Kujijeruhi bila nia ya kujiua ni kitendo ambacho mtu hujifanyia mwenyewe na kusababisha maumivu au jeraha la juujuu, lakini hakikusudiwi kusababisha kifo.
Kujijeruhi bila nia ya kujiua kwa ujumla hurejelea tabia badala ya ugonjwa. Hata hivyo, inaweza kuwa sifa ya aina mbalimbali za matatizo ya afya ya akili, kama vile ugonjwa wa msongo wa mawazo wa baada ya kiwewe, ugonjwa wa kujitenga na utambulisho, matatizo ya ulaji, pombe na matatizo ya matumizi ya dawa za kulevya, ugonjwa wa haiba ya mpaka wa kibinafsi, ugonjwa wa kutojali hisia za wengine katika jamii, ugonjwa wa kuchubua ngozi (kuchuna), na usonji.
Ingawa mbinu ambazo watu hutumia kujiumiza, kama vile kukata vifundo vya mikono yao kwa wembe, wakati mwingine huingiliana na zile za majaribio ya kujiua , kujijeruhi bila nia ya kujiua ni tofauti kwa sababu watu hawakusudii vitendo hivyo kusababisha kifo. Mara nyingi, watu hueleza waziwazi kwamba hawajaribu kujiua. Katika visa vingine, madaktari hukisia kuwa watu hawajaribu kujiua wanaporudia kufanya jambo ambalo haliwezi kusababisha kifo—kwa mfano, kujichoma kwa kutumia sigara.
Hata hivyo, mara ya kwanza watu wanapojiumiza, huenda isiwe dhahiri kama kweli walikusudia kufa. Kwa mfano, watu wanaweza kudhani kwamba wanaweza kujiua kwa kutumia dozi ya dawa za kuua vijidudu au vitamini kupita kiasi, kuchukua dozi kama hiyo, na kisha kugundua kwamba dozi kama hiyo hakina madhara.
Hata wakati kujijeruhi hakusababishi kifo, watu wanaojiumiza huenda wana uwezekano mkubwa wa kujaribu kujiua au kujiua kadri muda unavyosonga. Hivyo, madaktari na wanafamilia hawapaswi kupuuza kwa upole kujijeruhi bila nia ya kujiua.
Mifano ya kawaida ya kujijeruhi bila nia ya kujiua ni pamoja na
Kukata au kudunga ngozi kwa kutumia kitu chenye ncha kali, kama vile kisu, wembe, au sindano
Kuchoma ngozi, kwa kawaida kwa kutumia sigara
Kujijeruhi bila nia ya kujiua huanza mapema katika ujana. Kujijeruhi bila nia ya kujiua ni jambo la kawaida kidogo tu miongoni mwa wasichana kuliko wavulana, ilhali tabia ya kujiua ni kawaida zaidi miongoni mwa wasichana kuliko wavulana. Watu wengi huacha kujiumiza wanapozeeka.
Mara nyingi watu hujijeruhi mara kwa mara katika kipindi kimoja, na kusababisha majeraha kadhaa ya kukatwa au majeraha kadhaa ya kuchomwa katika eneo moja. Kwa kawaida, watu huchagua sehemu ya mwili ambayo ni rahisi kuifikia mara moja na kufichwa kwa urahisi na nguo, kama vile sehemu za chini za mikono au sehemu za mbele za mapaja. Kwa kawaida, watu pia hujiumiza mara kwa mara, na hivyo kusababisha makovu makubwa kutoka kwa vipindi vya awali. Watu mara nyingi hujishughulisha na mawazo kuhusu matendo ya kujidhuru.
Sababu zinazowafanya watu kujiumiza hazijulikani wazi, lakini kujijeruhi kunaweza kuwa
Njia ya kupunguza mvutano au hisia hasi
Njia ya kutatua matatizo ya mahusiano ya watu
Kujiadhibu kwa makosa yaliyoonekana
Ombi la msaada
Baadhi ya watu hawafikirii kujijeruhi kwao ni tatizo na hivyo huwa hawaombi au kukubali ushauri nasaha.
Tabia ya kujijeruhi isiyo ya kujiua ni nini?
Tathmini ya daktari
Kwanza, madaktari humchunguza mtu huyo ili kubaini kama majeraha yoyote ya mtu huyo yainahitaji matibabu.
Ili kugundua tatizo la kujijeruhi bila nia ya kujiua, madaktari lazima waamue kama kitendo hicho kilikusudiwa kusababisha kifo (tabia ya kujiua) au la (kujijeruhi bila nia ya kujiua). Ili kufanya hivyo, madaktari hutathmini nia, sababu, na hisia za mtu huyo. Watu wanaojiumiza bila Kuwa na nia ya kujiua wanaweza kusema kwamba wanajiumiza ili kupata nafuu kutokana na hisia hasi badala ya kujiua. Au wanaweza kutumia mara kwa mara mbinu ambazo si rahisi kusababisha kifo. Hata hivyo, watu wanaojihusisha na vitendo vya kujijeruhi wanaweza na wanajaribu kujiua. Kwa hivyo madaktari huzungumza na watu wengine walio karibu na mtu huyo kuhusu mabadiliko katika hisia za mtu huyo na msongo wa mawazo katika maisha yake ili waweze kutathmini hatari ya mtu huyo kujiua.
Ikiwa watu hawafikirii kujijeruhi kwao kuwa tatizo, wanaweza kusita kulizungumzia jambo hilo. Kwa hivyo, ili kutathmini watu waliojijeruhi, madaktari kwanza hujaribu kuwasaidia watu hawa kuzungumzia kuhusu tukio la kujijeruhi kwao. Kwa kufanya hivyo, madaktari huwasilisha mambo yafuatayo:
Kwamba wamemsikia mtu huyo na wanachukulia uzoefu wa mtu huyo kwa uzani mkubwa
Kwamba wanaelewa jinsi mtu anavyohisi na jinsi hisia hizo zinavyoweza kusababisha kujijeruhi
Kisha madaktari hujaribu kubaini mambo yafuatayo:
Jinsi watu wanavyojijeruhi na ni njia ngapi tofauti wanavyofanya hivyo (kwa mfano, je, wanajichoma na kujikata?)
Ni mara ngapi wanajijeruhi
Kwa muda gani wamekuwa wakijijeruhi
Kujijeruhi kunatimiza kusudi gani
Jinsi walivyo tayari kushiriki katika matibabu
Madaktari pia huchunguza matatizo mengine ya akili na kujaribu kukadiria ni uwezekano wa watu kujaribu kujiua.
Tabia ya kujijeruhi isiyo ya kujiua ni nini?
Aina fulani za tiba ya kisaikolojia
Matibabu ya magonjwa mengine yoyote yaliyopo
Aina fulani za tiba ya kisaikolojia zinaweza kuwasaidia watu wanaojijeruhi. Zinajumuisha
Tiba ya tabia-tambuzi
Tiba ya tabia ya kidalektiki
Tiba ya kikundi ya kudhibiti hisia
Tiba ya utambuzi na tabia Husaidia watu kutambua upotoshaji katika kufikiri na kuelewa jinsi upotoshaji huu unavyosababisha matatizo katika maisha yao. Dhana ni kwamba jinsi watu wanavyohisi na kutenda huamuliwa na jinsi wanavyotafsiri uzoefu. Kupitia utambuzi wa imani na dhana za msingi, watu hujifunza kufikiria kwa njia tofauti kuhusu uzoefu wao, hivyo kupunguza dalili na kuleta uboreshaji wa tabia na hisia.
Tiba ya tabia ya kidalektiki. hutoa vipindi vya kila wiki vya mtu binafsi na kikundi kwa mwaka 1 na mafunzo ya simu kati ya vipindi. Mtaalamu wa tiba hufanya kazi kama kocha wa tabia. Lengo ni kuwasaidia watu kupata njia zinazofaa zaidi za kukabiliana na msongo wa mawazo—kwa mfano, kupinga misukumo ya kujidhuru.
Tiba ya kikundi ya kudhibiti hisia inahusisha wiki 14 za tiba ya kikundi. Huwasaidia watu kufahamu, kuelewa, na kukubali hisia zao. Tiba hii huwasaidia watu kukubali hisia hasi kama sehemu ya maisha na hivyo kutochukua hatua dhidi ya hisia hizo kwa kutumia nguvu na bila kufikiri.
Hakuna dawa zilizoidhinishwa kwa ajili ya matibabu ya tatizo la kujijeruhi bila nia ya kujiua. Hata hivyo, baadhi ya dawa za kutibu unyogovu, dawa mpya za kuzuia magonjwa ya akili, na naltrexone zimekuwa na ufanisi kwa baadhi ya watu.
Ikiwa watu wana matatizo mengine ya akili (kama vile mfadhaiko, matatizo ya ulaji, matatizo ya matumizi ya dawa za kulevya, au ugonjwa wa haiba ya mpaka wa kibinafsi), matatizo kama hayo hutibiwa. Ikiwezekana, watu wanapaswa kupewa rufaa kwenda kwa mtaalamu wa afya ya akili.
Taarifa Zaidi
Nyenzo zifuatazo za lugha ya Kiingereza zinaweza kuwa muhimu. Tafadhali kumbuka kuwa Mwongozo hauwajibiki kwa maudhui ya nyenzo hizi.
