Amiba ni protozoa, na protozoa ni aina ya vimelea. Protozoa huunda kundi tofauti la viumbe vidogo vidogo, vyenye seli moja. Baadhi ya protozoa huhitaji mwenyeji binadamu au mnyama ili kuishi. Wengine hawafanyi hivyo na huitwa amiba zinazoishi kwa kujitegemea. Ingawa amiba zinazoishi kwa kujitegemea ni vimelea, zinazoishi kwenye udongo au maji na hazihitaji kuishi katika mwili binadamu au mnyama.
Amiba zinazoishi kwa kujitegemea zimeainishwa zaidi kama protozoa za nje ya utumbo (angalia pia Utangulizi wa Protozoa ya Nje ya Utumbo). Protozoa za nje ya utumbo huitwa hivyo kwa sababu husababisha maambukizi katika maeneo ya nje ya utumbo pekee kama vile damu, ini, mapafu, ubongo, ngozi, na tishu zilizo chini ya ngozi. Maambukizi haya husababisha dalili na matatizo mbalimbali.
Amiba zinazoishi kwa kujitegemea kwa nadra husababisha maambukizi kwa watu, lakini zinaposababisha, macho, ubongo, na ngozi ndio viungo vinavyoathiriwa zaidi.
Kuna maambukizi makuu matatu ambayo yanaweza kusababishwa na amiba zinazoishi kwa kujitegemea:
(Angalia pia Muhtasari wa Maambukizi ya Vimelea.)
