Ugonjwa wa wasiwasi wa kijamii unahusisha hofu au wasiwasi mkubwa kuhusu hali za kijamii au wakati wa kufanya jambo mbele ya watu. Hali hizi mara nyingi huepukwa au kuvumiliwa kwa dhiki kubwa sana.
Binadamu ni viumbe wa kijamii, na uwezo wao wa kushirikiana na wengine huathiri maisha yao kwa kiasi kikubwa, ikiwemo familia, elimu, kazi, na mahusiano ya kimapenzi.
Katika ugonjwa huu, hali au vitu fulani huwafanya watu wawe na hofu kiasi cha kuanza kuviepuka. Hofu na wasiwasi huo huwa ni mkubwa kupita kiasi ukilinganisha na hatari halisi iliyopo.
Ingawa kuwa na wasiwasi kidogo mbele ya watu ni jambo la kawaida, watu wenye ugonjwa huu hupata wasiwasi mkubwa kiasi cha kushindwa kabisa kushiriki au kuteseka sana wanaposhiriki. Takribani asilimia 13 ya watu hupata ugonjwa huu wakati fulani maishani mwao. Ugonjwa huu huathiri karibu asilimia 9 ya wanawake na asilimia 7 ya wanaume kila mwaka.
Baadhi ya watu wazima wenye ugonjwa huu walikuwa na haya sana utotoni, wakati wengine walianza kupata dalili baada ya kubalehe.
Watu wenye wasiwasi wa kijamii huhofia kuwa vitendo au maneno yao yataonekana kuwa yasiyofaa au ya aibu. Mara nyingi, huwa na wasiwasi kwamba wasiwasi wao utaonekana wazi—kama vile kutokwa na jasho, kuona haya (blushing), kutetemeka, au sauti kutetemeka. Pia huhofia kupoteza mwelekeo wa mawazo au kukosa maneno ya kujieleza vizuri.
Baadhi ya wasiwasi huu hutokea tu wakati mtu anapopaswa kufanya jambo fulani mbele ya hadhara. Jambo hilo likifanywa na mtu huyo akiwa peke yake, halisababishi wasiwasi wowote. Hali zinazochochea wasiwasi wa kijamii ni pamoja na:
Kuzungumza mbele ya hadhara
Kufanya maonyesho, kama kusoma kanisani au kupiga ala ya muziki mbele ya watu
Kula mbele ya watu wengine
Kukutana na watu wapya
Kushiriki katika mazungumzo
Kusaini nyaraka mbele ya mashahidi
Kutumia choo cha umma
Baadhi ya watu hupata dalili hizi katika hali moja tu maalum, huku wengine wakizipata katika mazingira karibu yote ya kijamii. Katika aina zote, watu huogopa kuwa wakishindwa kukidhi matarajio ya wengine au wakichunguzwa sana, watahisi aibu, watadharauliwa, watakataliwa, au watawaudhi wengine.
Watu wanaweza kutambua au wasitambue kuwa hofu zao zimepitiliza.
Utambuzi wa Ugonjwa wa Wasiwasi wa Kijamii
Tathmini ya daktari, kulingana na vigezo vya kawaida vya uchunguzi wa magonjwa ya akili
Madaktari hugundua ugonjwa wa wasiwasi wa kijamii (social anxiety disorder) wakati mtu anapokuwa na hofu au wasiwasi unaohusisha yote yafuatayo:
Wasiwasi ni mkali na umekuwepo kwa miezi 6 au zaidi.
Unahusu hali moja au zaidi za kijamii.
Hofu hiyo hutokea karibu kila mara mtu anapokuwa katika hali ile ile au hali zinazofanana.
Inahusisha hofu ya kuhukumiwa au kufanyiwa tathmini hasi na wengine.
Humsababishia mtu kuepuka hali hiyo au kuivumilia akiwa na dhiki kubwa.
Ni nje ya uwiano na hatari halisi
Husababisha mfadhaiko mkubwa au huathiri vibaya utendaji kazi
Pia, madaktari huondoa uwezekano wa matatizo mengine ya afya ya akili yenye dalili zinazofanana, kama vile agoraphobia (hofu ya sehemu wazi), ugonjwa wa hofu ghafla (panic disorder), au ugonjwa wa kuchukia umbo la mwili (body dysmorphic disorder).
Matibabu ya Ugonjwa wa Wasiwasi wa Kijamii
Tiba ya kuzoeshwa
Tiba ya tabia-tambuzi
Dawa za mfadhaiko, kwa kawaida vizuizi teule vya ufyonzaji upya wa serotonini (SSRIs).
Kama yalivyo matatizo mengine ya wasiwasi, ukali wa wasiwasi wa kijamii hubadilika-badilika baada ya muda. Wasiwasi wa kijamii mara nyingi huendelea usipotibiwa, jambo linalowafanya watu wengi kuepuka shughuli ambazo kwa kawaida wangependa kuzifanya. Watu wengi wenye wasiwasi wa kijamii hawatafuti matibabu, badala yake hutengeneza mbinu zao wenyewe za kukabiliana na hali hiyo. Kwa mfano, wanaweza kuepuka mikusanyiko ya kijamii, "kujitibu" kwa kutumia pombe au bangi, au kujilazimisha kwa shida kutimiza majukumu ya kijamii huku wakiteseka ndani kwa ndani. Hata hivyo, kuna njia madhubuti za matibabu kwa ajili ya ugonjwa wa wasiwasi wa kijamii.
Tiba ya kukabiliana na hofu (Exposure therapy) kwa kawaida huleta matokeo mazuri. Lakini kupanga mazingira ya kukabiliana na hofu kwa muda mrefu kiasi cha kumfanya mtu azoee hali hiyo inayompa wasiwasi na kuanza kujisikia huru huenda isiwe rahisi. Kwa mfano, mtu anayeogopa kuzungumza mbele ya bosi wake anaweza asipate fursa ya kufanya hivyo mara kwa mara ili azoee. Mazingira mbadala yanaweza kusaidia, kama vile kujiunga na kikundi cha jamii kinachofundisha kuzungumza hadharani au kwenda kuwasomea vitabu wazee wanaoishi kwenye vituo vya utunzaji.
Tiba ya utambuzi na kitabia (Cognitive-behavioral therapy) inaweza pia kusaidia. Kwa matibabu haya, watu wanajifunza kufanya yafuatayo:
Kujifunza na kutumia mbinu za utulivu na kupumua.
Kutambua mifumo ya kufikiri na tabia zinazochochea wasiwasi au hofu.
Kurekebisha na kubadilisha mifumo hiyo ya kufikiri iwe chanya zaidi.
Rekebisha tabia yao upasavyo
Dawa za mfadhaiko, kama vile SSRIs, na benzodiazepines (dawa za wasiwasi) mara nyingi huwasaidia watu wenye wasiwasi wa kijamii. SSRIs hupendelewa zaidi kwa sababu, tofauti na benzodiazepines, hazingilii ufanisi wa tiba ya utambuzi na kitabia. Dawa za Benzodiazepines huathiri mfumo mkuu wa neva (ubongo na uti wa mgongo) na zinaweza kusababisha kusinzia na matatizo ya kumbukumbu.
Dawa za Beta-blockers zinaweza kutumika kupunguza dalili kama mapigo ya moyo kwenda mbio, kutetemeka, na kutoka jasho kwa watu wanaofadhaika wanapofanya jambo hadharani, lakini dawa hizi haziondoi wasiwasi wenyewe.
Taarifa Zaidi
Nyenzo zifuatazo za lugha ya Kiingereza zinaweza kuwa muhimu. Tafadhali kumbuka kuwa Mwongozo hauwajibiki kwa maudhui ya nyenzo hizi.
Taasisi ya Kitaifa ya Afya ya Akili, Ugonjwa wa Wasiwasi wa Kijamii: Maelezo ya jumla kuhusu vipengele vingi vya ugonjwa wa wasiwasi wa kijamii, ikiwemo takwimu za idadi ya watu walioathirika.
