Ngưng thở ở trẻ sinh non

Ngưng thở ở trẻ non tháng là một rối loạn phát triển gây ra bởi sự chưa trưởng thành của chức năng thần kinh và/hoặc cơ học của hệ thống hô hấp. Ngưng thở có thể có đặc điểm như sau:

• Trung ương (phổ biến nhất)

• Tắc nghẽn

• Một mô hình hỗn hợp

Ngưng thở trung ương là do các trung tâm hô hấp chưa trưởng thành. Sinh lý bệnh cụ thể chưa được hiểu hoàn toàn nhưng dường như liên quan đến một số yếu tố, bao gồm phản ứng bất thường đối với tình trạng thiếu oxy huyết và tăng CO2. Đây là loại ngưng thở phổ biến nhất của sinh non.

Ngưng thở tắc nghẽn gây ra bởi sự tắc nghẽn luồng không khí, chỗ gấp của cổ gây ra sự chèn ép các mô mềm hạ hầu, tắc nghẽn mũi, hoặc phản xạ co thắt thanh quản.

Ngưng thở hỗn hợp là một sự kết hợp giữa ngưng thở trung tâm và tắc nghẽn.

Tất cả các loại ngưng thở có thể gây ra thiếu oxy máu, tím, và nhịp tim chậm nếu ngưng thở kéo dài. Bởi vì nhịp tim chậm cũng có thể xảy ra đồng thời với ngưng thở, một cơ chế trung tâm có thể chịu trách nhiệm cho cả hai.

Khoảng 23% số trẻ sơ sinh bị đột tử bất ngờ (SUID), bao gồm hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh (SIDS), có tiền sử sinh non, nhưng dường như không có mối liên hệ nhân quả trực tiếp giữa bản thân tình trạng ngưng thở khi sinh non và SUID hoặc SIDS (1).

Thở chu kỳ là những chu kỳ lặp lại từ 5 đến 20 giây thở bình thường xen kẽ với thời gian ngưng thở ngắn (< 20 giây). Mặc dù cả tình trạng thở định kỳ và ngưng thở ở trẻ sinh non đều có điểm chung là hệ thần kinh trung ương chưa hoàn thiện trong việc kiểm soát hô hấp, nhưng tình trạng thở định kỳ lại phổ biến ở trẻ đủ tháng và trẻ sinh non, được coi là có ý nghĩa lâm sàng tối thiểu và dường như không dẫn đến ngưng thở ở trẻ sinh non (2).

• Bệnh sử và khám lâm sàng

• Theo dõi tim phổi

• Các nguyên nhân khác (ví dụ: hạ đường huyết, nhiễm trùng huyết, xuất huyết nội sọ) đã bị loại trừ

Mặc dù thường là do cơ chế kiểm soát hô hấp chưa trưởng thành, ngưng thở ở trẻ sinh non có thể là dấu hiệu của rối loạn chức năng do tình trạng nhiễm trùng, chuyển hóa, điều hòa thân nhiệt, hô hấp, tim mạch hoặc hệ thần kinh trung ương. Cần phải khai thác kỹ lưỡng tiền sử bệnh, đánh giá thể chất và nếu cần thiết, phải tiến hành xét nghiệm trước khi chấp nhận nguyên nhân gây ngưng thở là do sinh non. Bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD) chưa được phát hiện là nguyên nhân gây ngưng thở ở trẻ sinh non, do đó, không nên coi sự hiện diện của GERD là lời giải thích cho các đợt ngừng thở cũng như không nên bắt đầu điều trị GERD vì ngưng thở ở trẻ sinh non (1, 2).

Chẩn đoán ngưng thở thường được thực hiện bằng cách quan sát trực quan hoặc sử dụng máy theo dõi tim phổi liên tục trong quá trình đánh giá và chăm sóc liên tục cho trẻ sinh non.

• Kích thích

• Điều trị bệnh nền

• Chất kích thích hô hấp (ví dụ: caffeine)

• Áp lực đường thở dương liên tục (CPAP)

Bệnh nhân được đưa vào một môi trường được theo dõi. Khi phát hiện trẻ ngưng thở, thông qua quan sát hoặc báo động trên màn hình, trẻ sơ sinh sẽ được kích thích, đó có thể là tất cả những gì cần thiết; nếu trẻ không thở trở lại, cần tiến hành thông khí bằng túi-van-mặt nạ (xem phần Hỗ trợ hô hấp cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ).

Các đợt thường xuyên hoặc trầm trọng cần được đánh giá nhanh chóng và triệt để, và điều trị ngay các nguyên nhân có thể có. Nếu không nhiễm trùng hoặc các rối loạn cần điều trị, các chất kích thích hô hấp được chỉ định để điều trị các đợt thường xuyên hoặc trầm trọng, đặc trưng bởi thiếu oxy, tím, nhịp tim chậm hoặc kết hợp. Caffeine đường uống là chất kích thích hô hấp an toàn nhất và được sử dụng phổ biến nhất. Caffeine được ưa chuộng hơn các methylxanthine khác vì dễ sử dụng, ít tác dụng bất lợi, thời gian điều trị dài hơn và ít cần phải theo dõi nồng độ thuốc hơn (1, 2). Điều trị vẫn tiếp tục cho đến khi trẻ sơ sinh có tuổi tương ứng 34 đến 35 tuần tuổi cho và không bị ngưng thở cần can thiệp thể chất trong ít nhất 5 đến 7 ngày. Tiếp tục theo dõi sau đợt ngưng thở cuối cùng hoặc sau khi ngừng caffein cho đến khi trẻ đi được 5 đến 10 ngày nữa mà không có tình trạng ngừng thở cần can thiệp.

Nếu tình trạng ngưng thở vẫn tiếp diễn mặc dù đã dùng thuốc kích thích hô hấp, trẻ sơ sinh có thể được cho dùng CPAP (3). Những trường hợp không đáp ứng thì cần đến sự hỗ trợ của thông khí nhân tạo.

Thực hành xuất viện có thể khác nhau. Một số bác sĩ lâm sàng theo dõi trẻ sơ sinh trong 7 ngày sau khi kết thúc điều trị để đảm bảo tình trạng ngưng thở hoặc nhịp tim chậm không tái phát, trong khi những bác sĩ khác cho trẻ xuất viện cùng với caffeine mang về nếu điều trị có vẻ hiệu quả, nhưng phương pháp này ít phổ biến hơn.

Các cơn ngừng thở giảm dần khi tuổi thai được điều chỉnh tăng lên và chứng ngưng thở ở trẻ sinh non sẽ hết ở 98% số trẻ sinh non vào tuần thứ 40 sau kỳ kinh cuối (1).

Ngưng thở có thể tiếp tục trong nhiều tuần lễ ở trẻ sinh ra quá non (ví dụ 23 đến 27 tuần).

Tử vong rất hiếm gặp vì phần lớn trẻ sơ sinh sẽ hết ngưng thở khi sinh non trước khi đến độ tuổi tử vong mà có liên quan đến SIDS (2).