Neva

Neva ni fungu la nyuzi za neva kutoka kwa seli nyingi za neva. Nyuzi hizo zimeunganishwa pamoja kwa ajili ya nguvu na ulinzi dhidi ya majeraha.

• Neva zako ni kama nyaya za ishara

• Neva hupeleka na kurudisha ujumbe kati ya ubongo au uti wa mgongo na mwili wako

• Ujumbe kutoka kwenye ubongo hueleza mwili wako cha kufanya

• Ujumbe kutoka kwenye mwili hueleza ubongo wako kile kinachoendelea kwenye mwili wako

• Pale neva katika sehemu fulani ya mwili wako zinapoharibiwa au kushindwa kufanya kazi unaweza usiweze kusogeza au kuhisi sehemu ya mwili wako

Msukumo wa Neva

Muundo wa 3D

Kuna mabilioni na mabilioni ya seli za neva katika ubongo wako, uti wa mgongo wako, na katika vikundi nje tu ya uti wa mgongo wako.

Muundo wa Kawaida wa Seli ya Neva

Seli ya neva (nuroni) inajumuisha sehemu kubwa ya seli na faiba za neva—kiendelezi kimoja kilichorefushwa (aksoni) cha kutuma impalsi na kwa kawaida matawi (dendraiti) za kupokea impalsi. Impalsi kutoka kwenye aksoni ya seli 1 ya neva huvuka sinapsi (makutano yaliyopo baina ya seli 2 za neva) hadi kwa dendraiti ya seli nyingine. Kila aksoni kubwa imezungukwa na oligodendrosaiti katika ubongo na uti wa mgongo na Seli za Schwann katika mfumo wa neva wa pembezoni. Utando wa seli hizi una mafuta (lipoprotini) yanayoitwa myelini. Utando umefungwa kwa kukaza kuzunguka aksoni, na kuunda ala yenye matabaka mengi. kifunika myelini kinafanana na mfuniko wa mpira, sawa na ule unaozunguka waya wa umeme. Vichocheo vya neva husafiri kwa haraka zaidi kwenye neva zenye vifunika myelini kuliko kwenye zile ambazo hazina.

Kila seli ya neva ina kiini chake:

• Kiini cha seli ya neva humeng'enya virutubishi na kudumisha seli

Kila kiini cha seli ya neva kina nyuzi zinazoingia na kutoka:

• Nyuzi za kuingiza hupokea mawasiliano kutoka kwenye seli nyingine za neva au kutoka kwenye vipokezi katika viungo vyako vya hisia

• Nyuzi hutuma mawimbi kwenye neva nyingine, kwenye misuli au viungo vingine

• Mawimbi hufuata mkondo mmoja kwenye seli ya neva

Wakati mwingine nyuzi za neva zina urefu wa sentimita kadhaa. Kwa mfano, uzi mmoja wa neva unaweza kuanzia kwenye uti wa mgongo hadi kwenye kidole chako cha mguu. Baadhi ya nyuzi za neva zinazokwenda kwenye ngozi yako au viungo vyako zina vipokezi vya hisia. Kwa mfano, vipokezi vilivyo kwenye ncha ya nyuzi za neva kwenye ngozi yako hutambua vitu ambavyo vina makali au ni moto.

Kwa sababu kila nyuzi ya neva ni ndogo sana, nyuzi zimefungwa pamoja ili ziwe imara. Nyuzi kubwa hutoka kwenye uti wa mgongo wako na kugawanyika sawa na matawi ya mti ili kusambaa katika sehemu mbalimbali za mwili wako. Neva mbalimbali hupeleka na kurudisha ishara kwa sehemu mahususi ya mwili wako.

Seli za neva hutuma ishara zao kwa kutumia kemikali.

• Kemikali hubadilika hatua kwa hatua kwenye uzi wa neva

• Mabadiliko hayo ni ya haraka lakini sio ya haraka kama umeme

• Mabadiliko ya kemikali yanapofika kwenye ncha ya nyuzi za neva, hutoa kemikali nyingine zinazoitwa visafirisha ujumbe vya neva

• Visafirisha ujumbe husogea kuvuka pengo dogo sana (sinapsi) ambapo hugonga vipokezi vya kemikali vya seli nyingine.

• Visafirisha ujumbe vya neva huchochea mabadiliko ya kemikali katika seli ya pili

• Ikiwa seli hiyo ni seli ya neva, basi mabadiliko ya kemikali yanafanyika kwenye nyuzi za seli hiyo ili kupitisha mawimbi

Ili kusaidia ishara za kemikai kusafiri haraka, nyuzi za neva zimefunikwa kwa tabaka la mafuta linaloitwa kifunika myelini. Iwapo kifunika myelini kitaharibiwa, ujumbe ama haupitishwi au hupitishwa polepole kwenye neva.

Kufunika Nyuzi ya Neva

Nyuzi nyingi za neva zilizo ndani na nje ya ubongo zimefunikwa ndani ya matabaka mengi ya tishu yenye mafuta (lipoprotini) yanayoitwa myelini. Matabaka haya huunda kifunika myelini. Kama kifuniko cha mpira kinachozunguka waya wa umeme, kifunika myelini huwezesha ishara za neva (ishara za umeme) kupita kwenye nyuzi za neva kwa kasi na usahihi. Pale kifunika myelini kinapoharibiwa (hali inayoitwa uondoaji wa myelini), neva haziwezi kupitisha ishara za umeme kama kawaida.

Kuna matatizo mengi yanayoweza kuathiri neva:

• Majeraha yanaweza kukata au kuharibifu neva

• Kuzibana neva, kama vile ugonjwa wa carpal tunnel, kunaweza kuzuia neva kufanya kazi vizuri

• Magonjwa yanayoharibu kifunika myelini, kama vile sklerosisi ya sehemu nyingi, huzuia ujumbe kupita vizuri

• Magonjwa kama vile kisukari na mzunguko mbaya wa damu yanaweza kuharibu nyuzi za neva

• Nyuzi za neva zinaweza kuvimba kutokana na magonjwa ya kingamwili kwenda kinyume na mwili, kama vile ugonjwa wa Guillain-Barré

• Dawa na sumu fulani huharibu nyuzi za neva

Mara baada ya seli za neva kufa, haziwezi kuota tena. Hata hivyo, ikiwa kiini cha seli ya neva hakikudhurika, wakati mwingine nyuzi za neva zinaweza kuota tena pole pole. Madaktari wakati mwingine wanaweza kuunganisha neva zilizokatika na kuzifanya zifanye kazi tena. Kwa kawaida uharibifu wa kifunika myelini ni wa kudumu.