Watoto wanapokua wakubwa, watakutana na uzoefu mzuri na changamoto. Baadhi ya changamoto hizi ni ndogo, lakini zingine zinaweza kusababisha mfadhaiko mkubwa. Ili kustawi, mtoto lazima apate huduma endelevu na inayoendelea kutoka kwa mlezi mwenye upendo, iwe mtu huyo ni mzazi au mlezi mwingine. Usalama na usaidizi ambao mtu mzima kama huyo anaweza kutoa hufanya mtoto kujiamini na mstahimilivu wa kukabiliana na mfadhaiko kwa ufanisi.
Kuingiliana na watu nje ya nyumba huwasaidia watoto kukomaa kihisia na kijamii. Maingiliano haya kwa kawaida hufanyika na jamaa wa karibu, marafiki, majirani, na watu katika maeneo ya matunzo ya watoto, shule, sehemu za ibada, na timu za spoti au shughuli zingine. Kwa kukabiliana na mifadhaiko na migogoro midogo iliyopo katika maingiliano haya, watoto hupata ujuzi wa kushughulikia mifadhaiko mikubwa zaidi hatua kwa hatua. Watoto pia hujifunza kwa kuangalia jinsi watu wazima katika maisha yao wanavyoshughulikia mfadhaiko.
Kama watu wazima, watoto huathiriwa na matukio yanayotokea nje ya nyumba zao au jamii zao. Kwa mfano, ufyatuaji risasi shuleni na sehemu au matukio mengine yanayotangazwa sana na aina zote za vyombo vya habari. Hata kama watu wazima watajaribu kuwalinda watoto wasijue kuhusu matukio haya, watoto wengi huyajua yanapotokea. Hasa, ufyatuaji risasi shuleni hupokea habari nyingi kutoka kwenye vyombo vya habari vilivyozoeleka, kama vile televisheni, redio, na magazeti; vyombo vya habari vya kidijitali, kama vile tovuti za habari na majadiliano na mitandao ya kijamii. Kadiri mtoto anavyokua, ndivyo anavyopata taarifa zaidi kuhusu matukio haya. Zaidi ya hayo, masimulizi ya tofauti za kisiasa kuhusu masuala yenye utata hutolewa na baadhi ya vyanzo vya habari kwa kutumia lugha ya fujo na yenye mgawanyiko mkubwa au picha za vurugu. Hii inaweza kusababisha wasiwasi kwa mtu yeyote, lakini inaweza kufadhaisha hasa kwa watoto. Huenda wazazi wasiweze kumsaidia mtoto wao kudhibiti mfadhaiko huu au kupunguza athari zake kwa sababu wanaweza hata wasijue kile ambacho mtoto wao amesikia nje ya nyumba au wanapotumia tovuti au mitandao ya kijamii.
Watoto wanapokua hadi kuwa vijana waliobalehe na watu wazima vijana, hujenga hisia zao za kujitegemea kuhusu maoni, imani, na matendo. Wazazi, pamoja na shule na taasisi za kijamii na kidini, mara nyingi hutegemewa kuongoza elimu ya watoto na kuwasaidia kukuza imani zao. Mawazo na imani za watoto pia hushawishiwa na mambo ya nje. Mitandao ya kijamii ni mojawapo ya vishawishi vikubwa na chanzo cha habari na taarifa nyingi ambazo watoto huzipata. Wanaweza kupata taarifa sahihi pamoja na taarifa potofu kupitia simu za mkononi, kishkwambi, kompyuta mpakato, saa mahiri, na vifaa vingine vya mkononi. Wazazi na walezi mara nyingi hawajui vyanzo vya taarifa ambavyo watoto wao hupata na mara nyingi hawana fursa za kudhibiti athari hizi muhimu. Watoto wengi wanaweza kupata kwa urahisi taarifa ambazo si sahihi, zisizofaa, au zisizoendana na maadili ya wazazi.
Wazazi na walezi wanahitaji kufahamu vyanzo vyote ambavyo watoto wao hupokea taarifa. Uelewa unafanikiwa vyema kwa kuwa na majadiliano ya wazi na watoto, ufuatiliaji wa wazazi wa shughuli za mtandaoni, na, inapohitajika, kupunguza ufikiaji wa maudhui yasiyofaa.
Je, Ulijua...
|
Matukio fulani makubwa yanayovuruga muundo au utaratibu wa familia, kama vile ugonjwa na talaka, yanaweza kuhatarisha uwezo wa mtoto wa kusimamia shughuli za kawaida. Matukio haya yanaweza pia kuingilia ukuaji wa kihisia na kijamii wa mtoto. Kwa mfano, ugonjwa sugu unaweza kumzuia mtoto kushiriki katika shughuli na pia kuathiri utendaji shuleni.
Matukio yanayomwathiri mtoto yanaweza pia kuwa na athari mbaya kwa watu walio karibu na mtoto. Kumtunza mtoto mgonjwa au mtoto mwenye matatizo makubwa ya kitabia ni jambo linalomsumbua mlezi na mtu mwingine yeyote ambaye ni sehemu ya maisha ya mtoto. Matokeo ya mfadhaiko kama huo hutofautiana kulingana na aina na ukali wa ugonjwa au tatizo la kitabia na rasilimali za kihisia za familia na rasilimali na usaidizi mwingine.
Kuongea Na Watoto Kuhusu Mada Tatanishi
Matukio mengi ya maisha, yakiwemo ugonjwa au kifo cha mtu wa karibu, talaka na uonevu, zinatisha au hazipendezi kwa watoto. Hata matukio ambayo hayamuathiri mtoto moja kwa moja, kama vile majanga ya asili, vita, au ugaidi, yanaweza kusababisha wasiwasi. Hofu kuhusu haya yote, iwe ya kimantiki au isiyo ya kimantiki, inaweza kumsumbua mtoto. Wazazi wanaweza kuepuka kujadili matukio yanayosababisha wasiwasi, kama vile ufyatuaji risasi shuleni katika jamii nyingine, na mtoto wao kwa matumaini kwamba mtoto wao hajui kuhusu tukio hilo. Huenda ikawa bora kwa wazazi kudhani mtoto wao anafahamu tukio hilo na kuchunguza kwa upole uelewa wa mtoto kuhusu tukio hilo na wasiwasi wake kuhusu hilo. Ni vyema mtoto kujifunza, au angalau kujadili na mzazi, tukio linalosababisha wasiwasi.
Mara nyingi watoto hupata shida kuzungumza kuhusu mada zisizovutia. Hata hivyo, majadiliano ya wazi yanaweza kumsaidia mtoto kukabiliana na mada ngumu au zinazoaibisha na kuondoa hofu zisizo na msingi. Mtoto anahitaji kufahamu kwamba ni kawaida kuwa na wasiwasi na kwamba hisia za wasiwasi kwa kawaida hupungua baada ya muda. Wazazi wanaojadiliana mada ngumu na watoto wao mara kwa mara kuanzia umri mdogo mara nyingi hupata watoto wao wakiwa tayari zaidi kuzungumza kuhusu masuala tata wanayokabiliana nayo wanapokuwa vijana.
Wazazi wanapaswa kujadili mada ngumu wakati wa utulivu, katika mahali salama na pazuri, na wakati mtoto anapendelea mada hiyo. Wazazi wanapaswa kuwa watulivu, kusema taarifa za kweli, na kumpa mtoto usikivu kamili. Kukubali kile mtoto anachosema kwa kutumia maneno kama vile "Ninaelewa" au kwa kutikisa kichwa ukiwa kimya humhimiza mtoto kumwambia mzazi wake siri. Kutafakari kile mtoto anachosema pia kunamhimiza aongee. Kwa mfano, ikiwa mtoto atataja hasira kuhusiana na talaka, mzazi anaweza kusema, "Kwa hivyo talaka inakufanya ukasirike" au "Niambie zaidi kuhusu hilo." Kumuuliza mtoto kuhusu jinsi anavyohisi kunaweza pia kuhimiza majadiliano kuhusu hisia au hofu nyeti, kwa mfano, hofu ya kuachwa na mzazi asiye mlezi wakati wa talaka au hatia ya kusababisha talaka.
Kwa kuzungumza kuhusu hisia zao wenyewe, wazazi huwahimiza watoto kutambua hofu na wasiwasi wao. Kwa mfano, kuhusu talaka, mzazi anaweza kusema, "Mimi pia nimehuzunika kuhusu talaka. Pia najua hili ndilo jambo sahihi kwetu kufanya. Hata kama hatuwezi kuishi pamoja tena, sote wawili tutakupenda na kukutunza daima." Kwa kufanya hivi, wazazi wanaweza kujadili hisia zao wenyewe, kutoa uhakikisho, na kuelezea kwamba talaka ndiyo chaguo sahihi kwao. Watoto wengi, hasa wadogo zaidi, wanahitaji kusikia ujumbe uleule mara kwa mara. Wazazi hawapaswi kupuuza thamani ya uhakikisho unaotokana na ujumbe huu.
Mzazi anaweza pia kuhitajika kushughulikia sehemu ngumu ya tabia ya mtoto. Kwa mfano, mzazi anayemshuku mtoto au kijana kutumia dawa za kulevya au pombe anapaswa kushughulikia suala hilo moja kwa moja na mtoto. Mzazi anaweza kusema kitu kama, "Nina wasiwasi kwamba unatumia dawa za kulevya. Ninahisi hivi kwa sababu. . . ." Ni muhimu kwa mzazi kuzungumza kwa njia wazi na tulivu, akielezea wasiwasi wake kuhusu tabia ya mtoto pamoja na usaidizi na upendo wake. Baada ya mzazi kueleza wasiwasi wake, mtoto anapaswa kupewa fursa ya kuzungumza. Mtoto na mzazi wanapaswa kuunda mpango wa utekelezaji unaoweza kujumuisha miadi na daktari wa watoto au mshauri nasaha.
Vilevile, masuala ya kijamii, kama vile mwelekeo wa kijinsia na kingono, haki za uzazi, ubaguzi wa rangi na aina nyingine za matamshi au vitendo vya chuki, matumizi ya dawa za kulevya, na vikwazo vya kile kinachoweza na kisichoweza kufundishwa shuleni, vina nafasi kubwa katika habari za kitaifa na za eneo nchini Marekani na nchi nyingine nyingi. Masuala tata yanaweza kuwaathiri watoto moja kwa moja. Watoto ambao hapo awali walionekana kutojali masuala mengi kati ya haya sasa wanaweza kuyafahamu na kuchanganyikiwa na kusumbuliwa na mijadala kuyahusu. Wazazi wanapaswa kufahamu kwamba bila kujali jinsi wao wenyewe wanavyohisi kuhusu masuala haya, majadiliano kama hayo yanaweza kuchochea watoto wao kupata wasiwasi. Wazazi wanapaswa kukumbuka kwamba watoto wao wanaweza kuwa na marafiki walio na malezi tofauti na wanaoweza kuwa na uzoefu na maoni tofauti kuhusu masuala haya na mengine muhimu. Kufundisha na kuwa mfano mwema wa tabia na lugha ya heshima kwa wale wenye mitazamo tofauti ni mafundisho muhimu kwa watoto kujifunza.
Kwa kuzingatia upatikanaji wa mitandao ya kijamii na intaneti, wazazi wanapaswa kutambua kwamba watoto wao watapata ufahamu au tayari wana ufahamu wa masuala haya ya kijamii. Watoto wa rika zote wanaweza kukabiliana na masuala haya vyema zaidi wanapokuwa na wazazi wa kuwaongoza.
