Spishi fulani za minyoo bapa husababisha maambukizi ya ini.
Watu huambukizwa wanapomeza uvimbe wa majimaji wenye mabuu ya mnyoo bapa katika samaki wa maji safi ambaye hajapikwa, ambaye hajaiva vizuri, aliyekaushwa, waliohifadhiwa kwenye chumvi, waliolowekwa kwenye divai, au waliolowekwa kwenye siki au kwenye majani yaliyochafuliwa ya watercress au mimea mingine ya maji.
Katika utumbo, mabuu hutolewa kutoka kwa uvimbe wa majimaji na kusafiri hadi kwenye ini na mirija ya nyongo.
Kulingana na aina ya maambukizi na ukubwa wa maambukizi, watu wanaweza kuwa na homa, baridi, maumivu ya tumbo au maumivu, homa ya nyongo ya manjano, mwasho, kuhara, na kupungua kwa uzani.
Madaktari hutambua maambukizi hayo wanapoona mayai ya mnyoo bapa kwenye kinyesi cha mtu au kwenye utumbo.
Kulingana na aina ya mnyoo bapa, dawa kama vile praziquantel au triclabendazole zinaweza kuziondoa; albendazole ni dawa mbadala.
Minyoo bapa ni minyoo yenye vimelea. Kuna aina nyingi za mnyoo bapa. Aina tofauti huwa zinaambukiza sehemu tofauti za mwili. Maambukizi ya mnyoo bapa kwenye ini hutokea barani Ulaya, Afrika, Asia ya mashariki na kati, na Amerika Kusini lakini ni chache sana nchini Marekani. (Angalia pia Muhtasari wa Maambukizi ya Vimelea.)
Minyoo bapa inayosababisha maambukizi ya ini ni pamoja na:
Clonorchis sinensis (mnyoo bapa wa ini wa Kichina), ambayo husababisha clonorchiasis
Opisthorchis viverrini (Mnyoo bapa wa ini wa Kusini-mashariki mwa Asia) na O. felineus (Mnyoo bapa wa ini ya paka), ambayo husababisha maambukizi yanayofanana na clonorchiasis
Fasciola hepatica (mnyoo bapa wa ini wa kawaida au mnyoo bapa wa ini la kondoo), ambayo husababisha fascioliasis na kwa kawaida huwaambukiza kondoo na ng'ombe.
Mzunguko wa maisha ya minyoo bapa ni tatanishi. Watu wanaweza kupata maambukizi ya mnyoo bapa ya ini wanapomeza uvimbe wa majimaji wenye mnyoo bapa ambayo haijakomaa (mabuu) ya yafuatayo:
Clonorchis sinensis na Opisthorchis katika samaki wa maji safi ambaye hajapikwa, ambaye hajaiva vizuri, aliyekaushwa, aliyetiwa chumvi, aliyelowekwa kwenye divai, au waliolowekwa kwenye siki; Clonorchis sinensis pia wakati mwingine katika uduvi wa maji safi
Fasciola hepatica au Fasciola gigantica katika uvimbe wa majimaji kwenye mmea wa watercress au mimea mingine ya majini inayokua kwenye maji yaliyochafuliwa na mayai yaliyo kwenye kinyesi cha kondoo au ng'ombe.
Baada ya uvimbe wa majimaji wa Clonorchis sinensis na Opisthorchis kumezwa, mabuu huacha uvimbe huo wa majimaji kwenye utumbo na kurudi kwenye utumbo na kuingia kwenye mrija wa nyongo (mrija unaobeba nyongo kutoka kwenye ini na kibofu cha nyongo hadi kwenye utumbo). Kisha hupanda kwenye mrija wa nyongo hadi kwenye ini au wakati mwingine kwenye kibofu nyongo. Huko, hukua na kuwa wazima na kutaga mayai. Minyoo bapa iliyokomaa inaweza kuishi miaka 20 hadi 30 ikiwa hawajatibiwa. Mayai hupitishwa kwenye kinyesi na kumezwa na konokono. Konokono walioambukizwa hutoa minyoo bapa ambayo haijakomaa ambayo inaweza kuogelea (inayoitwa cercariae). Cercariae zinazotolewa kutoka kwa konokono walioambukizwa huunda uvimbe wa majimaji katika samaki au uduvi mbalimbali wa maji safi.
1. In people, adult flukes release eggs through the bile ducts into the intestine. Fluke eggs are passed in stool (feces).
2. In the environment, the eggs are ingested by snails. Inside the snail, the eggs go through several stages to develop into an immature form of the fluke that has a tail and can swim (cercariae).
3. The cercariae penetrate the skin of a freshwater fish and form cysts in the tissues of the fish.
4. People are infected when they consume the cysts in raw, undercooked, salt-cured, pickled, or smoked freshwater fish, or sometimes freshwater shrimp.
5. In the intestine, the larvae leave the cysts.
6. The larvae travel back up the intestine into the bile duct and then into the liver or gallbladder. There, they develop into adults and produce eggs.
Image from the Centers for Disease Control and Prevention, Global Health, Division of Parasitic Diseases and Malaria.
Baada ya uvimbe wa majimaji wa Fasciola hepatica au Fasciola gigantica kumezwa, hufika kwenye utumbo na kutoa mabuu ambayo hayajakomaa. Mabuu hupitia ukuta wa utumbo hadi kwenye tumbo na ini, kisha hadi kwenye mifereji ya nyongo. Hapo, wanakua na kuwa minyoo bapa wazima, ambao wanatoa mayai. Mayai hupitishwa kwenye kinyesi. Kwenye maji, mayai hutoa mabuu, ambayo hupenya konokono. Konokono walioambukizwa hutoa minyoo bapa (cercariae) ambayo haijakomaa, ambayo huunda uvimbe wa majimaji kwenye mmea wa watercress na mimea mingine ya majini.
1. In people, adult flukes release eggs through the bile ducts into the intestine. Fluke eggs are passed in stool (feces).
2-3. In water, the eggs release larvae, which penetrate snails.
4. Inside the snail, the eggs go through several stages to develop into an immature form of the fluke that has a tail and can swim (cercariae).
5. Infected snails release the cercariae, which form cysts on watercress and other water plants.
6. People are infected when they eat plants (especially watercress) that contain the cysts.
7. In the intestine, the cysts release the larvae.
8. The larvae move through the wall of the intestine into the abdominal cavity and liver, then to the bile ducts. There, they develop into adult flukes, which produce eggs.
Image from the Centers for Disease Control and Prevention, Global Health, Division of Parasitic Diseases and Malaria.
Tazama pia taarifa za Shirika la Afya Duniani (WHO) na Vituo vya Kudhibiti na Kuzuia Magonjwa (CDC) kuhusu clonorchiasis na taarifa za WHO na CDC kuhusu fascioliasis.
Dalili za Maambukizi ya Minyoo Bata kwenye Ini
Mwanzoni, minyoo bapa inaweza isisababishe dalili zozote, au kulingana na aina na ukali wa maambukizi hayo, inaweza kusababisha homa, kuhisi baridi, maumivu ya tumbo, uvimbe wa ini, kichefuchefu, kutapika, na mabaka ya ngozi. Minyoo bapa ya Fasciola ina uwezekano mkubwa wa kusababisha dalili hizi.
Baada ya muda, ikiwa vipele vya watu wazima vitaziba mfereji wa nyongo ndani au nje ya ini, watu wanaweza kupata rangi ya njano kwenye ngozi na weupe wa macho (homa ya nyongo ya manjano), mwasho, kuhara, na kupunguza uzani. Wakati mwingine minyoo bapa huharibu ini, na kusababisha makovu (fibrosisi). Matatizo mengine ni pamoja na maambukizi ya bakteria ya mirija ya nyongo, mawe ya nyongo, na kuvimba kwa kongosho.
Mara kwa mara, minyoo bapa ya ini huambukiza ukuta wa utumbo, mapafu, ngozi, au koo.
Miaka mingi baadaye, watu walioambukizwa wanaweza kupata saratani ya mirija ya nyongo (saratani ya mirija ya nyongo). Saratani hii imetokea kwa wanajeshi wastaafu wa Vietnam, ambao huenda walikula samaki ambaye hajapikwa, ambaye hajaiva vizuri, ambaye ana minyoo bapa walipokuwa wakihudumia Kusini-mashariki mwa Asia. Haijulikani kama maambukizi ya mnyoo bapa kwenye ini yalichangia ukuaji wa saratani kwa wanajeshi wastaafu wa Vietnam.
Utambuzi wa Maambukizi ya Minyoo Bapa kwenye Ini
Uchunguzi wa sampuli ya kinyesi
Vipimo vya upigaji picha wa ini
Vipimo vya damu vya kuchunguza kingamwili
Madaktari hutambua maambukizi ya Clonorchis, Opisthorchis, au Fasciola wanapoona mayai ya mnyoo bapa kwenye kinyesi cha mtu (kinyesi) au kwenye yaliyomo kwenye utumbo wa mtu. Hata hivyo, kupata mayai kwenye kinyesi inaweza kuwa ngumu.
Katika hatua za mwanzo za maambukizi ya Fasciola hepatica, vipimo vya damu vinaweza kufanywa ili kuchunguza kingamwili dhidi ya minyoo bapa. Kingamwili zinaweza kugunduliwa katika damu wiki chache kabla ya mayai kuwepo kwenye kinyesi. (Kingamwili ni protini zinazozalishwa na mfumo wa kingamwili ili kusaidia kulinda mwili dhidi ya mashambulizi, ikiwa ni pamoja na yale ya vimelea.) Vipimo pia hufanywa ili kupima viwango vya eosinofili (aina ya seli nyeupe za damu) katika damu. Idadi ya eosinofili inaweza kuongezeka kwa watu walio na maambukizi ya mnyoo bapa.
Vipimo vya upigaji picha wa ini, kama vile Kipimo cha picha kwa kutumia mawimbi ya sauti, tomografia ya kompyuta (CT), upigaji picha kwa mwangwi wa sumaku (MRI), endoskopia ya kurekebisha ini, mirija ya nyongo na kongosho (ERCP), au cholangiography, vinaweza kufanywa ili kuchunguza kama kuna uharibifu wa ini na mirija ya nyongo. Wakati mwingine, madaktari huona minyoo bapa iliyokomaa kwenye mfereji wa nyongo wanapochunguza ndani ya njia ya mmeng'enyo wa chakula kwa kutumia mrija wa kutazama (endoskopi) unaopitishwa mdomoni.
Matibabu ya Maambukizi ya Minyoo Bapa kwenye Ini
Dawa inayouwa minyoo bapa mwilini (dawa ya anthelmintic)
Wakati mwingine upasuaji wa kuzibua mirija ya nyongo iliyoziba unaeza kufanywa
Maambukizi ya mnyoo bapa kwenye ini hutibiwa kutumia dawa inayouwa mnyoo bapa mwilini. Dawa hizi zinajumuisha:
Praziquantel au albendazole kwa ajili ya kutibu clonorchiasis
Triklabendazole kwa ajili ya kutibu fascioliasis
Huenda nitazoxanide kwa ajili ya kutibu fascioliasis
Ikiwa minyoo bapa itaziba mirija ya nyongo, upasuaji unaweza kuhitajika ili kuondoa minyoo bapa hiyo.
Uzuiaji wa Maambukizi ya Minyoo Bapa kwenye Ini
Kupika vizuri kabisa samaki au uduvi wa maji safi kutoka maeneo ambayo maambukizi ya Clonorchis na Opisthorchis hutokea husaidia kuzuia maambukizi ya mnyoo bapa kwenye ini. Samaki au uduvi mbichi, aliyekaushwa, aliyehifadhiwa kwa chumvi, au waliolowekwa kwenye siki kutoka maeneo haya hawapaswi kuliwa. Mmea wa watercress na mimea mingine ya majini ambayo haijapikwa haipaswi kuliwa kama imetolewa katika maeneo ambayo kondoo au ng'ombe wanaweza kuambukizwa na Fasciola.
