Ugonjwa wa wasiwasi uliokithiri (Generalized anxiety disorder) unajumuisha hali ya kuwa na wasiwasi na woga uliopitiliza kuhusu shughuli au matukio mengi tofauti. Mtu huwa na wasiwasi katika siku nyingi zaidi kwa kipindi cha miezi 6 au zaidi. Chanzo chake hakijulikani, ingawa mara nyingi huonekana kwa watu ambao pia wana tatizo la matumizi ya pombe, mfadhaiko mkali, au ugonjwa wa hofu.
Wagonjwa huwa na wasiwasi kuhusu mambo mengi tofauti, sio jambo moja tu mahususi.
Ili utambuzi ufanyike, wasiwasi huu lazima uambatane na dalili nyingine (kama vile kuchoka haraka, ugumu wa kuzingatia, na mvutano wa misuli).
Matibabu yanahusisha mchanganyiko wa dawa (kawaida za kupunguza wasiwasi na wakati mwingine za mfadhaiko) na tiba ya kisaikolojia.
Ugonjwa wa wasiwasi uliokithiri ni aina inayotokea mara nyingi ya ugonjwa wa wasiwasi. Takribani asilimia 3 ya watu wazima hupata ugonjwa huu kila mwaka. Wanawake wana uwezekano wa kuupata mara mbili zaidi ya wanaume. Mara nyingi huanza katika utu uzima lakini unaweza kuanza katika umri wowote (tazama Ugonjwa wa Wasiwasi wa Jumla kwa Watoto).
Kwa watu wengi, ugonjwa huu hubadilika-badilika, ukizidi wakati wa msongo wa mawazo na unaweza kudumu kwa miaka mingi.
Dalili za Ugonjwa wa Wasiwasi wa Jumla
Watu wenye ugonjwa huu hujisikia wenye wasiwasi au dhiki kila wakati na wanapata shida sana kudhibiti hisia hizi. Kiwango cha wasiwasi na muda unaotumika kuwa na wasiwasi ni mkubwa kuliko inavyostahili kulingana na hali halisi.
Wasiwasi wao hauna mada maalum, unahusu mambo mengi na mara nyingi unahama kutoka jambo moja kwenda jingine. Mambo yanayowapa wasiwasi ni pamoja na majukumu ya kazi na familia, fedha, afya, usalama, na hata kazi ndogo ndogo za nyumbani.
Dalili za Ugonjwa wa Wasiwasi wa Jumla
Tathmini ya daktari, kulingana na vigezo vya kawaida vya uchunguzi wa magonjwa ya akili
Ili daktari agundue ugonjwa wa wasiwasi uliokithiri, mtu lazima awe na wasiwasi ambao:
Umepitiliza kiasi.
Unahusu mambo na matukio mengi tofauti.
Unatokea katika siku nyingi zaidi kwa kipindi cha miezi 6 au zaidi.
Vilevile, mtu lazima awe na angalau dalili 3 kati ya hizi:
Kutulia au kuhisi kuwa na shinikizo/woga kila wakati.
Tabia ya kuchoka haraka sana.
Kushindwa kumakinika
Kuwashwa
Mvutano wa misuli.
Usingizi uliovurugika
Kabla ya kufanya utambuzi huu, madaktari hufanya uchunguzi wa kimwili wa mwili mzima. Wanaweza kufanya vipimo vya damu ili kuhakikisha kuwa dalili hazisababishwi na ugonjwa mwingine au matumizi ya dawa.
Matibabu ya Ugonjwa wa Wasiwasi wa Kujitenga
Mchanganyiko wa tiba ya kisaikolojia na dawa.
Ugonjwa huu mara nyingi hutibiwa kwa kutumia tiba ya kisaikolojia pamoja na dawa kwa wakati mmoja. Tiba ya kisaikolojia inasaidia kutafuta vyanzo vya wasiwasi na kumfundisha mtu mbinu za kukabiliana nao.
Baadhi ya dawa za mfadhaiko, hasa vizuizi vya uchaguzi wa kuchukua tena serotonini (kama vile escitalopram) na vizuizi vya kuchukua tena norepinephrine vya serotonini (kama vile venlafaxine), zina ufanisi kwa tatizo la jumla la wasiwasi. Dawa hizi za mfadhaiko huchukua wiki kadhaa kuanza kufanya kazi, hivyo wakati mwingine mgonjwa hupewa benzodiazepine mwanzoni ili kumpa nafuu ya haraka. Benzodiazepines ni dawa za kupunguza wasiwasi haraka sana, mara nyingi karibu papo hapo. Hata hivyo, kwa sababu matumizi ya muda mrefu ya benzodiazepines yanaweza kusababisha utegemezi na uraibu, (angalia Dawa za Kupunguza Wasiwasi na Maumivu), dawa hizi kwa kawaida hutolewa kwa muda mfupi tu. Mara tu dawa ya mfadhaiko na tiba ya kisaikolojia zinapoanza kufanya kazi, kipimo cha benzodiazepine hupunguzwa polepole hadi kusimamishwa. Dawa za Benzodiazepines hazipaswi kusimamishwa ghafla bila ushauri wa daktari.
Buspirone ni dawa nyingine ya kupunguza wasiwasi ambayo huwasaidia baadhi ya watu wenye ugonjwa wa wasiwasi uliokithiri (generalized anxiety disorder). Hata hivyo, buspirone inaweza kuchukua muda wa wiki 2 au zaidi kabla ya kuanza kuonyesha matokeo.
Bidhaa za asili za mimea kama vile kava na valerian zinaweza kuwa na uwezo wa kupunguza wasiwasi, ingawa ufanisi na usalama wake katika kutibu matatizo kama ugonjwa wa wasiwasi uliokithiri bado unahitaji utafiti zaidi wa kina.
Tiba ya utambuzi na kitabia (Cognitive-behavioral therapy) imethibitika kuwa na manufaa makubwa kwa ugonjwa wa wasiwasi uliokithiri. Kwa matibabu haya, watu wanajifunza kufanya yafuatayo:
Kutambua mahali ambapo mifumo yao ya kufikiri imepotoka (haiko sawa)
Kudhibiti na kurekebisha mawazo hayo yaliyopotoka.
Rekebisha tabia yao upasavyo
Mbinu za utulivu, yoga, kutafakari, mazoezi ya mwili, na mbinu za biofeedback (kujifunza kudhibiti miitikio ya mwili) pia zinaweza kusaidia (tazama Mbinu za Akili na Mwili).
Taarifa Zaidi
Nyenzo zifuatazo za lugha ya Kiingereza zinaweza kuwa muhimu. Tafadhali kumbuka kuwa Mwongozo hauwajibiki kwa maudhui ya nyenzo hizi.
Taasisi ya Kitaifa ya Afya ya Akili, Ugonjwa wa Wasiwasi Uliokithiri: Maelezo ya msingi kuhusu vipengele vingi vya ugonjwa wa wasiwasi uliokithiri, ikiwemo takwimu za idadi ya watu walioathirika.
