Tatizo la Tabia ya Kujirudia Inayolenga Mwili

NaKatharine Anne Phillips, MD, Weill Cornell Medical College;
Dan J. Stein, MD, PhD, University of Cape Town
Imekaguliwa naMark Zimmerman, MD, South County Psychiatry
Imepitiwa/Imerekebishwa Imebadilishwa Nov 2025
v39503078_sw

Tatizo la tabia ya kujirudia inayolenga mwili, watu wanajishughulisha kwenye shughuli kwa kujirudia zinazohusisha mwili wao, kama vile kung'acha kucha, kung'ata mdomo, kutafuna shavu, na kujaribu kwa kurudia kusitisha shughuli hizo.

  • Watu wenye tatizo la tabia ya kujirudia inayolenga mwili wanaweza kuhisi wenye wasiwasi au hofu kabla hawajajihusisha na kung'ata kucha au kung'ata mdomo, na tabia hizo zinaweza kupunguza hisia hii.

  • Madaktari wanatambua ugonjwa watu wanapo kwaruza au kung'ata sehemu za mwili wao kiasi cha kusababisha uharibifu, kujaribu kupunguza au kusitisha tabia zao na hawawezi na wanafadhaishwa sana na tabia zao au wanatenda kidogo kwa sababu ya hiyo.

  • Tiba ya tabia-tambuzi (tiba ya kubadili tabia) ambayo kwa umahususi inajikita kwenye tatizo la tabia ya kujirudia inayolenga mwili, na N-acetylcysteine (NAC), memantini, vizuizi vya uchaguzi wa kuchukua tena serotonini, au clomipramini zinaweza kusaidia kupunguza dalili.

Watu wenye tatizo la tabia ya kujirudia inayolenga mwili bila kujizuia wanajikwaruza, kujivuta, au kujiburuta sehemu 1 au zaidi ya mwili. Wanaweza kung'ata kucha au midomo yao, kutafuta mashavu yao, au kung'ata kucha zao.

Ugonjwa wa kuvuta nywele na ugonjwa wa kujikwaruza ngozi (kuchuna) huhusisha tabia ya kujirudia inayolenga mwili. Unaanishwa kama ugonjwa tofauti katika Mwongozo wa Utambuzi na Takwimu wa Magonjwa ya Akili (DSM-5-TR), lakini kama vichwa vidogo vya ugonjwa wa tabia ya kujirudia inayolenga mwili kwenye ICD-11.

Dalili

Baadhi ya watu wenye ugonjwa wa tabia ya kujirudia inayolenga mwili wanafanya shughuli hizi kiotomatiki kwa kiasi fulani, bila kufikiria. Wengine wana ufahamu zaidi kuhusu shughuli hiyo.

Watu hawajihusishi kwenye tabia hizi kwa sababu wanataka sana au wanajali kuhusu mwonekano wao (kama inavyoonekana kwenye tatizo la kutoridhika na mwonekano wako). Hata hivyo, wanaweza kuhisi wasiwasi au hofu kabla ya kuzifanya, na kuzifanya kunaweza kuondoa hisia hiyo. Baada ya hapo, mara nyingi wanapata hisia ya kuridhika. Watu wanaweza pia kufadhaika kwa kutoweza kujidhibiti na kurudia kujaribu kuacha shughuli husika au kuifanya mara chache zaidi, lakini hawawezi.

Ikiwa watu watang'ata na kuchokonoa kucha zao sana, kucha zinaweza kuwa na umbo baya. Mikunjo inaweza kuonekana kwenye kucha, au damu inaweza kujikusanya chini ya kucha na kutengeneza dua la rangi ya zambara-nyeusi. Tabia nyingine zinaweza kusababisha kuvuja damu.

Utambuzi wa Ugonjwa

  • Tathmini ya daktari kulingana na vigezo maalum vya utambuzi wa akili

Madaktari wanatambua tatizo la ugonjwa wa tabia ya kujirudia inayolenga mwili kulingana na dalili zifuatazo:

  • Kujing'ata au vinginevyo kugeuza sehemu ya mwili, wakati mwingine ikisababisha uharibifu wa mwili

  • Kujaribu kwa kujirudia kupunguza au kuacha kufanya shughuli hiyo

  • Kujihisi mfadhaiko sana au kuwa na uwezo mdogo wa kufanya kazi kwa sababu ya shughuli hiyo

Matibabu

  • Tiba ya Tiba ya tabia-tambuzi (kwa kawaida mafunzo ya kubadili yabia)

  • Wakati mwingine dawa

Tiba ya tabia-tambuzi ambayo kwa umahusisi inajikita kwenye tatizo hili inaweza kupunguza dalili hizi. Aina inayopendekezwa sana ya tiba ya tabia-tambuzi ni tiba ya kubadilisha tabia. Kwa matibabu haya, watu wanafunzwa kufanya yafuatayo:

  • Kuwa na ufahamu zaidi wa kile wanachofanya

  • Kuainisha hali mbazo zinachochoea tabia ya kujirudia inayolenga mwili

  • Kutumia mikakati ili kuwasaidia wajizuie kufanya shughuli hiyo, kwa mfano, kwa kufanya shughuli tofauti (kama vile kukunja ngumi, kushona, au kukalia mikono yao) kama mbadala wake

N-acetylcysteine, memantini, vizuizi vya uchaguzi wa kuchukua tena serotonini (SSRI), na clomipramini, zote zinatumika kutibu tatizo la kung'oa nywele na tatizo la kukwaruza ngozi wakati mwingine hutumika katika kutibu tatizo la tabia ya kujirudia inayolenga mwili.