Mara nyingi mimba husababisha kichefuchefu na kutapika. Mara nyingi huitwa "ugonjwa wa asubuhi," lakini kinaweza kutokea wakati wowote wa mchana au usiku. Hii aina ya kichefuchefu na kutapika kwa kawaida huanza karibu wiki 5 za ujauzito na huwa mbaya zaidi katika takriban wiki 9. Kwa kawaida hutoweka kufikia takriban wiki 16 hadi 18. Dalili zinaweza kuwa ndogo hadi kali.
Hiparemesisi gravidarumu (Hyperemesis gravidarum) ni aina kali na inayoendelea ya kutapika kunakohusiana na ujauzito. Wanawake wenye Hiparemesisi gravidarumu hutapika sana kiasi kwamba hupungua uzito na kuishiwa na maji mwilini. Wanawake kama hao huenda wasitumie chakula cha kutosha ili kuipa miili yao nguvu. Kisha mwili huvunja mafuta, hivyo kusababisha mkusanyiko wa bidhaa taka (ketoni) zinazoitwa ketosisi. Ketosis inaweza kusababisha uchovu, harufu mbaya mdomoni, kizunguzungu, na dalili nyingine. Wanawake walio na hyperemesis gravidarum mara nyingi huishiwa sana na maji mwilini kiasi kwamba usawa wa elektroliti, inayohitajika ili mwili ufanye kazi vyema, huvurugwa. Ikiwa wanawake hutapika mara kwa mara lakini wanaongezeka uzito na hawajakosa maji mwilini, hawana hyperemesis gravidarum.
Sababu za Kichefuchefu na Kutapika Wakati wa Ujauzito
Kwa kawaida, kichefuchefu na kutapika wakati wa ujauzito huhusisana na ujauzito. Hata hivyo, wakati mwingine hutokana na ugonjwa usiohusiana na ujauzito.
Sababu zinazohusiana na ujauzito
Sababu za kawaida sana za kichefuchefu na kutapika zinazohusiana na ujauzito ni
Kichefuchefu cha asubuhi (kawaida zaidi)
Visababishi vya kichefuchefu cha asubuhi na Hiparemesisi gravidarumu havijulikani wazi. Inawezekana kwamba dalili hizi zinahusiana na ongezeko la haraka la viwango vya homoni mbili katika ujauzito wa mapema: gonadotropini ya chorionic ya binadamu (hCG), ambayo huzalishwa na kondo la nyuma mapema katika ujauzito, na estrojeni, ambayo husaidia kudumisha ujauzito. Pia, homoni kama vile projesteroni inaweza kupunguza mwendo wa mfumo wa usagaji chakula, hali inayoweza kuchangia kichefuchefu na kutapika.
Vitamini za kabla ya kujifungua zenye aironi zinaweza kusababisha kichefuchefu. Reflaksi ya utumbo (Gastroesophageal reflux), mara nyingi pamoja na kiungulia, ni jambo la kawaida wakati wa ujauzito.
Wakati mwingine, kopasi luteamu (corpus luteum), uvimbe wa ovari ambao ni wa kawaida katika ujauzito wa mapema, unaweza kusababisha ovari kujifunganisha na ligamenti na tishu zinazoishikilia, na kukatisha usambazaji wa damu wa ovari. Ugonjwa huu, unaoitwa adnexal torsion, haihusiani na ujauzito lakini ni kawaida zaidi wakati wa ujauzito.
Mara chache, kutapika kukali kunakoendelea hutokea kutokana na mimba ya molar (ukuaji usio wa kawaida wa kondo la nyuma pamoja na au bila kijusi kutokana na yai lililorutubishwa kwa njia ambayo si ya kawaida).
Sababu zingine
Sababu za kawaida sana za kichefuchefu na kutapika zisizohusiana na ujauzito ni pamoja na
Ugonjwa wa gastroenteritis (maambukizi ya tumbo au utumbo)
Matatizo ya tumbo kama vile appendicitis, kizuizi kwenye utumbo (kuziba utumbo), au kuvimba kwa kibofu cha nyongo (kolesaititi (cholecystitis))
Maumivu ya kichwa ya kipandauso au matatizo makubwa zaidi ya ubongo)
Hata hivyo, matatizo haya kwa kawaida husababisha dalili zingine ambazo huonekana zaidi, kama vile maumivu ya tumbo au maumivu ya kichwa.
Tathmini ya Kichefuchefu na Kutapika Wakati wa Ujauzito
Madaktari kwanza hujaribu kubaini ikiwa kichefuchefu na kutapika zimesababishwa na ugonjwa mbaya. Visababishi vya kichefuchefu cha asubuhi na Hiparemesisi gravidarumu hutambuliwa tu iwapo visababishi vingine havipo..
Ishara za onyo
Kwa wanawake wajawazito ambao wanatapika, dalili zifuatazo husababisha wasiwasi:
Kutapika kunakoendelea au kunakozidi kukithiri
Maumivu ya tumbo
Ishara za kuishiwa na maji mwilini, kama vile kupungua kwa mkojo, kupungua kwa jasho, kuongezeka kwa kiu, kinywa kikavu, mapigo ya moyo ya haraka, na kizunguzungu wakati unasimama.
Homa
Kutokuwepo kwa mwendo wa kijusi ikiwa ujauzito umefikia wiki 24 au zaidi
Kuchanganyikiwa, udhaifu au kufa ganzi upande mmoja wa mwili, matatizo ya usemi au kuona, au ulegevu
Wakati wa kuona daktari
Wanawake wenye dalili za hatari wanapaswa kumuona daktari mara moja.
Wanawake wasio na dalili za hatari wanapaswa kuwasiliana na daktari wao. Daktari anaweza kuwasaidia kuamua ikiwa wanahitaji kuonekana na kwa haraka kiai gani kulingana na aina na ukali wa dalili zao. Wanawake walio na kichefuchefu kidogo hadi cha wastani na kutapika, ambao hawajapoteza uzito, na wanaweza kudumisha kiasi cha maji mwilini huenda wasihitaji kumuona daktari isipokuwa iwapo dalili zao zitazidi kuwa mbaya.
Anachofanya daktari
Madaktari huuliza kuhusu dalili na historia ya kimatibabu na hufanya uchunguzi wa kimwili. Wanachokipata wakati wa historia na uchunguzi wa kimwili mara nyingi hupendekeza sababu na vipimo vinavyoweza kuhitajika (tazama jedwali ).
Madaktari huuliza kuhusu kutapika:
Wakati ilianza
Muda ambao ilidumu
Mara inapotokea kwa siku
Ikiwa kitu chochote kinaituliza au kufanya iwe mbaya zaidi
Ni kwa kiasi gani
Ikiwa chakula na/au vinywaji vinabaki mwilini
Daktari humuuliza mwanamke ikiwa ana dalili zingine, hasa maumivu ya tumbo, kuhara, na kuvimbiwa, na jinsi dalili zake zilivyomwathiri yeye na familia yake—iwapo anaweza kufanya kazi na kujitunza yeye na watoto wake. Daktari pia huuliza kuhusu kutapika katika ujauzito uliopita, kuhusu upasuaji wa tumbo uliopita na matumizi ya dawa ambazo zinaweza kuchangia kutapika.
Wakati wa uchunguzi wa kimwili, madaktari hufanya tathmini ya kawaida ya ujauzito, ikiwa ni pamoja na kupima dalili muhimu za mwanamke na kutathmini kijusi. Pia wanatafuta dalili za matatizo hatari, kama vile shinikizo la damu ambalo ni la chini sana au la juu sana, homa, au maumivu ya tumbo.
Maelezo haya huwasaidia madaktari kubaini iwapo kutapika kunatokana na ujauzito au ugonjwa mwingine usiohusiana. Kwa mfano, kutapika kuna uwezekano mkubwa wa kusababishwa na ujauzito iwapo
Dalili zimeanza wakati wa trimesta ya 1.
Dalili zinadumu au kujirudia kwa siku kadhaa hadi wiki kadhaa.
Mwanamke hana maumivu ya tumbo.
Hakuna dalili ambazo zinahusisha mifumo ya viungo vingine.
Kutapika, wakati mwingine hutokana na ugonjwa usiohusiana na ujauzito ikiwa
Kulianza baada ya trimesta ya 1.
Kunaambatana na maumivu ya tumbo, kuhara, au vyote viwili
Baadhi ya Visababishaji na Sifa za Hali ya Kichefuchefu na Kutapika Mwanzoni mwa Ujauzito
Kisababishaji | Vipengele vya kawaida | Hatua ya Utambuzi wa Tatizo† |
|---|---|---|
Zinazohusiana na ujauzito (uzazi) | ||
Kichefuchefu na kutapika wakati wa ujauzito (kichefuchefu cha asubuhi) | Kichefuchefu kidogo na kutapika kunakokuja na kutoweka na kunakotokea kwa nyakati tofauti siku nzima, hasa wakati wa trimesta ya kwanza | Uchunguzi wa daktari |
Kichefuchefu na kutapika kunakoendelea Kutoweza kutumia maji ya kutosha, chakula, au vyote viwili Ishara za kuishiwa na maji mwilini kama vile kupungua kwa mkojo, kupungua kwa jasho, kinywa kikavu, kuongezeka kwa kiu, mapigo ya moyo ya haraka, na kizunguzungu wakati unasimama. Kupungua uzito | Vipimo vya damu ili kuchunguza dalili za upungufu wa maji mwilini na kutokuwepo kwa usawa wa kemikali kwa kupima viwango vya elektroliti, nitrojeni ya urea ya damu (BUN), kreatini, na vimeng'enya vya ini Vipimo vya mkojo ili kupima ketoni (huundwa wakati chakula kinacholiwa hakitoshi na mwili kuvunja mafuta ili kupata nguvu) | |
Ujauzito wa molar (ukuaji usio wa kawaida wa kondo la nyuma pamoja na au bila kijusi kutokana na yai lililorutubishwa isivyo kawaida) | Uterasi ambayo ni kubwa kuliko inavyotarajiwa kwa wiki husika za ujauzito Hakuna mapigo ya moyo au mwendo uliogunduliwa kwenye kijusi Baadaye katika ujauzito, wakati mwingine shinikizo la damu, uvimbe wa miguu au mikono, kutokwa na damu au tishu zinazofanana na rundo la zabibu ukeni | Vipimo vya damu ili kupima gonadotropini ya chorioni ya binadamu -human chorionic gonadotropin (hCG–homoni inayozalishwa na kondo la nyuma mapema katika ujauzito) Atrasonografia ya fupanyonga |
Zisizohusiana na ujauzito | ||
Maambukizi ya njia ya mkojo au maambukizi ya figo (pyelonephritis) | Hamu ya kukojoa mara kwa mara (mara nyingi), maumivu wakati wa kukojoa (dysuria), au msukumo wa kukojoa mara moja (kwa dharura) Na maambukizi ya figo, maumivu ya ubavu au mgongo na homa | Vipimo vya mkojo (kupima mkojo) na culture |
Kutapika ambako kulianza ghafla, kwa kawaida kunakoambatana na kuhara Wakati mwingine kutangamana kwa karibu na watu au wanyama walioambukizwa au kutumia hivi majuzi chakula kilichopikwa vibaya, kilichochafuliwa au maji yaliyochafuliwa | Uchunguzi wa daktari Wakati mwingine, sampuli ya kinyesi | |
Kizibo kwenye utumbo (kizuizi cha utumbo) | Kichefuchefu na kutapika ambako huanza ghafla, kwa kawaida kwa wanawake ambao wamefanyiwa upasuaji wa tumbo hapo awali au ambao wana saratani ya tumbo au ngiri ya kinena (inguinal hernia) Maumivu ya tumbo na tumbo lililovimba | Eksirei Wakati mwingine uchunguzi wa ultrasound wa tumbo Wakati mwingine CT (ikiwa matokeo ya eksirei na ultrasound hayaeleweki) |
* Vipengele vinajumuisha dalili na matokeo ya uchunguzi wa daktari. Vipengele vilivyotajwa ni vya kawaida lakini si mara zote vipo. | ||
† Kwa wanawake wajawazito wenye dalili zinazowasumbua, daktari hutathmini dalili muhimu za mama, hufanya uchunguzi wa kimwili, na kutathmini hali ya kijusi kwa kutumia kifaa cha kufuatilia mapigo ya moyo au Kipimo cha picha kwa kutumia mawimbi ya sauti. | ||
CT = tomografia iliyokadiriwa. | ||
Kupima
Mara nyingi madaktari hutumia kifaa cha Doppler ultrasound ambacho kinaweza kushikiliwa kwa mkono, kinachowekwa kwenye tumbo la mwanamke, ili kuangalia mapigo ya moyo kwenye kijusi. Iwapo hakuna mapigo ya moyo yanayogunduliwa, madaktari hufanya uchunguzi wa ultrasonografia ya fupanyonga ili kutathmini kijusi na kubaini kasoro. Kwa nadra, kichefuchefu na kutapika wakati wa ujauzito kunaweza kuwa dalili ya mimba ya molar.
Iwapo mwanamke anatapika mara kwa mara au anaonekana kuishiwa na maji mwilini au ikiwa inawezekana kuwa ana mimba ya molar, kwa kawaida vipimo hufanywa. Vipimo ambavyo hufanywa hutegemea kile ambacho madaktari wanashuku:
Hiparemesisi gravidarumu: Vipimo vya mkojo (ili kupima viwango vya ketone) na pengine vipimo vya damu (ili kupima viwango vya elektroliti na vitu vingine)
Mimba ya molar: Atrasonografia ya fupanyonga
Ugonjwa usiohusiana na ujauzito: Vipimo maalum kwa ajili ya ugonjwa huo
Matibabu ya Hali ya Kichefuchefu na Kutapika Wakati wa Ujauzito
Ikiwa dalili zinaonekana kuwa kichefuchefu na kutapika kwa kawaida wakati wa ujauzito (kichefuchefu cha asubuhi), baadhi ya mabadiliko katika lishe au tabia za kula huenda yakasaidia:
Kunywa au kula kiasi kidogo mara nyingi zaidi (milo 5 au 6 midogo kwa siku)
Kula kabla ya kuhisi njaa
Kula vyakula visivyo na ladha tamu pekee, kama vile ndizi, wali, mchuzi wa tufaha, na mkate mkavu (uitwao lishe ya BRAT)
Kuweka biskuti kando ya kitanda na kula moja au mbili kabla ya kuamka asubuhi
Kunywa vinywaji vyenye kaboni (soda)
Tangawizi (inayopatikana kama vidonge au peremende kijiti), tiba ya sindano, bendi za kichefuchefu cha mwendo na hiponozi inaweza kusaidia, pamoja na kubadilisha kutoka kwa vitamini za ujauzito hadi vitamini za watoto zinazoweza kutafunwa zenye folate.
Panapohitajika, dawa za kupunguza kichefuchefu (dawa za kuzuia kutapika) hutolewa. Madaktari huchagua dawa zinazoonekana kuwa salama wakati wa ujauzito wa mapema. Vitamini B6 hutumiwa kwanza. Zisiposaidia, dawa nyingine (doxylamine, metoclopramide, ondansetron, au promethazine) inaweza pia kutumika.
Iwapo kutapika kutasababisha upungufu wa maji mwilini, mwanamke anaweza kupewa vimiminika kwa njia ya mishipa (moja kwa moja kwenye mshipa wake). Kwa kawaida viowevu huwa na sukari (glukosi) na hujumuisha elektroliti na vitamini inavyohitajika. Ikiwa kutapika ni kukali na kunaendelea, atalazwa hospitalini na kuendelea kupewa maji yenye virutubisho vyovyote vinavyohitajika. Pia hupewa dawa za kuzuia kutapika kwa njia ya mdomo, sindano, au kidonge cha kutiwa kwenye tupu ya nyuma. Baada ya kutapika kupungua, anapewa viowevu kwa mdomo. Ikiwa anaweza kukosa kutapika viowevu hivi, anaweza kuanza kula mara kwa mara, viwango vidogo vya vyakula visivyo na ladha. Kiwango cha chakula huongezeka kadri mwanamke anavyoweza kuvumilia chakula zaidi.
Ikiwa kichefuchefu na kutapika ni kwa sababu ya ugonjwa usiohusiana na ujauzito, ugonjwa huo hutibiwa.
Mambo Muhimu
Kwa kawaida, kichefuchefu na kutapika wakati wa ujauzito havisababishi kupungua kwa uzito au matatizo mengine na huisha kabla au trimesta ya pili.
Hiparemesisi gravidarumu, aina kali na inayoendelea ya kutapika kunakohusiana na ujauzito, si ya kawaida sana na inaweza kusababisha kupungukiwa na maji mwilini na kupoteza uzito.
Kichefuchefu na kutapika kunaweza kusababishwa na matatizo yasiyohusiana na ujauzito, kama vile ugonjwa wa utumbo, maambukizi ya njia ya mkojo, au, mara chache, kuzibwa kwa utumbo.
Kurekebisha lishe kunaweza kusaidia kupunguza kichefuchefu kidogo na kutapika kunakohusiana na ujauzito.
Ikiwa wanawake walio na Hiparemesisi gravidarumu watakosa maji mwilini, huenda wakahitaji kupewa viowevu kwa njia ya mishipa.
