Maambukizi ya Streptococcal husababishwa na aina yoyote kati ya spishi kadhaa za Streptococcus. Bakteria hawa gramu-chanyawenye umbo la tufe (coccal) (tazama mchoro ) husababisha matatizo mengi, ikiwa ni pamoja na maambukizi ya koromeo, nimonia, na maambukizi ya kidonda, ngozi, vali ya moyo, na mfumo wa damu.
Makundi tofauti ya bakteria hawa huenea kwa njia tofauti—kwa mfano, kupitia kukohoa au kupiga chafya, kupitia kugusana na majeraha au vidonda vilivyoambukizwa, au wakati wa kujifungua ukeni (kutoka kwa mama hadi mtoto).
Maambukizi haya huathiri maeneo mbalimbali ya mwili, ikiwa ni pamoja na koo, sikio la kati, sinasi, mapafu, ngozi, tishu zilizo chini ya ngozi, vali za moyo, na mfumo wa damu.
Dalili zinaweza kujumuisha tishu nyekundu na zenye maumivu zilizovimba, vidonda vya kipele, maambukizi ya koromeo (strep), na upele, kulingana na eneo lililoathiriwa.
Madaktari wanaweza kugundua maambukizi kulingana na dalili na wanaweza kuthibitisha utambuzi kwa kutambua bakteria katika sampuli ya tishu zilizoambukizwa, wakati mwingine zikijalizwa na vipimo vya picha.
Viuavijasumui hutolewa kwa mdomo au, kwa maambukizi makubwa, kupitia mshipa.
(Angalia pia Muhtasari wa Bakteria.)
Aina nyingi za streptococci huishi bila madhara ndani na juu ya mwili. Baadhi ya spishi zinazoweza kusababisha maambukizi pia zipo kwa baadhi ya watu wenye afya njema lakini hazisababishi dalili zozote. Watu hawa huitwa waenezaji.
Aina za streptococci
Streptococci hugawanywa katika makundi kulingana na mwonekano wao wanapokuzwa kwenye maabara na vipengele vyao tofauti vya kemikali. Kila kundi huwa na tabia ya kusababisha maambukizi maalum. Makundi ambayo yana uwezekano mkubwa wa kusababisha magonjwa kwa watu ni pamoja na:
Kundi A
Kundi B
Kundi D (enterococcus)
Viridans
Spishi moja—Streptococcus pneumoniae (pneumococci)—kwa kawaida huzingatiwa kando (tazama Maambukizi ya Pneumococcal).
Streptokoki na Baadhi ya Matatizo Inayosababisha
Spishi | Hali | Matatizo |
|---|---|---|
Kundi A | ||
Streptococcus pyogenes | Masikio, Pua na Koo | Maambukizi ya sikio la kati (maambukizi ya sikio la kati) Koo linalouma (maumivu ya koo, hali inayoitwa maambukizi ya koromeo) |
Ngozi | Seluliti (maambukizi ya tishu zilizo chini ya ngozi) Erisipela (aina ya juu juu ya seluliti) Impetigo (maambukizi ya ngozi) Maambukizi ya kidonda | |
Nyingine | Maambukizi ya vali za moyo (endokadaitisi) Fasciitis inayosababisha kufa kwa tishu Pleurisi Homa nyekundu (sio ya kawaida tena) | |
Matatizo yanayotokea baada ya maambukizi ya streptococcal | Glomerulonefriti (kuvimba kwa figo) | |
Kundi B | ||
Streptococcus agalactiae | Kwa watu wazima, hasa wale walio na ugonjwa wa kisukari | Usaha Ugonjwa wa Selulitisi Maambukizi ya kidonda Maambukizi ya miguu (na wakati mwingine mifupa) kutokana na kisukari |
Katika watoto wachanga | ||
Kwa wanawake baada ya kujifungua mtoto | Maambukizi ya damu Maambukizi ya uterasi (endometritis) | |
Viridans | ||
Aina mbalimbali | — | Maambukizi ya mtiririko wa damu Maambukizi ya vali za moyo (endokadaitisi) ambazo zimeharibiwa na ugonjwa kama vile ugonjwa wa moyo wa kuzaliwa nao au homa ya baridi yabisi |
Uenezaji wa maambukizi ya streptococcal
Streptococci ya Kundi A husambazwa kupitia yafuatayo:
Kuvuta pumzi ya matone ya majimaji kutoka puani au koo ambayo hutawanyika wakati mtu aliyeambukizwa anakohoa au kupiga chafya
Kugusa majeraha au vidonda vilivyoambukizwa kwenye ngozi
Kwa kawaida, bakteria hawaenezwi kupitia mguso wa kawaida, lakini wanaweza kuenea katika mazingira yenye msongamano kama vile mabweni, shule, na kambi za kijeshi. Baada ya saa 24 za matibabu ya viuavijasumu, watu hawawezi tena kusambaza bakteria hiyo kwa wengine.
Streptococci ya Kundi B inaweza kusambazwa kwa watoto wachanga kupitia ute wa uke wakati wa kujifungua ukeni.
Viridans streptococci huishi kwenye midomo ya watu wenye afya njema lakini zinaweza kuingia kwenye mfumo wa damu, hasa kwa watu wenye uvimbe wa fizi, na kuambukiza vali za moyo (kusababisha endokadaitisi).
Dalili za Maambukizi ya Strep
Dalili za maambukizi ya streptococcal hutofautiana, kulingana na mahali maambukizi yalipo:
Ugonjwa wa Selulitisi: Ngozi iliyoambukizwa huwa nyekundu, na tishu zilizo chini yake huvimba, na kusababisha maumivu.
Impetigo: Kwa kawaida, vidonda vyenye makovu ya manjano huundwa.
Fasciitis inayosababisha kufa kwa tishu: Tishu inayounganisha inayofunika misuli (fascia) huambukizwa. Watu hupata baridi ya ghafla, homa, na maumivu makali na uchungu katika eneo lililoathiriwa. Ngozi inaweza kuonekana ya kawaida hadi maambukizi yatakapokuwa makali.
Maumivu ya koo kutokana na (maambukizi ya koromeo): Maambukizi haya kwa kawaida hutokea kwa watoto wa miaka 3 hadi 14. Watoto walio chini ya umri wa miaka 3 mara chache hupata maambukizi ya koo. Dalili mara nyingi huonekana ghafla. Koo huwa linauma. Watoto wanaweza pia kuwa na baridi, homa, maumivu ya kichwa, kichefuchefu, kutapika, na hisia ya jumla ya ugonjwa (udhaifu). Koo huwa jekundu kama nyama, na tezi huvimba, zikiwa na madoa ya usaha au bila madoa hayo. Nodi za limfu kwenye shingo kwa kawaida hupanuka na kuwa laini. Hata hivyo, watoto walio chini ya umri wa miaka 3 wanaweza wasiwe na dalili hizi. Huenda wakatokwa tu na makamasi. Ikiwa watu wenye koo linalouma wana kikohozi, macho mekundu, sauti kukauka, kuhara, au pua iliyoziba, chanzo chake labda ni maambukizi ya virusi, si maambukizi ya streptococcal.
Homa nyekundu (wakati mwingine huitwa scarlatina): Upele huonekana kwanza usoni, kisha huenea hadi kwenye shina na miguu. Upele huhisi kama karatasi ya mchanga iliyokolea. Upele huwa mbaya zaidi kwenye mikunjo ya ngozi, kama vile mkunjo kati ya miguu na kiwiliwili. Kadri upele unavyopungua, ngozi huchubuka. Uvimbevimbe mwekundu hujitokeza kwenye ulimi, ambao umefunikwa na utando wa rangi nyeupe na manjano. Kisha utando huchubuka, na ulimi huonekana mwekundu kama nyama (ulimi wa stroberi).
Homa nyekundu si jambo la kawaida leo, lakini milipuko bado hutokea. Huenea watu wanapogusana kwa karibu—kwa mfano, shuleni au katika vituo vya kulelea watoto mchana. Homa nyekundu hutokea hasa kwa watoto, kwa kawaida baada ya maambukizi ya koromeo lakini wakati mwingine baada ya maambukizi ya ngozi ya streptococcal.
Changamoto za maambukizi ya streptococcal
Ikiwa haijatibiwa, maambukizi ya streptococcal yanaweza kusababisha matatizo. Baadhi ya matatizo hutokea kutokana na kuenea kwa maambukizi kwenye tishu zilizo karibu. Kwa mfano, maambukizi ya sikio yanaweza kuenea hadi kwenye sinasi, na kusababisha sinusiti, au kwa mfupa wa mastoidi (mfupa unaoonekana nyuma ya sikio), na kusababisha mastoiditi.
Matatizo mengine yanahusisha viungo vya mbali. Kwa mfano, baadhi ya watu hupata uvimbe wa figo (glomerulonefriti) au homa ya baridi yabisi.
Tatizo la mshtuko kutoana na sumu husababisha dalili zinazoendelea haraka na kali ambazo ni pamoja na homa, vipele, shinikizo la damu la chini sana, na viungo kadhaa kushindwa kufanya kazi. Husababishwa na sumu zinazozalishwa na kundi A la streptococci au Staphylococcus aureus.
Ugonjwa wa neva na akili kwa Watoto unaosababishwa na Udhaifu wa Kingamwili Unaohusishwa na Maambukizi ya Streptococcal (PANDAS) hurejelea matatizo yanayoweza kutokea kutokana na maambukizi ya streptococcal ambapo mtoto ghafla hupata dalili kama vile tabia za kulazimisha kupita kiasi (OCD) au tabia ya kujirudia (ishara au maneno yanayorudiwa). Hata hivyo, utafiti zaidi unahitajika kabla ya chanzo na athari halisi kuweza kubainika kati ya hizo mbili.
Utambuzi wa Maambukizi ya Strep
Kwa ajili ya maambukizi ya koo, vipimo vya haraka na/au uoteshaji wa sampuli iliyochukuliwa kutoka kooni
Kwa seluliti na impetigo, mara nyingi tathmini ya daktari
Kwa fasciitis inayosababisha kufa kwa tishu, kipimo cha picha changanuzi (kama vile CT), uoteshaji, na mara nyingi upasuaji wa uchunguzi
Magonjwa tofauti ya streptococcal hugunduliwa kwa njia tofauti.
Koo lenye strep
Madaktari hushuku kuwa kuna maambukizi ya koo kutokana na yafuatayo:
Homa
Nodi za limfu zilizofura na kuwa laini shingoni
Usaha ndani au kwenye tesi
Kutokuwepo kwa kikohozi
Sababu kuu ya kutambua ugonjwa wa maambukizi ya koo ni kupunguza uwezekano wa kupata matatizo (kama vile homa ya baridi yabisi) kwa kutumia viuavijasumu. Kwa sababu dalili za maambukizi ya koo ya kundi A mara nyingi hufanana na zile za maambukizi ya koo kutokana na virusi (na maambukizi ya virusi hayapaswi kutibiwa kwa viuavijasumu), kupima kwa kutumia kuotesha sampuli ya koo au kipimo kingine ni muhimu ili kuthibitisha utambuzi na kubaini jinsi ya kutibu maambukizi.
Vipimo kadhaa vya utambuzi (vinavyoitwa vipimo vya haraka) vinaweza kukamilishwa kwa dakika chache. Kwenye vipimo hivi, swabu hutumika kuchukua sampuli kutoka kooni. Ikiwa matokeo haya yanaonyesha maambukizi (matokeo chanya), utambuzi wa maambukizi ya koo huthibitishwa, na kuoteshwa kwa sampuli ya koo, ambako inachukua muda mrefu kuchakatwa, hakuhitajiki. Hata hivyo, matokeo ya vipimo vya haraka wakati mwingine huonyesha kuwa hakuna maambukizi wakati maambukizi yapo (hali inayoitwa matokeo hasi bandia). Ikiwa matokeo ni hasi kwa watoto na vijana, uoteshaji wa sampuli unahitajika. Sampuli iliyochukuliwa kutoka kooni kwa kutumia usufi hutumwa kwenye maabara ili streptococci kundi A, ikiwa ipo, iweze kuoteshwa (kukuzwa) usiku kucha. Kwa watu wazima, matokeo hasi hayahitaji uthibitisho wa kuoteshwa kwa sababu matukio ya maambukizi ya streptococcal na hatari ya homa ya baridi yabisi kwa watu wazima ni ya chini sana.
Ikiwa streptococci ya kundi A itatambuliwa, inaweza kupimwa ili kuona ni viuavijasumu vipi vinavyofaa (mchakato unaoitwa upimaji wa uwezekano).
Watu waliokaribiana na mtu mwenye maambukizi ya streptococcal wanapaswa kuchunguzwa ili kubaini kama wana bakteria ikiwa wana dalili au wamewahi kupata matatizo kutokana na maambukizi ya streptococcal.
Je, Ulijua...
|
Cellulitis na impetigo
Seluliti na impetigo mara nyingi zinaweza kugunduliwa kulingana na dalili, ingawa sampuli iliyochukuliwa kutoka kwa vidonda vya impetigo inaweza kuwasaidia madaktari kutambua vijidudu vingine ambavyo vinaweza kuwa chanzo, kama vile Staphylococcus aureus.
Fasciitis inayosababisha kufa kwa tishu
Ili kugundua fasciitis inayosababisha kufa kwa tishu, madaktari mara nyingi hutumia eksirei, tomografia iliyokadiriwa (CT), au upigaji picha kwa mwangwi wa sumaku (MRI) na kuotesha sampuli. Upasuaji wa uchunguzi mara nyingi unahitajika ili kuthibitisha utambuzi.
Matibabu ya Maambukizi ya Strep
Viuavijasumu (kawaida penicillin)
Kwa fasciitis inayosababisha uvimbe, upasuaji wa kuondoa tishu zilizokufa
Koo lenye strep
Maumivu ya koo yanaweza kuisha ndani ya wiki 1 hadi 2, hata bila matibabu. Hata hivyo, utambuzi na matibabu ya mapema bado yanapendekezwa ili kuzuia homa ya baridi yabisi na magonjwa ya moyo yanayohusiana nayo.
Viuavijasumu hufupisha muda wa dalili kwa watoto wadogo lakini vina athari za wastani tu kwenye dalili kwa vijana na watu wazima. Hata hivyo, viuavijasumu hutolewa ili kusaidia kuzuia kuenea kwa maambukizi kwenye sikio la kati, sinasi, na mfupa wa mastoid, na pia kuzuia kuenea kwa watu wengine. Tiba ya viuavijasumu pia husaidia kuzuia homa ya baridi yabisi, ingawa inaweza isizuie uvimbe wa figo (glomerulonephritis). Kwa kawaida, viuavijasumu havihitaji kuanzishwa mara moja. Kusubiri siku 1 hadi 2 ili kupata matokeo ya kuotesha sampuli kabla ya kuanza kutumia viuavijasumu hakuongezi hatari ya homa ya baridi yabisi. Isipokuwa pale ambapo mwanafamilia amekuwa na homa ya baridi yabisi hapo awali au ana homa hiyo sasa hivi. Katika hali hiyo, kila maambukizi ya streptococcal kwa mwanafamilia yeyote yanapaswa kutibiwa haraka iwezekanavyo.
Kwa kawaida, penicillin au amoxillin hutolewa kwa mdomo kwa siku 10. Sindano moja ya penicillin inayodumu kwa muda mrefu (benzathine) inaweza kutolewa badala yake. Watu ambao hawawezi kutumia penicillin wanaweza kupewa erythromycin, clarithromycin, au clindamycin kwa mdomo kwa siku 10 au azithromycin kwa siku 5.
Bakteria zinazosababisha maambukizi ya koo hazijawahi kuwa sugu kwa penicillin.
Homa, maumivu ya kichwa, na koo linalouma vinaweza kutibiwa kwa kutumia dawa za kupunguza uvimbe zisizo za steroidi (NSAID), ambazo hupunguza maumivu na homa. Hata hivyo, watoto hawapaswi kupewa aspirini kwa sababu huongeza hatari ya Ugonjwa wa Reye.
Kupumzika kitandani wala kujitenga si lazima.
Maambukizi mengine ya streptococcal
Matibabu ya haraka kwa kutumia viuavijasumu yanaweza kuzuia maambukizi ya streptococcal kuenea haraka na kufikia damu na viungo vya ndani. Kwa hivyo, seluliti mara nyingi hutibiwa bila kuotesha sampuli ili kubaini bakteria wanaosababisha. Katika hali kama hizo, madaktari hutumia viuavijasumu vinavyofaa dhidi ya streptococci na staphylococci (kama vile dicloxacillin au cephalexin).
Maambukizi makubwa ya streptococcal (kama vile fasciitis inayosababisha tishu kufa, endokadaitisi, na seluliti kali) yanahitaji penicillin, ikitolewa kwa njia ya mishipa, wakati mwingine pamoja na viuavijasumu vingine.
Watu wenye fasciitis inayosababisha tishu kufa hutibiwa katika chumba cha wagonjwa mahututi (ICU). Katika fasciitis inayosababisha tishu kufa, tishu zilizoathirika na zilizoambukizwa lazima ziondolewe kwa upasuaji.
Taarifa Zaidi
Nyenzo zifuatazo za lugha ya Kiingereza zinaweza kuwa muhimu. Tafadhali kumbuka kuwa Mwongozo hauwajibiki kwa maudhui ya nyenzo hizi.
Vituo vya Kudhibiti na Kuzuia Magonjwa (CDC): Kuhusu Maambukizi ya Strep ya Kundi A
