Katika ugonjwa wa kutokujikubali kimwonekano (BDD), kuhangaika na kasoro 1 au zaidi zisizokuwepo au kasoro ndogo sana katika mwonekano husababisha dhiki kubwa na/au kulemaza utendaji wa mtu.
Kwa kawaida, watu hutumia saa nyingi kila siku wakiwa na wasiwasi kuhusu kasoro wanazofikiria wanazo, ambazo zinaweza kuhusisha sehemu yoyote ya mwili.
Madaktari hugundua ugonjwa huu wakati kuhangaika na kasoro za kufikirika katika mwonekano (ambazo kiuhalisia hazipo au ni ndogo sana) kunaposababisha dhiki kubwa au kuingilia utendaji wa maisha.
Dawa fulani za kupungua mfadhaiko (vizuizi vya uchaguzi wa kuchukua tena serotonini au clomipramine) na tiba ya tabia tambuzi kwa kawaida husaidia.
Watu wenye ugonjwa huu huamini kuwa wana upungufu au kasoro 1 au zaidi katika mwonekano wao wa kimwili ambazo kiuhalisia hazipo au ni ndogo mno. Huwa wanafanya mambo fulani kwa kurudiarudia (kama vile kujiangalia kwenye kioo, kujipamba kupita kiasi, au kujilinganisha na wengine) kwa sababu wanahangaika sana na zile kasoro za mwonekano wanazodhani wanazo.
Ugonjwa wa kutokujikubali kimwonekano kwa kawaida huanza wakati wa ujana na unaweza kuonekana zaidi kwa wasichana na wanawake kuliko kwa wavulana na wanaume. Tafiti zinaripoti kuwa takribani asilimia 2 hadi 5 ya watu katika jamii kwa sasa wana ugonjwa huu.
Dalili za Tatizo la Kutoridhika na Umbo Lako la Mwili
Dalili za ugonjwa wa kutokujikubali kimwonekano zinaweza kuanza polepole au ghafla, hutofautiana ukali wake, na huelekea kudumu isipokuwa zitibiwe ipasavyo. Wasiwasi mara nyingi huhusisha uso au kichwa lakini unaweza kuhusisha sehemu yoyote ya mwili au sehemu kadhaa za mwili, na unaweza kubadilika kutoka sehemu moja ya mwili kwenda nyingine. Kwa mfano, watu wanaweza kuhangaikia kukatika kwa nywele kulikofikirika, chunusi, mikunjo ya ngozi, makovu, rangi ya ngozi, au kuwa na nywele nyingi kupita kiasi usoni au mwilini. Au watu wanaweza kukazia fikra kwenye umbo au ukubwa wa sehemu ya mwili, kama vile pua, macho, masikio, mdomo, matiti, miguu au makalio. Baadhi ya wanaume wenye miili ya kawaida au hata miraba minne hudhani kuwa hawana misuli ya kutosha na hujaribu kwa kulazimika kuongeza uzito na misuli—hali inayoitwa kutoridhika na misuli. Watu wanaweza kuelezea sehemu za mwili wanazozichukia kuwa ni mbaya, zisizovutia, zenye ulemavu, zinazotisha, au kama dubwana.
Watu wengi wenye ugonjwa wa kutokujikubali kimwonekano hawatambui kuwa kiuhalisia wanaonekana wa kawaida.
Watu wengi wenye ugonjwa wa kutokujikubali kimwonekano hupata shida kudhibiti mawazo yao na hutumia saa nyingi kila siku wakihangaikia kasoro wanazodhani wanazo. Wanaweza kudhani kuwa watu wengine wanawakodolea macho au wanawacheka kwa sababu ya mwonekano wao. Watu wengi hujiangalia mara kwa mara kwenye vioo, wengine huepuka vioo kabisa, na wengine hubadilishana kati ya tabia hizi 2.
Watu wengi hujipamba kupita kiasi kwa kulazimika, huchokonoa ngozi zao (ili kuondoa au kurekebisha kasoro za ngozi wanazodhani wanazo), na kutafuta uthibitisho kutoka kwa wengine kuhusu kasoro hizo. Wanaweza kubadilisha nguo zao mara kwa mara ili kujaribu kuficha au kufunika kasoro isiyokuwepo au ndogo. Kwa mfano, watu wanaweza kufuga ndevu ili kuficha makovu ya kufikirika au kuvaa kofia kufunika nywele zinazokatika kidogo. Wengi hutafuta matibabu ya urembo (mara nyingi ya ngozi), ya meno, au ya upasuaji kurekebisha kasoro wanazodhani wanazo. Matibabu hayo kwa kawaida hayafanikiwi na yanaweza kuongeza zaidi hali yao ya kuhangaika na mawazo hayo. Wanaume ambao hawajaridhika na misuli yao wanaweza kutumia steroidi za anaboli (kama vile testosteroni), jambo ambalo ni hatari sana.
Je, Ulijua...
|
Kwa sababu watu wenye ugonjwa wa kutokujikubali kimwonekano hujihisi wenye haya na wasiwasi mwingi kuhusu mwonekano wao, wanaweza kuepuka kwenda maeneo ya hadhara, ikiwa ni pamoja na kwenda kazini, shuleni, na kwenye shughuli za kijamii. Baadhi ya wale walio na dalili kali hutoka nje ya nyumba zao usiku pekee, na wengine hawatoki nje kabisa. Hivyo, ugonjwa huu mara nyingi husababisha upweke na kujitenga kijamii. Katika visa vikali sana, ugonjwa wa kutokujikubali kimwonekano unalemaza utendaji. Dhiki na kushindwa kufanya kazi kunaweza kusababisha sonona, matatizo ya dawa za kulevya au pombe, kulazwa hospitalini mara kwa mara, tabia ya kutaka kujiua, na kujiua kwenyewe.
Katika kipindi cha maisha yao, takribani asilimia 80 ya watu wenye ugonjwa wa kutokujikubali kimwonekano hupata mawazo ya kujiua, na robo moja hadi karibu theluthi moja hujaribu kujiua.
Watu wengi wenye ugonjwa wa kutokujikubali kimwonekano pia wana matatizo mengine ya afya ya akili, kama vile ugonjwa wa mfadhaiko mkali, ugonjwa wa matumizi ya vilevi au ugonjwa wa wasiwasi hadharani au ugonjwa wa kulazimika kufanya mambo (OCD).
Utambuzi wa Tatizo la Kutoridhika na Umbo Lako la Mwili
Tathmini ya daktari kulingana na vigezo maalum vya utambuzi wa akili
Ugonjwa wa kutokujikubali kimwonekano unaweza kukaa kwa miaka mingi bila kugundulika kwa sababu watu wanaona haya na aibu kubwa kueleza dalili zao au kwa sababu wanaamini kwa dhati kuwa ni wabaya. Ugonjwa huu unatofautishwa na hali ya kawaida ya kujijali kimwonekano au majivuno kwa sababu mawazo haya yanachukua muda mwingi na kusababisha dhiki kubwa au kulemaza utendaji wa mtu kwa kiasi kikubwa.
Madaktari hugundua ugonjwa huu watu wanapofanya yafuatayo:
Wanahangaika na kasoro moja au zaidi katika mwonekano wao ambazo watu wengine huona kuwa si kitu au hawazioni kabisa
Wanafanya vitendo vya kurudiarudia kupita kiasi (kama vile kujiangalia kwenye kioo, kujipamba kupita kiasi au kujilinganisha na wengine) kwa sababu wanahangaika sana na mwonekano wao.
Wanahisi dhiki kubwa au wanapoteza uwezo wa kufanya kazi kawaida (kwa mfano, kazini, katika familia, au na marafiki) kwa sababu ya kuhangaikia kasoro wanazodhani wanazo.
Kutoridhika na misuli ni aina ya BDD ambapo mtu ana wasiwasi kuwa hana misuli anavyotaka au mwili wake ni mdogo.
Ikiwa wasiwasi pekee wa mtu ni umbo la mwili na uzito na tabia zao za ulaji si za kawaida, tatizo la ulaji unaweza kuwa utambuzi sahihi zaidi. Ikiwa wasiwasi wao pekee ni mwonekano wa sifa za kibaolojia za jinsia zao, utambuzi wa tatizo la kutoridhika na jinsia unaweza kufikiriwa.
Maneno mengine kama vile body dysmorphia, Zoom dysmorphia, skin dysmorphia, acne dysmorphia, penile dysmorphia, na smile dysmorphia hutumika katika lugha isiyo ya kimatibabu. Maneno haya si utambuzi rasmi wa kitaalamu wa magonjwa ya akili na hayana maana zilizokubaliwa na wataalamu. Pia, mara nyingi haiko wazi ikiwa maneno hayo yanamaanisha BDD.
Matibabu ya Tatizo la Kutoridhika na Umbo Lako la Mwili
Dawa fulani za kuzuia mfadhaiko
Tiba ya tabia-tambuzi
Matibabu kwa kutumia dawa fulani za kupunguza mfadhaiko—hasa vizuizi vya uchaguzi wa kuchukua tena serotonini (SSRI) au clomipramine (aina ya dawa ya kupunguza mfadhaiko ya tricyclic ambayo pia hufanya kazi kwenye kemikali ya ubongo ya serotonini)—mara nyingi huwa na ufanisi kwa watu wenye ugonjwa wa kutokujikubali kimwonekano. Mara nyingi dozi kubwa huhitajika. Makundi mengine ya dawa yanaweza kutumika ikiwa aina kadhaa za SSRI na clomipramine hazitaleta matokeo.
Tiba ya tabia tambuzi inayolenga hasa dalili za ugonjwa wa kutokujikubali kimwonekano pia inaweza kuwa na ufanisi. Katika tiba hii, wataalamu huwasaidia watu kukuza imani sahihi zaidi na zenye msaada kuhusu muonekano wao. Wataalamu pia huwasaidia watu kuacha kujiingiza katika tabia za kurudia-rudia kupita kiasi, kama vile kujiangalia kwenye kioo na kuchokonoa ngozi zao. Pia huwasaidia watu kushiriki na kujihisi vizuri zaidi katika mazingira ya kijamii.
Tiba ya kubadili mazoea, ambayo ni aina maalum ya tiba ya tabia tambuzi, hutumiwa kupunguza tabia ya kurudiarudia ya kuchokonoa ngozi au kung'oa nywele ambayo watu wenye ugonjwa wa kutokujikubali kimwonekano huifanya wakijaribu kupunguza au kuondoa kile wanachodhani ni kasoro kwenye ngozi au nywele.
Kwa sababu watu wengi wenye ugonjwa huu hawatambui kuwa wana tatizo la mtazamo wa mwili badala ya tatizo halisi la muonekano, madaktari wanaweza kuhitaji kutumia mbinu za motisha kuwasaidia watu kushiriki katika matibabu haya.
Wataalamu wengi wanaamini kuwa kuchanganya dawa na tiba ya tabia tambuzi ndiyo njia bora zaidi kwa visa vikali.
Matibabu ya urembo hayapendekezwi kwa sababu karibu kila wakati hayana ufanisi, na kuna hatari kubwa sana kwamba mtu huyo hataridhika na matokeo.
Taarifa Zaidi
Nyenzo zifuatazo za lugha ya Kiingereza zinaweza kuwa muhimu. Tafadhali kumbuka kuwa Mwongozo hauwajibiki kwa maudhui ya nyenzo hizi.
