Matatizo kadhaa muhimu ya afya ya akili, kama vile unyogovu, matatizo ya wasiwasi kupita kawaidana matatizo ya ulaji, mara nyingi huanza wakati wa kipindi cha utotoni na ujana. Baadhi ya matatizo, kama vile usonji, huanza tu wakati wa utoto.
Skizofrenia na matatizo yanayohusishwa na afya ya akili (wakati mwingine hujulikana kama matatizo ya kisaikolojia) hayatokei sana katika kipindi cha utotoni. Zinapotokea, kwa kawaida huanza wakati wowote katikati ya ujana hadi utu uzima (hadi mtu akiwa na umri wa miaka 30).
Wastani wa 20% ya watoto na vijana balehe wanaweza kuwa na ugonjwa wa akili unaoweza kugunduliwa ambao husababisha aina fulani ya ulemavu. Hatari ya kugunduliwa na ugonjwa wa akili huongezeka kadri umri unavyoongezeka. Kwa makadirio fulani, takriban 30% ya vijana balehe walio kati ya umri wa miaka 13 na 17 wanakidhi vigezo vya matatizo 2 au zaidi ya afya ya akili. Vichocheo vya msongo wa mawazo (k.m, janga la COVID-19) vinaweza kuvuruga utaratibu muhimu na mahusiano vya kutosha kuwafanya watoto na vijana balehe wenye ustahimilivu wawe katika hatari zaidi ya kupata matatizo ya afya ya akili.
Isipokuwa kwa vichache, dalili za matatizo ya afya ya akili huwa sawa na hisia ambazo kila mtoto hupata, kama vile huzuni, hasira, tuhuma, msisimko, kujiondoa, na upweke. Tofauti kati ya ugonjwa na hisia ya kawaida ni muda ambao hisia hiyo imekuwepo na kiwango ambacho hisia hiyo inakuwa kali kiasi cha kuzidi na kutatiza shughuli za maisha ya kawaida au kusababisha mtoto kuteseka. Kwa hivyo, madaktari hutumia vigezo vya kimatibabu na uamuzi ili kubaini ni lini mawazo na hisia fulani huacha kuwa sehemu ya kawaida ya uzoefu wa utotoni na ni lini zinaanza kuwakilisha ugonjwa.
Je, Ulijua...
|
Mbali na matatizo ya hisia (km, unyogovu, wasiwasi) na matatizo ya kula, kuna aina nyingine za matatizo ya kiafya ya kitabia. Matatizo ya kitabia yanayovuruga huathiri zaidi tabia. Tabia hiyo si ya kuvuruga kimakusudi bali inaweza kuwasumbua wengine, wakiwemo walimu, wenzao, na wanafamilia. Matatizo haya ni pamoja na
Ugonjwa wa upungufu wa umakini/utendaji kupita kiasi (ile inayojitokeza sana)
Mara chache sana, tatizo la mwenendo
Matatizo ya ukuaji wa neva huathiri afya ya akili na ukuaji wa jumla kwa watoto. Matatizo haya ni pamoja na
Matatizo ya wigo wa tawahudi yanaweza kuhusisha mchanganyiko wa mahusiano ya kijamii yaliyoharibika, aina mbalimbali za mambo yanayomvutia mtu, ukuaji na matumizi yasiyo ya kawaida ya lugha, na katika baadhi ya matukio, ulemavu wa kiakili. Ugonjwa wa Rett, ugonjwa wa kijenetiki, husababisha dalili zinazofanana, ikiwa ni pamoja na matatizo ya ujuzi wa kijamii na mawasiliano.
Skizofrenia na matatizo ya kisaikolojia yanayohusishwanayo hayatokei sana kwa watoto na vijana balehe ikilinganishwa watu wazima. Kuna ugonjwa unaoitwa katatonia ya watoto ambao hutokea mara nyingi zaidi kuliko skizofrenia ya utotoni. Inaweza kuonekana kama ugonjwa wa akili, lakini mara nyingi hutokea katika hali za kiafya kama vile maambukizi, matatizo ya umetaboli, na hali za kinga mwilini. Ugonjwa huu unaweza kutotambuliwa na madaktari wa watoto mara nyingi.
Utambuzi wa Matatizo ya Afya ya Akili kwa Watoto
Utathmini wa daktari (au mtaalamu wa afya ya kitabia), kulingana na vigezo vya kawaida vya uchunguzi wa kiakili
Wakati mwingine maswali kuhusu dalili
Wakati mwingine kuangalia tabia ya mtoto
Hakuna kipimo maalum kinachoweza kuthibitisha utambuzi wa ugonjwa wa akili. Wakati mwingine vipimo vinaweza kufanywa ili kuondoa matatizo mengine ya jumla ya kiafya, kabla ya kufikia utambuzi wa ugonjwa wa afya ya akili. Madaktari kwa kawaida hutegemea mahojiano na mtoto au kijana balehe; uchunguzi wa wazazi, walimu, na walezi; na uchunguzi wao wenyewe wakati wa ziara ya ofisi ili kusaidia kubaini kama kuna tatizo la afya ya akili. Wakati mwingine madaktari humpeleka mtoto au kijana balehe kwa mtaalamu wa afya ya akili ambaye amefunzwa kugundua na kutibu matatizo ya afya ya akili kwa watoto na vijana. Wataalamu hawa wanaweza kutumia vifaa vya mahojiano na tathmini vilivyoundwa maalum (vilivyopangwa) ili kumtathmini mtoto.
Madaktari wanaweza kufanya vipimo vya damu vya kijenetiki ili kuangalia matatizo ya ukuaji wa neva, kama vile Ugonjwa wa Dhaifu X, ugonjwa wa Rett, na Ugonjwa wa DiGeorge.
