Ugonjwa wa kuepuka/kuzuia ulaji wa chakula ni tatizo la kulisha/kula linaloainishwa kwa kula chakula kidogo sana na/au kuepuka kula vyakula fulani. Haijumuishi kuwa na taswira ya mwili iliyopotoka (kama inavyotokea katika anorexia nervosa) au kuwa umejishughulisha sana na taswira ya mwili (kama inavyotokea katika bulimia nervosa).
Ugonjwa wa kuepuka/kuzuia ulaji wa chakula unaweza kusababisha kupungua kwa uzito kwa kiasi kikubwa, ukuaji wa polepole kuliko inavyotarajiwa kwa watoto, ugumu wa kushiriki katika shughuli za kawaida za kijamii, na wakati mwingine upungufu wa virutubisho unaoweza kuwa hatari.
Madaktari hufikia utambuzi huo kulingana na asili ya ulaji wa chakula uliozuiliwa na athari zake baada ya kuondoa sababu nyingine za kula kiasi kidogo sana.
Tiba ya utambuzi-tabia inaweza kuwasaidia watu kujifunza kula kawaida na kuwasaidia kujisikia wasiwasi kidogo kuhusu kile wanachokula.
Sababu halisi ya kuepuka/kuzuia ulaji wa chakula haijulikani, lakini kunaweza kuwa na sababu za kijenetiki, kisaikolojia, na kijamii zinazohusika (kwa mfano, kiwewe, wasiwasi, usonji, na matatizo ya maendeleo).
Ugonjwa wa kuepuka/kuzuia ulaji wa chakula kwa kawaida huanza utotoni, mara nyingi kati ya umri wa miaka 11 na 13, na huenda mwanzoni ukafanana na ulaji wa kuchagua chakula ambao ni wa kawaida katika kipindi hiki cha maisha. Kwa mfano, watoto wanaweza kukataa kula vyakula fulani au vyakula vya rangi fulani, muundo fulani, au harufu fulani. Hata hivyo, kula kwa kuchagua kwa kawaida huhusisha vyakula vichache tu, na watoto ambao ni walaji wa kuchagua, tofauti na wale walio na ugonjwa huu, wana hamu ya kula ya kawaida, hula chakula cha kutosha kwa ujumla, na hukua kwa njia ya kawaida.
Watu wenye tatizo la kuepuka/kuzuia ulaji wa chakula huenda wasile kwa sababu hupoteza hamu ya kula au kwa sababu wanafikiri kula kuna matokeo mabaya.
Dalili za ARFID
Watu walio na tatizo la kuepuka/kuzuia ulaji wa chakula hula kidogo sana na/au huepuka kula vyakula fulani. Wanaweza kula kidogo sana kiasi kwamba wanapoteza kiasi kikubwa cha uzito. Watoto walio na ugonjwa huo huenda wasikue kama ilivyotarajiwa.
Upungufu wa virutubishi ni jambo la kawaida na unaweza kuhatarisha maisha.
Kutokana na matatizo yao ya ulaji, watu wenye ugonjwa huu wanaweza kupata ugumu wa kushiriki katika shughuli za kawaida za kijamii, kama vile kula pamoja na watu wengine na kudumisha uhusiano na wengine.
Utambuzi wa ARFID
Tathmini ya daktari, kulingana na vigezo vya kawaida vya magonjwa ya akili (ikiwa ni pamoja na tathmini ya magonjwa mengine ya akili)
Vipimo vya kuchunguza matatizo ya kimatibabu ya jumla
Madaktari wanashuku ugonjwa wa kuepuka/kuzuia ulaji wa chakula kwa watu wanaoepuka chakula au wanaokula kidogo sana na wana 1 au zaidi ya yafuatayo:
Kupungua uzito kwa kiasi kikubwa au, kwa watoto, kutokua kama ilivyotarajiwa
Upungufu mkubwa wa lishe
Haja ya kulishwa kwa njia ya mirija au virutubisho vya lishe vinavyotumiwa kwa mdomo
Ugumu mkubwa wa kushiriki katika shughuli za kawaida za kijamii na kuingiliana na wengine
Hakuna ushahidi wa taswira ya mwili iliyopotoshwa
Watu wanapokula kidogo sana kiasi kwamba wanapunguza uzito na kupata upungufu wa lishe, madaktari kwa kawaida hufanya vipimo vya magonjwa ya jumla ya kiafya yanayoweza kusababisha matatizo kama hayo. Matatizo hayo ya jumla ya kiafya ni pamoja na mizio ya chakula, matatizo ya njia ya utumbo ambayo huathiri vibaya ufyonzaji wa chakula (kutofyonza chakula vizuri), na saratani.
Madaktari pia huzingatia magonjwa mengine ya akili ambayo wakati mwingine husababisha kupungua kwa uzito, kama vile matatizo mengine ya kulisha na kula (hasa anorexia nervosa), mfadhaiko, na skizofrenia. Madaktari hawatoi utambuzi wa ugonjwa wa kuepuka/kuzuia ulaji wa chakula ikiwa watu huzuia ulaji wao wa chakula kwa sababu chakula hakipatikani au ni sehemu ya mila za kitamaduni (kama vile kufunga kwa kidini).
Kwa kawaida, madaktari pia hawafanyi utambuzi wa ugonjwa wa kuepuka/kuzuia ulaji wa chakula ikiwa watatambua ugonjwa mwingine au matibabu (kama vile tiba ya mionzi au kemotherapi) kuwa ndicho chanzo.
Matibabu ya ARFID
Tiba ya kitabia ya utambuzi au matibabu yanayozingatia familia
Tiba ya kitabia ya utambuzi au matibabu yanayotegemea familia yanaweza kutumiwa kuwasaidia watu wenye ugonjwa wa kuepuka/kuzuia ulaji wa chakula kujifunza kula kawaida. Zote mbili zinaweza kuwasaidia kuhisi wasiwasi mdogo kuhusu kile wanachokula.
Taarifa Zaidi
Ifuatayo ni nyenzo ya lugha ya Kiingereza ambayo inaweza kukufaa. Tafadhali kumbuka kuwa Mwongozo hauwajibiki kwa maudhui ya nyenzo hizi.
