Katika ugonjwa wa hisia mseto, vipindi vya furaha na msisimko mkubwa (mania au hypomania) hubadilishana na vipindi vya unyogovu na kukata tamaa. Hisia zinaweza kuwa za kawaida kati ya vipindi hivi.
Watoto wanaweza kubadilika haraka kutoka kuwa na msisimko, furaha, na shughuli nyingi hadi kuwa na huzuni, kujitenga, na uvivu au waliojaa hasira na vurugu.
Madaktari huweka msingi wa utambuzi kulingana na dalili na matokeo ya vipimo vya magonjwa ya akili.
Utambuzi wa ugonjwa wa hisia mseto kwa watoto wadogo ni utata sana.
Matibabu yanaweza kujumuisha dawa za kutuliza hisia ili kutibu wazimu, dawa za kupunguza unyogovu ili kutibu unyogovu, na tiba ya kisaikolojia.
Kwa kawaida watoto huwa na mabadiliko ya haraka ya hisia, kuanzia furaha na shughuli nyingi hadi huzuni na kujitenga. Mabadiliko haya mara chache huonyesha ugonjwa wa akili. Ugonjwa wa hisia mseto ni mbaya zaidi kuliko mabadiliko haya ya kawaida ya hisia, na hisia hudumu kwa muda mrefu zaidi, mara nyingi kwa wiki au miezi.
Ugonjwa wa hisia mseto ni nadra kwa watoto. Hapo awali, ugonjwa wa hisia mseto mara nyingi uligunduliwa wakati watoto wadogo (wenye umri wa miaka 4 hadi 11) walipoanza kukasirika sana mara nyingi kwa siku. Watoto kama hao sasa wanafikiriwa kuwa na tatizo la kushindwa kudhibiti hali ya kihisia badala yake.
Ugonjwa wa hisia mseto kwa kawaida huanza wakati wa ujana au mapema utu uzima. Ugonjwa wa hisia mseto kwa vijana balehe ni sawa na Ugonjwa wa hisia mseto kwa watu wazima.
Chanzo hakijulikani, lakini tabia ya kupata ugonjwa wa hisia mseto inaweza kurithiwa. Kasoro za kemikali na anatomiki katika ubongo zinaweza kuhusishwa. Kwa watoto walio na ugonjwa huo, msongo wa mawazo unaweza kusababisha kipindi cha ugonjwa huo. Pia, matatizo mengine fulani, kama vile tezi ya dundumio inayofanya kazi kupita kiasi au ugonjwa wa upungufu wa umakini/utendaji kupita kiasi (ADHD), inaweza kusababisha dalili zinazofanana au kuzidisha hali hiyo. Dawa fulani (kwa mfano, kokeini, amfetamini, fensiklidinina dawa fulani za kupunguza unyogovu) na sumu katika mazingira (kama vile sumu ya risasi) zinaweza kusababisha dalili zinazofanana au kuzidisha hali hiyo kuwa mbaya.
Dawa fulani (kwa mfano, kokeini, amfetamini, phencyclidine, dawa fulani za kupunguza unyogovu) na sumu za kimazingira kama vile sumu za risasi zinaweza kuiga ugonjwa wa hisia mseto au kuufanya uwe mbaya zaidi. Matatizo mengine (kwa mfano, matatizo ya tezi ya dundumio) yanaweza pia kusababisha dalili zinazofanana. Maambukizi yanaweza pia kuchangia, kama ilivyo kwa ugonjwa wa kuwa wazimu, ambao umehusishwa na maambukizi ya COVID-19 kwa watoto na vijana balehe.
Utafiti pia unaonyesha kwamba kuna hatari kubwa ya kupata matatizo fulani ya kisaikolojia (yaani, ugonjwa wa hisia mseto na skizofrenia) miongoni mwa vijana balehe wanaotumia bidhaa za bangi. Ongezeko hili la hatari halielezewi kwa sababu za jenetiki. Kuna wasiwasi kwamba kuhalalishwa kwa bangi hivi karibuni kunaweza kuwapa balehe (na wazazi wao) hisia potofu ya usalama kuhusu kutumia dawa hii.
Dalili za Ugonjwa wa Hisia Mseto kwa Watoto
Kwa watoto wengi, dalili ya 1 ya ugonjwa wa hisia mseto ni kipindi kimoja au zaidi cha unyogovu.
Dalili kuu ni vipindi vya kuhisi furaha na msisimko wa viwango tofauti (mania kali na isiyo kali sana [hypomania]) ambavyo hubadilishana na vipindi vya unyogovu, ambavyo vinaweza kutokea mara nyingi zaidi. Watoto wanaweza kupitia mabadiliko makubwa ya hisia.
Wakati wa kipindi cha manic, usingizi unatatizwa, na watoto wanaweza kuwa wachokozi. Wanaweza kuwa na hisia chanya sana au kuwa na hasira kali sana. Wanaweza kuzungumza haraka. Mawazo yao yanaweza kubadilika. Huenda wakawa na mawazo makubwa. Kwa mfano, watoto wanaweza kuhisi wana kipaji kikubwa au wamefanya ugunduzi muhimu. Huenda uamuzi wao ukawa si sahihi, na vijana balehe wanaweza kutenda bila kujali—kwa mfano, kwa kushiriki ngono na watu wengi au kuendesha gari bila kujali. Watoto wadogo wanaweza kuwa na hisia za kusisimua, lakini hisia hizi mara nyingi hudumu kwa muda mfupi tu. Utendaji wa shule mara nyingi hupungua.
Wakati wa kipindi cha unyogovu, Watoto wenye ugonjwa wa hisia mseto, kama wale walio na unyogovu pekee, huhisi huzuni kupita kiasi na hupoteza hamu ya shughuli zao za kawaida. Wanaweza kuwa na mabadiliko makubwa katika uzani na/au hamu ya kula. Wanaweza kufikiri na kusogea polepole na kulala zaidi kuliko kawaida. Hisia za kukata tamaa, kutokuwa na thamani, na kujihukumu zinaweza kuwalemea. Wanaweza pia kuwa na shida ya kumakinika, kuwa na mawazo mengi ya kifo (ikiwa ni pamoja na kujiua), na uwezo wao wa kusimamia utendaji wa kila siku unaweza kudhoofika.
Watoto wenye ugonjwa wa hisia mseto huonekana kuwa katika hali ya kawaida kati ya vipindi, tofauti na watoto wenye ugonjwa wa upungufu wa umakini/utendaji kupita kiasi, ambao wako katika hali ya kuongezeka kwa shughuli kila mara.
Dalili mara nyingi huanza polepole. Hata hivyo, kabla ya ugonjwa huo kukua, watoto kwa kawaida wamekuwa na hasira kali na wagumu kudhibiti.
Utambuzi wa Ugonjwa wa Hisia Mseto kwa Watoto
Utathmini wa daktari au mtaalamu wa afya ya kitabia, kulingana na vigezo vya kawaida vya uchunguzi wa kiakili
Wakati mwingine maswali kuhusu dalili
Vipimo vya kuangalia visababishaji vingine vya dalili
Madaktari huweka msingi wa utambuzi wa ugonjwa wa hisia mseto kulingana na maelezo ya vipindi vya kawaida vya watoto na wazazi wao. Madaktari hujaribu kubaini kama kitu fulani, kama vile msongo wa mawazo mkali, ikiwa ni pamoja na unyanyasaji wa watoto, ndicho kilichosababisha tukio hilo.
Kutofautisha ugonjwa wa hisia mseto na magonjwa mengine ni muhimu. Kwa mfano, ugonjwa wa hisia mseto (katika kipindi cha manic) na ugonjwa wa upungufu wa umakini/utendaji kupita kiasi (ADHD) unaweza kusababisha watoto kuwa na shughuli nyingi, lakini madaktari kwa kawaida wanaweza kutofautisha matatizo hayo kwa sababu watoto wengi wenye ADHD, tofauti na wale walio na ugonjwa wa hisia mseto, hawana mabadiliko makubwa ya hisia.
Madaktari huamua kama watoto wanatumia dawa zozote zinazoweza kuchangia dalili hizo. Madaktari wanaweza pia kutafuta dalili za magonjwa mengine ambayo yanaweza kuchangia au kusababisha dalili hizo. Kwa mfano, wanaweza kufanya vipimo vya damu ili kuakagua kama kuna tatizo la tezi ya dundumio inayofanya kazi kupita kiasi.
Matibabu ya Ugonjwa wa Hisia Mseto kwa Watoto
Tiba ya kisaikolojia
Uwazimu: Dawa za kuzuia magonjwa ya akili za toleo la pili, wakati mwingine zenye vidhibiti vya hisia vilivyoongezwa
Unyogovu: Dawa ya kuzuia magonjwa ya akili ya toleo la pili pamoja na SSRI, wakati mwingine lithiamu
Katika ugonjwa wa hisia mseto, vipindi vya wazimu na msukosuko hutibiwa kwa dawa za kuzuia magonjwa ya akili za kizazi cha pili na dawa za kuleta utulivu wa hisia.
Dawa za kuzuia magonjwa ya akili ya toleo la pili ni pamoja na aripiprazole, lurasidone, olanzapine, quetiapine, risperidone, na ziprasidone.
Vidhibiti vya hisia ni pamoja na lithiamu na dawa fulani za kuzuia kifafa (divalproex, lamotrigine, carbamazepine).
Vipindi vya unyogovu hutibiwa kwa
Dawa za kuzuia magonjwa ya akili za toleo la pili pamoja na vizuizi teule vya ufyonzaji upya wa serotonini [SSRIs]
Lithiamu
Dawa za kupunguza unyogovu hazitumiki peke yake bali pamoja na dawa za kuzuia magonjwa ya akili au lithiamu.
Madaktari wanaweza kuagiza matibabu ya kudumisha, ambayo yanajumuisha kuendelea na utoaji wa dawa zilizokuwa na ufanisi wakati wa ugonjwa mkali.
Saikolojia ya mtu binafsi na ya familia huwasaidia watoto na familia zao kukabiliana na matokeo ya ugonjwa huo. Tiba ya kisaikolojia inaweza kuwasaidia vijana balehe, ambao huwa hawafuati utaratibu wao wa kutumia dawa, kuendelea kuufuata. Ikiwa vijana balehe wana dalili ndogo hadi za wastani na wanafuata utaratibu wao wa kutumia dawa, kwa kawaida huendelea kufanya vizuri.
Je, Ulijua...
|
Utabiri wa Ugonjwa wa Hisia Mseto kwa Watoto na Balehe
Kwa vijana balehe wenye ugonjwa wa hisia mseto, utabiri huzidi kuwa mbaya kila mara ugonjwa unapojirudia, kwa hivyo matibabu kamili na ya kina ni muhimu sana. Mambo yanayoongeza hatari ya kurudia ugonjwa huo ni pamoja na umri mdogo wa kuanza, ukali wa dalili, historia ya familia ya ugonjwa wa hisia mseto, na ukosefu wa matibabu au uzingatiaji duni wa matibabu.
