Tabia ya kutaka kujiua ni kitendo kinachokusudiwa kujidhuru na kinajumuisha ishara za kujiua, majaribio ya kujiua, na kujiua kabisa. Wazo la kujiua ni mawazo na mipango kuhusu kujiua. Majaribio ya kujiua ni vitendo vya kujidhuru ambavyo vinaweza kusababisha kifo, kama vile kunyongwa au kuzama majini.
Tukio la msongo wa mawazo linaweza kusababisha kujiua kwa watoto walio na tatizo la afya ya akili kama vile unyogovu.
Watoto walio katika hatari ya kujiua wanaweza kuwa na unyogovu au wasiwasi kupita kiasi, kujiondoa kwenye shughuli, kuzungumza kuhusu mada zinazohusiana na kifo, au kubadilisha tabia zao ghafla.
Wanafamilia na marafiki wanapaswa kuchukua vitisho au majaribio yote ya kujiua kwa uzito.
Wataalamu wa afya hujaribu kubaini jinsi hatari ya kujiua ilivyo kubwa.
Matibabu yanaweza kuhusisha kulazwa hospitalini ikiwa hatari ni kubwa, dawa za kutibu matatizo mengine ya afya ya akili, na ushauri nasaha wa mtu binafsi na wa familia.
(Tazama pia Tabia ya Kutaka Kujiua kwa watu wazima.)
Kujiua ni nadra kwa watoto kabla ya kubalehe na kunakuwa jambo la kawaida zaidi katika ujana, hasa kati ya umri wa miaka 15 na 19, na katika utu uzima. Hata hivyo, watoto ambao hawajafika umri wa kubalehe hufa kwa kujiua, na tatizo hili linaloweza kutokea halipaswi kupuuzwa.
Nchini Marekani, kujiua ni chanzo cha pili cha vifo kwa vijana wenye umri wa miaka 10 hadi 24 na ni chanzo cha tisa cha vifo miongoni mwa vijana wenye umri wa miaka 5 hadi 11. Inasababisha vifo 2,000 kwa mwaka. Kujiua kumekuwa na athari kubwa sana kwa jamii ya watu weusi, kwani kiwango cha kujiua kiliongezeka karibu mara mbili kwa watoto weusi katika shule ya msingi kati ya mwaka wa 1993 na 2012. Kati ya mwaka wa 2010 na 2019, viwango vya kujiua miongoni mwa watoto viliongezeka kwa kiasi kikubwa, huku ongezeko la 95% kwa watoto Weusi, 158% kwa watoto Wazungu, 95% kwa wavulana, na 300% kwa wasichana, jambo linaloangazia athari za mbari na jinsia. Pia kuna uwezekano kwamba idadi ya vifo vinavyotokana na ajali, kama vile vinavyotokana na magari na bunduki, kwa kweli ni vitendo vya kujiua.
Vijana wengi zaidi hujaribu kujiua kuliko wanavyofanikiwa.
Matokeo ya ziada yanaangazia takwimu zinazohusiana na kujiua kuhusu wanafunzi wa shule za upili nchini Marekani mwaka wa 2015:
Kati ya mwaka wa 2001 na 2015, ziara za idara ya dharura kwa ajili ya majeraha ya kujidhuru, mawazo ya kujiua, au kujaribu kujiua ziliongezeka katika makundi yote ya umri.
Ongezeko kubwa la majaribio ya kujiua lilibainika kwa mara ya kwanza mwaka wa 2011, hata ingawa idadi halisi ya watu waliojiua ilibaki thabiti.
Kuanzia mwaka wa 2006 hadi 2015, kulikuwa na zaidi ya visa 40,000 vya kujiua kwa vijana wa umri wa miaka 10 hadi 19. Katika kipindi hicho hicho, watoto na vijana balehe 118,000 walio katika kundi hilo hilo la umri walihitaji matibabu kwa ajili ya visa vya majaribio ya kujiua ambavyo havikusababisha kifo.
Sababu nyingi zinaweza kuchangia ongezeko la visa vya majaribio ya kujiua miongoni mwa watoto na vijana balehe, zikiwemo ongezeko la unyogovu miongoni mwa vijana balehe (hasa kwa wasichana), ongezeko la dawa za opioidi zilizozgizwa kwa ajili ya wazazi, kuathiriwa na ongezeko la viwango vya kujiua miongoni mwa watu wazima walio karibu nao, mahusiano yaliyojaa migogoro na wazazi, na msongo wa mawazo kitaaluma.
Mara nyingi, majaribio ya kujiua huhusisha angalau utata fulani kuhusu kutamani kufa na yanaweza kuwa kilio cha kuomba msaada.
Miongoni mwa vijana balehe nchini Marekani, wavulana wanazidi wasichana katika kujiua kabisa kwa zaidi ya 4 kwa 1. Hata hivyo, wasichana wana uwezekano wa mara 2 hadi 3 zaidi wa kujaribu kujiua.
Je, Ulijua...
|
Sababu Hatarishi za Tabia ya Kutaka Kujiua kwa Watoto
Mawazo ya kujiua si mara zote husababisha tabia ya kutaka kujiua, lakini ni sababu ya hatari ya tabia ya kujiua. Mambo kadhaa kwa kawaida huingiliana kabla mawazo ya kujiua hayajawa tabia ya kutaka kujiua. Mara nyingi sana kuna tatizo la msingi la afya ya akili na tukio la msongo wa mawazo linalosababisha tabia hiyo. Matukio yanayosababisha msongo wa mawazo ni pamoja na
Kifo cha mpendwa
Kujiua shuleni au kundi lingine la wanarika
Kufa kwa mpenzi au rafiki wa kike
Kuhama kutoka mazingira uliyoyazoea (kama vile shule au mtaa) au marafiki
Kudhalilishwa na wanafamilia au marafiki
Kunyanyaswa shuleni, hasa kwa wanafunzi wa jinsia moja, mashoga, wanaopenda jinsia zote mbili, na waliobadili jinsia (LGBT)
Kufeli shuleni
Matatizo na sheria
Hata hivyo, matukio kama hayo yenye mfadhaiko ni ya kawaida miongoni mwa watoto na mara chache husababisha tabia ya kutaka kujiua ikiwa hakuna matatizo mengine ya msingi.
Matatizo ya msingi ya kawaida ni yafuatayo:
Unyogovu: Watoto au vijana balehe walio na unyogovu wana hisia za kukata tamaa na kutokuwa na msaada ambazo hupunguza uwezo wao wa kufikiria suluhisho mbadala kwa matatizo ya haraka.
Magonjwa ya matumizi ya vilevi: Matumizi ya pombe au dawa za kulevya hupunguza uwezo wa kujizuia dhidi ya vitendo hatarishi na hutatiza uwezo wa kutabiri adhabu.
Udhibiti mbaya wa msukumo: Vijana balehe, hasa wale walio na tatizo la kitabia linalowasumbua kama vile tatizo la mwenendo, wanaweza kutenda bila kufikiria.
Matatizo mengine ya akili na matatizo ya kimwili pia yanaweza kuongeza hatari ya kujiua. Zinajumuisha wasiwasi, skizofrenia, jeraha la kichwana ugonjwa wa msongo wa mawazo wa baada ya tukio la kiwewe.
Watoto na vijana balehe wanaojaribu kujiua wakati mwingine huwakasirikia wanafamilia au marafiki, hawawezi kuvumilia hasira, na hugeuza hasira dhidi yao wenyewe. Wanaweza kutaka kuwadanganya au kuwaadhibu watu wengine ("Watajutia baada ya mimi kufa"). Kuwa na ugumu wa kuwasiliana na wazazi wao kunaweza kuchangia hatari ya kujiua.
Wakati mwingine tabia ya kutaka kujiua hutokea mtoto anapoiga matendo ya wengine. Kwa mfano, kujiua kunakotangazwa sana, kama vile kujiua kwa mtu mashuhuri, mara nyingi hufuatiwa na kisa kingine cha kujiua kwingine au majaribio mengine ya kujiua. Vile vile, kujiua kwa kuiga wakati mwingine hutokea shuleni.
Kujiua kuna uwezekano mkubwa zaidi katika familia ambazo matatizo ya kihisia ni ya kawaida, hasa ikiwa kuna historia ya familia ya kujiua au tabia nyingine ya vurugu.
Utambuzi wa ugonjwa wa Tabia ya Kutaka Kujiua kwa Watoto
Utambuzi wa hatari na wazazi, madaktari, walimu, na marafiki
Wazazi, madaktari, walimu, na marafiki wanaweza kuwa katika nafasi ya kutambua watoto ambao wanaweza kujaribu kujiua, hasa wale ambao wamebadilika tabia hivi karibuni. Watoto na vijana balehe mara nyingi huwaambia wenzao tu, ambao lazima wahimizwe sana ili wasihifadhi siri ambayo inaweza kusababisha kifo cha kusikitisha cha mtoto mwenye mawazo ya kujiua. Watoto wanaoonyesha mawazo ya wazi ya kujiua, kama vile “Laiti nisingezaliwa kamwe” au “Ningependa kulala na nisiamke kamwe,” wako hatarini, lakini pia watoto wenye dalili ndogo zaidi, kama vile kujitenga na watu, kushuka kwa alama za masomo, au kuachana na mali wanazozipenda.
Wataalamu wa afya wana majukumu 2 muhimu:
Kutathmini usalama wa mtoto anayetaka kujiua na hitaji la kulazwa hospitalini
Kutibu matatizo ya msingi, kama vile unyogovu au matumizi mabaya ya dawa za kulevya
Matibabu ya Tabia ya Kutaka Kujiua kwa Watoto
Wakati mwingine kulazwa hospitalini
Tahadhari za kuzuia majaribio ya siku zijazo
Matibabu ya ugonjwa wowote unaochangia hatari ya kujiua
Rufaa kwa mtaalamu wa magonjwa ya akili na tiba ya kisaikolojia
Watoto wanaoonyesha mawazo ya kutaka kujiumiza au wanaojaribu kujiua wanahitaji tathmini ya haraka katika idara inayoshughulikia hali za dharura katika hospitali. Jaribio lolote la kujiua lazima lichukuliwe kwa uzito kwa sababu theluthi moja ya wale wanaojiua kabisa wamejaribu hapo awali—wakati mwingine jaribio linaloonekana kuwa dogo, kama vile kufanya mikwaruzo midogo kwenye kifundo cha mkono au kumeza vidonge vichache. Wazazi au walezi wanapopuuza au kudunisha uzito wa jaribio la kujiua lisilofanikiwa, watoto wanaweza kuona jibu hili kama changamoto, na hatari ya kujiua baadaye huongezeka.
Mara tu tishio la maisha litakapoondolewa, daktari huamua kama mtoto anapaswa kulazwa hospitalini. Uamuzi unategemea kiwango cha hatari ya kubaki nyumbani na uwezo wa familia kutoa msaada na usalama wa kimwili kwa mtoto. Kulazwa hospitalini ndiyo njia ya uhakika zaidi ya kumlinda mtoto na kwa kawaida huonyeshwa ikiwa madaktari wanashuku mtoto ana ugonjwa mbaya wa akili kama vile unyogovu.
Uzito wa jaribio la kujiua unaweza kupimwa kwa mambo kadhaa, ikiwa ni pamoja na yafuatayo:
Ikiwa jaribio lilipangwa kwa uangalifu badala ya ghafla—kwa mfano, kuacha barua ya kujiua kunaonyesha jaribio lililopangwa
Ikiwa hatua zilichukuliwa kuzuia ugunduzi
Ni aina gani ya mbinu iliyotumika—kwa mfano, kutumia bunduki kuna uwezekano mkubwa wa kusababisha kifo kuliko kutumia vidonge
Kama jeraha lolote lilisababishwa kweli
Hali ya akili ya mtoto ilikuwaje wakati jaribio la kujiua lilipofanyika
Ni muhimu kutofautisha nia nzito na matokeo halisi. Kwa mfano, vijana balehe wanaomeza tembe zisizo na madhara ambazo wanaamini kuwa ni hatari wanapaswa kuzingatiwa kuwa wako katika hatari kubwa.
Ikiwa kulazwa hospitalini hakuhitajiki, familia za watoto wanaorudi nyumbani lazima zihakikishe kwamba bunduki zinaondolewa kabisa nyumbani na kwamba dawa (ikiwa ni pamoja na dawa zinazouzwa bila maagizo ya daktari) na vitu vyenye ncha kali vinaondolewa au kufungwa kwa usalama. Hata kwa tahadhari hizi, kuzuia kujiua kunaweza kuwa vigumu sana, na hakuna hatua zilizothibitishwa zkuwa na ufanisi katika kuizuia visa vya kujiua.
Ikiwa mtoto ana ugonjwa unaoweza kuchangia hatari (kama vile unyogovu au ugonjwa wa hisia mseto), madaktari huitibu. Lakini matibabu kama hayo hayawezi kuondoa hatari ya kujiua. Ingawa kumekuwa na wasiwasi kwamba kutumia dawa ya unyogovu kunaweza kuongeza hatari ya kujiua kwa baadhi ya vijana balehe (tazama Dawa za kupunguza unyogovu na hisia za kujiua), kutotibu unyogovu huenda ni hatari vile vile au zaidi. Madaktari huwafuatilia kwa makini watoto wanaotumia dawa za kupunguza unyogovu na kuwaagiza kiasi kidogo tu ambacho hakitakuwa na madhara iwapo kitatumika vyote kwa wakati mmoja.
Madaktari kwa kawaida hupeleka watoto kwa mtaalamu wa magonjwa ya akili, ambaye anaweza kutoa matibabu sahihi ya dawa, na kwa mtaalamu wa tiba, ambaye anaweza kutoa tiba ya kisaikolojia, kama vile tiba ya utambuzi na tabia. Matibabu hufanikiwa zaidi ikiwa daktari wa huduma ya msingi ataendelea kuhusika.
Ikiwa kujiua kutatokea
Wanafamilia wa watoto na vijana balehe wanaojiua wana mwitikio changamano kwa tukio hilo la kujiua, ikiwa ni pamoja na huzuni, kuhisi mwenye hatia, na unyogovu. Wanaweza kuhisi hawana kusudi, wamejitenga na shughuli za kila siku, na wana uchungu. Huenda wakapata shida kuendelea na maisha yao. Ushauri nasaha unaweza kuwasaidia kuelewa muktadha wa kisaikolojia wa kujiua na kutafakari na kutambua matatizo ya mtoto kabla ya kujiua. Kisha wanaweza kuelewa kwamba tukio hilo la kujiua haikuwa kosa lao.
Baada ya kujiua, hatari ya kujiua inaweza kuongezeka kwa watu wengine katika jamii, hasa marafiki na wanafunzi wenzake wa mtu aliyejiua. Rasilimali (kama vile zana kwa ajili ya shule) zinapatikana kusaidia shule na jamii baada ya kutokea kwa tukio la kujiua. Maafisa wa shule na jamii wanaweza kupanga wataalamu wa afya ya akili wapatikane ili kutoa taarifa na ushauri.
Kuzuia Tabia ya Kutaka Kujiua kwa Watoto
Kuwauliza watoto walio katika hatari moja kwa moja kuhusu mawazo ya kujiua kunaweza kubaini masuala muhimu yanayochangia msongo wa mawazo wa mtoto. Kutambua masuala haya kunaweza, kwa upande wake, kusababisha hatua za uingiliaji kati zenye maana. Utafiti unaonyesha kwamba zaidi ya 50% ya watoto waliofika katika idara ya dharura kwa sababu yoyote ile walipimwa na kukutwa na mawazo na tabia za kujiua. Kwa hivyo, tangu mwaka wa 2019 hospitali zimehitajika kutathmini kujiua kama sehemu ya huduma ya kawaida ya kimatibabu.
Madaktari wanapaswa pia kuuliza kuhusu bunduki, chanzo kikuu cha vifo kwa vijana nchini Marekani (60% ya mauaji, 35% ya kujiua, 4% kuua bila kukusudia). Ushauri nasaha wa daktari pamoja na utoaji wa kebo ya kufuli ya kufunga bunduki umeripotiwa kuongeza uhifadhi salama wa silaha.
Nambari maalum za simu za dharura, zinazotoa usaidizi wa saa 24 (tazama upau wa pembeni Uingiliaji Kati wa Matukio ya Kujiua: Nambari maalum za simu za dharura), zinapatikana katika jamii nyingi na hutoa ufikiaji tayari kwa mtu mwenye huruma ambaye anaweza kutoa ushauri nasaha na usaidizi wa haraka katika kupata huduma zaidi. Ingawa ni vigumu kuthibitisha kwamba huduma hizi hupunguza idadi ya vifo kutokana na kujiua, zinasaidia katika kuwaelekeza watoto na familia kwenye rasilimali zinazofaa.
Yafuatayo yanaweza kusaidia kupunguza hatari ya kujiua:
Kupata huduma bora ya kiakili, kimwili, na magonjwa ya matumizi ya vilevi
Kuweza kupata huduma za afya ya akili kwa urahisi
Kupata msaada kutoka kwa familia na jamii
Kujifunza njia za kutatua migogoro kwa amani
Kupunguza ufikiaji wa media kwa maudhui yanayohusiana na mada za kujiua
Kuwa na imani za kitamaduni na kidini zinazozuia kujiua
Mipango ya kuzuia kujiua inaweza kusaidia. Mipango yenye ufanisi zaidi ni ile inazojaribu kuhakikisha kwamba mtoto ana yafuatayo:
Mazingira ya malezi yanayotoa msaada
Ufikiaji tayari wa huduma za afya ya akili
Shule au mazingira mengine ya kijamii yanayokuza heshima kwa tofauti za mtu binafsi, mbari na kitamaduni
Dawa (ikiwa ni pamoja na dawa za kupunguza unyogovu, dawa za kupunguza matatizo ya akili, dawa za kutuliza hisia, lithiamu, na dawa za kuzuia kifafa) ambazo hutolewa na mzazi/mlezi na kuhifadhiwa mahali salama ili kuzuia kuzidisha dozi kwa bahati mbaya au kimakusudi
Asidi ya foliki inaweza kuongezwa kwenye utaratibu wa matibabu ya unyogovu na hali zingine zenye hatari ya kujiua
Katka mwaka wa 2022, msimbo mpya wa kupiga simu wenye tarakimu 3 (988), unaojulikana kama 988 Suicide and Crisis Lifeline, ulianzishwa nchini Marekani. Upigaji simu, utumaji wa ujumbe mfupi, au upigaji gumzo kwa 988 itawaelekeza wapigaji simu kwenye Kikosi cha Kitaifa cha Kuzuia Kujiua (ambacho nambari yake ya simu ya awali ya Lifeline, 1-800-273-8255, itaendelea kupatikana). Washauri waliofunzwa, kwa lugha ya Kiingereza na Kihispania, wanapatikana masaa 24 kwa siku, siku 7 kwa wiki, watatoa msaada na kuwaunganisha wapigaji simu na rasilimali inapohitajika. Huduma hii ni ya siri na haina malipo.
Kuwabaini Watoto na Balehe Walio kwenye Hatari ya Kujiua
Aina | Mambo Maalum |
|---|---|
Vipengele vya hatari kwa kujiua | |
Matatizo yanayoathiri ubongo | Matumizi mabaya ya pombe au dawa za kulevya kwa vijana balehe |
Historia ya familia | Historia ya familia ya tabia ya kutaka kujiua Mama mwenye tatizo la kihisia Baba mwenye historia ya matatizo na vyombo vya sheria Ukosefu wa mawasiliano na wazazi Kujiua kabisa kwa watu wazima Matumizi ya opioid kwa wazazi |
Matukio ya kuchochea | Matatizo shuleni, ikiwa ni pamoja na kuadhibiwa au kusimamishwa kazi Kufa kwa mpendwa (kama vile mpenzi wa kume au kike), hasa kwa kujiua Kutengana na wazazi Ukosefu wa mawasiliano ya kijamii, wakati mwingine kutokana na kutokuwa na kazi au kutoenda chuo kikuu Mwathiriwa wa unyanyasaji Ripoti za kujiua katika vyombo vya habari, ambazo zinaweza kusababisha kujiua kwa mtu anayeiga |
Hali | Upatikanaji wa bunduki au dawa zilizoagizwa na daktari Jaribio la awali la kujiua Vikwazo vinavyopatikana wakati wa kujaribu kupata huduma za afya ya akili na/au hisia kwamba unyanyapaa unahusishwa na kutafuta msaada kama huo |
Utambulisho kama LGBTQ+ | — |
Dawa | Isotretinoin Montelukast Gabapentin Prednisone Benzodiazepines |
Ishara za tahadhari za kujiua | |
Dalili za kiakili na kimwili | Kujishughulisha na mandhari yenye kuogofya Mfadhaiko Hisia ya kukata tamaa Hali duni ya kujithamini Mabadiliko makubwa katika hisia Mabadiliko katika hamu Matatizo ya usingizi Mvutano, wasiwasi, au woga Udhibiti duni wa misukumo |
Mabadiliko katika tabia | Usafi duni na kupuuza mwonekano wa kibinafsi (hasa ikiwa ni mabadiliko ya ghafla) Kujiondoa kwenye mwingiliano wa kijamii Kucheza kamari kutoka shuleni Kushuka kwa alama za darasani Kuongezeka kwa tabia ya vurugu Kutoa mali unazopenda |
Mazungumzo | Kauli kuhusu kuwa na hisia za kujihukumu Kauli zinazopendekeza hamu ya kufa, kama vile “Laiti nisingezaliwa kamwe” au “Ningependa kulala na nisiamke kamwe” Vitisho vya moja kwa moja au visivyo vya moja kwa moja vya kujiua |
Taarifa Zaidi
Nyenzo zifuatazo za lugha ya Kiingereza zinaweza kuwa muhimu. Tafadhali kumbuka kuwa Mwongozo hauwajibiki kwa maudhui ya nyenzo hizi.
