Erythema infectiosum ni maambukizi ya virusi yanayoambukiza kwa urahisi. Kwa watoto, husababisha upele mwekundu wenye madoa au ulioinuka kwenye sehemu za mwili, na upele mwekundu usoni unaofanya mashavu yaonekane kama yamepigwa kofi, pamoja na kuugua kidogo. Kwa kijusi kilicho tumboni, maambukizi haya yanaweza kusababisha kifo.
Erythema infectiosum husababishwa na virusi.
Dalili ni pamoja na homa kidogo, upele mwekundu usoni unaofanana na "mashavu yaliyopigwa kofi", na upele kama mshono wa kamba (lacy rash) kwenye mikono, miguu, na kiwiliwili.
Utambuzi unategemea kuonekana kwa upele huo wa kipekee.
Matibabu yanalenga kutuliza dalili.
Erythema infectiosum, ambayo mara nyingi huitwa "ugonjwa wa tano" (fifth disease), husababishwa na virusi vya binadamu vya parvovirus B19. Jina "ugonjwa wa tano" hutumika kwa sababu unachukuliwa kuwa wa tano katika orodha ya maambukizi ya virusi ambayo mara nyingi husababisha upele kwa watoto. (Magonjwa manne ya kwanza ni surua, homa nyekundu (scarlet fever), rubela, na ugonjwa wa ngozi kububujuka (scalded skin syndrome), huku roseola ikiwa ni ugonjwa wa sita.) Pia wakati mwingine huitwa ugonjwa wa mashavu yaliyopigwa kofi (slapped-cheek disease).
Erythema infectiosum hutokea zaidi wakati wa majira ya kuchipua, mara nyingi kukiwa na milipuko katika maeneo fulani miongoni mwa watoto, hasa wale walio na umri wa kwenda shule. Maambukizi haya yanaweza pia kuwapata watu wazima.
Maambukizi haya huenea zaidi kwa kuvuta matone madogo yaliyotolewa na mtu aliyeambukizwa, hivyo huenea kwa urahisi ndani ya familia. Baadhi ya watu wanaweza kuambukizwa bila kuonyesha dalili zozote. Watu wanaweza kuambukiza wengine kuanzia kabla ya upele kuanza hadi pale upele unapojitokeza.
Maambukizi haya pia yanaweza kupita kutoka kwa mama kwenda kwa kijusi wakati wa ujauzito; mara chache husababisha kuharibika kwa mimba, mtoto kuzaliwa mfu, au upungufu mkubwa wa damu na kujaa kwa maji na kuvimba (edema) kwenye kijusi (hydrops fetalis).
Dalili za Erythema Infectiosum
Dalili za erythema infectiosum huanza takribani siku 4 hadi 14 baada ya kuambukizwa. Watoto wengi hawapati dalili zozote. Hata hivyo, baadhi ya watoto hupata homa kidogo, maumivu ya kichwa, mafua, na kujisikia wagonjwa kwa siku chache.
Siku kadhaa baadaye, watoto hupata mashavu mekundu ambayo huonekana kama yamepigwa kofi, pamoja na upele kwenye mikono, miguu, na kiwiliwili, lakini kwa kawaida si kwenye viganja au nyayo. Upele huo unaweza kuwasha na una sehemu nyekundu zilizoinuka na zenye madoa kama mshono wa kamba, hasa kwenye sehemu za mikono zisizofunikwa na nguo, kwa sababu upele huu unaweza kuzidi ukipigwa na mwanga wa jua.
This photo shows the "slapped-cheek" appearance of the rash on the cheeks caused by erythema infectiosum (fifth disease).
Upele na ugonjwa wote kwa ujumla hudumu kwa siku 5 hadi 10. Katika wiki chache zinazofuata, upele unaweza kurudi kwa muda ukichochewa na mwanga wa jua, mazoezi, joto, homa, au msongo wa mawazo. Kwa baadhi ya vijana na watu wazima, maumivu madogo ya viungo na kuvimba vinaweza kuendelea au kujitokeza na kutoweka kwa wiki au miezi kadhaa.
Erythema infectiosum inaweza pia kujitokeza kwa njia tofauti, hasa kwa watoto au watu wazima wenye ugonjwa wa seli mundu (sickle cell disease) au matatizo mengine ya seli nyekundu za damu, au kwa wale wenye magonjwa yanayodhoofisha kinga (kama vile UKIMWI—tazama Maambukizi ya Virusi vya Ukimwi (VVU) kwa Watoto). Kwa watu hawa, virusi vya parvovirus B19 vinaweza kuathiri uboho (bone marrow) na kusababisha upungufu mkubwa wa damu (low blood count).
Utambuzi wa Erythema Infectiosum
Tathmini ya daktari
Wakati mwingine vipimo vya damu
Ikiwa maambukizi yatatokea wakati wa ujauzito, uchunguzi wa ultrasound hufanywa kwa kijusi
Daktari hufanya utambuzi wa erythema infectiosum kwa kuangalia muonekano wa kipekee wa upele.
Vipimo vya damu hufanywa tu kwa watoto ambao tayari wana matatizo ya damu yanayojulikana au mfumo wa kinga uliodhoofika.
Ikiwa maambukizi yatatokea wakati wa ujauzito, vipimo vya damu hufanywa kwa mjamzito ili kupima kingamwili. Uwepo wa kingamwili fulani humsaidia daktari kujua kama mjamzito aliwahi kuambukizwa huko nyuma, au kama ana maambukizi ya sasa au ya hivi karibuni. Watu wajawazito ambao huenda wameambukizwa hivi karibuni hufanyiwa ultrasound ili kumchunguza kijusi.
Matibabu ya Erythema Infectiosum
Kupunguza makali ya dalili
Erythema infectiosum hupona yenyewe bila dawa, hivyo matibabu hulenga kupunguza tu dalili zinazomsumbua mgonjwa.
Watoto wanaweza kupewa dawa za kuzuia uvimbe na maumivu (NSAIDs) ili kupunguza homa, maumivu ya mwili, kichwa, na viungo, pamoja na dawa za kuzuia mwasho ikiwa ni mkali.
