborns. Jaundice is a yellow coloring of the skin and whites of the eyes that is caused by too much of a yellow substance called bilirubin. Blue or white light shined on the skin helps break down bilirubin, and most doctors use special commercial phototherapy units.

The infant in this photo wears a protective eye mask. The bonnet keeps the eye mask in place.

ASTIER/BSIP/SCIENCE PHOTO LIBRARY

Katika siku mbili za kwanza za maisha, mkojo wa mtoto mchanga huwa na mkusanyiko mkubwa na mara nyingi una kemikali zinazoitwa urates, ambazo zinaweza kuifanya nepi ionekane ya rangi ya chungwa au waridi. Iwapo mtoto mchanga hatakojoa ndani ya saa 24 za kwanza, uchunguzi wa kitabibu unaweza kuhitajika.

Haja kubwa ya kwanza ya mtoto ni dutu nzito ya rangi ya kijani kibichi hadi nyeusi inayoitwa mekoniamu. Kila mtoto anapaswa kutoa mekoniamu ndani ya saa 24 za kwanza baada ya kuzaliwa. Iwapo hili halitatokea, daktari anaweza kufanya vipimo ili kubaini kama kuna tatizo. Kwa mfano, kasoro ya kuzaliwa nayo inaweza kusababisha kuziba kwa utumbo.

Watoto wengi wachanga hupoteza 3 hadi 9% ya uzani wao wa kuzaliwa katika siku chache za kwanza za maisha, hasa kwa sababu maji hupotea kupitia mkojo na pia kwa sababu kinyesi cha kwanza (meconium) hutolewa, vernix caseosa (ule utando mweupe wa nta unaofunika ngozi ya watoto waliozaliwa) hupotea, na kitovu hukauka na kuanguka. Watoto waliozaliwa hurejea katika uzani wao wa kuzaliwa ndani ya wiki 1 hadi 2. Watoto wachanga wanaonyonyeshwa wanaweza kupoteza uzani zaidi mwanzoni kuliko watoto wanaolishwa maziwa ya kopo. Baada ya hapo, wanapaswa kuongeza takriban gramu 20 hadi 30 (aunsi 1) kila siku kwa miezi michache ya kwanza. Kwa kawaida watoto wachanga huwa na uzito mara mbili ya uzito wao wa kuzaliwa wakiwa na umri wa miezi 5. Watoto waliozaliwa kwa upasuaji huwa wanapoteza uzani zaidi na huchukua muda mrefu kurejea uzani wa kuzaliwa (hadi wiki 3) kuliko wale waliozaliwa kwa njia ya kawaida.

Nchini Marekani, watoto wachanga huzaliwa hospitalini na huruhusiwa kurudi nyumbani ndani ya saa 24 hadi 48. Watoto wachanga wanaoruhusiwa kutoka hospitalini kabla ya kutimiza saa 48 tangu kuzaliwa wanapaswa kufanyiwa uchunguzi na mtaalamu wa huduma za afya baada ya siku 2 hadi 3 (tazama Ziara za Huduma ya Afya ya Kinga kwa Watoto).

Watoto wachanga waliozaliwa nyumbani au walioruhusiwa kutoka hospitalini kabla ya kutimiza saa 12 wanaweza kuhitaji ufuatiliaji wa mapema ili kukamilisha vipimo vya uchunguzi vinavyopendekezwa.

Watoto wachanga wanaoruhusiwa kutoka hospitalini baada ya saa 48 wanapaswa kufanyiwa uchunguzi wa afya ndani ya siku 3 hadi 5, au mapema zaidi ikiwa wana matatizo maalumu (kama vile ulishaji mbaya, kuvimbiwa, kuhara, au homa ya manjano).

Kabla ya kuruhusiwa kutoka hospitalini, wazazi hupewa maelekezo ya wazi kuhusu wakati wa kuwasiliana na daktari wa watoto. Kwa mfano, wazazi wanapaswa kumpigia daktari wa watoto mara moja ikiwa mtoto ana homa (joto lipimwe kwa njia ya puru), shida ya kupumua, kupungua kwa hamu ya kula, kutapika kwa nyongo (kutapika rangi ya kijani-manjano), au kubadilika kwa ngozi kuwa ya bluu (sianosisi).

Baada ya kurejea nyumbani, kuishi na mtoto mchanga kunahitaji marekebisho makubwa kwa wote wanaohusika. Kwa familia isiyokuwa na watoto hapo awali, mabadiliko ya mtindo wa maisha yanaweza kuwa makubwa sana. Wakati watoto wengine wapo, wivu unaweza kuwa mwitikio wa kawaida. Kuwaandaa watoto wengine kwa kuwasili kwa mtoto mchanga, kuwazingatia, na kuwashirikisha katika utunzaji wa mtoto kunaweza kurahisisha mabadiliko hayo. Wanyama vipenzi pia huweza kuhitaji uangalifu wa ziada ili kuzoea mtoto mchanga. Katika baadhi ya hali, inaweza kuwa muhimu kuwaweka wanyama vipenzi mbali na mtoto.