Uti wa Mgongo

Jinsi Uti wa Mgongo Ulivyo

Safu ya mifupa inayoitwa vatebrae huunda mgongo (safu ya mgongo). Vatebrae hulinda uti wa mgongo, safu ndefu, dhaifu kwenye njia ya uti wa mgongo, unaopitia katikati ya vifupa vya mgongo. Kati ya vatebrae kuna diski zinazoundwa na ufupa mwororo, ambayo husaidia kunyoosha mgongo na kukuwezesha kupinda. Kama ubongo, uti wa mgongo umefunikwa na tabaka 3 za tishu (meninges).
Neva za uti wa mgongo: Jozi 31 za neva za uti wa mgongo hutoka kwenye uti wa mgongo kati ya mifupa ya mgongo. Kila neva hutokea katika matawi 2 mafupi (mizizi): Mzizi wa musuli (au wa mbele) ulio mbele ya uti wa mgongo Mzizi wa hisia (au wa nyuma) ulio nyuma ya uti wa mgongo Mizizi ya misuli hubeba maagizo kutoka kwenye ubongo na uti wa mgongo hasa kwenda kwenye misuli ya mifupa ili kudhibiti mwendo Mizizi ya hisia hubeba taarifa za hisia (kuhusu maumivu, joto, mtikisiko, mkao wa viungo, na mguso mwepesi) kwenda kwenye ubongo kutoka sehemu nyingine za mwili. Kauda ekwina: Uti wa mgongo huisha takriban robo tatu ya urefu wa mgongo, lakini kundi la neva huendelea zaidi ya uti. Kundi hili la neva huitwa cauda equina kwa sababu linafanana na mkia wa farasi. Cauda equina hubeba msukumo wa neva, wa misuli na wa hisia, kwenda na kutoka kwenye miguu.

Uti wa mgongo ni bomba refu lililoundwa kwa neva ambalo huanzia kwenye ubongo na kushuka chini hadi kwenye mgongo wako ukipita kwenye uwazi wa kati wa mgongo wako.

• Uti wa mgongo ni kama kebo ya umeme ambayo husafirisha ujumbe kwenda na kurudi baina ya ubongo na mwili wako.

• Kama mabavyo fuvu hulinda ubongo wako, mgongo hulinda uti wa mgongo wako, ambao ni rahisi kudhurika

• Uti wa mgongo husafirisha ishara kutoka kwenye ubongo zinazouambia mwili wako cha kufanya, kama vile kusogeza mikono au miguu yako

• Pia uti wa mgongo husafirisha ishara hadi kwenye ubongo kutoka kwenye mwili wako kama vile umegusa nini au sehemu gani yenye maumivu

• Matendohisia (kama vile kuvuta mkono wako kutoka kwenye jiko la moto) hutokea kwenye uti wako wa mgongo pasipo ubongo wako kuhusika

• Ikiwa uti wa mgongo wako umeharibika, kwa kawaida unapoteza uwezo wa kusogea au kuhisi sehemu za mwili wako

Seli za neva katika ubongo hutuma ujumbe hadi kwenye uti wa mgongo wako. Neva zingine kwenye uti wa mgongo wako hupokea ujumbe huu na kuutuma kwa mwili wako kupitia mojawapo ya neva za uti wa mgongo.

Seli za neva kwenye uti wa mgongo wako zina nyuzi za neva zilizosambaa kwenye mwili wako ambazo zimeunganishwa kwenye vipokezi vya hisia. Kwa mfano, kuna vipokezi vya hisia kwenye ngozi yako kwa ajli ya mguso na maumivu. Kitu chochote kinachochochea hivyo vipokezi vya hisia, kama vile kuchomwa na sindano, hutuma ishara kupitia nyuzi za neva hadi kwenye uti wa mgongo wako. Seli zingine za neva kwenye uti wa mgongo wako husafirisha ishara hiyo ya sehemu unapohisi maumivu hadi kwa ubongo wako.

Je, neva za uti wa mgongo ni nini?

Neva za uti wa mgongo ni neva za ukubwa wa wastani zinazounganisha uti wa mgongo na neva ndogo zinazoelekea sehemu mbalimbali za mwili wako. Zipo jozi 31 za neva za uti wa mgongo zinazoingia na kutoka kwenye uti wa mgongo kwenye nafasi kati ya vatabrae yako.

Kila neva ya uti wa mgongo huanzia sehemu maalum ya uti wa mgongo na kuelekea sehemu maalum kwenye mwili wako. Hivyo, kwa mfano, ukigusa sehemu mahususi kwenye ngozi yako, unahisi sehemu hiyo kwa sababu ya ujumbe uliotumwa kwenye ubongo wako kupitia neva mahususi ya uti wa mgongo.

Muundo wa Kawaida wa Seli ya Neva

Seli ya neva (nuroni) inajumuisha sehemu kubwa ya seli na faiba za neva—kiendelezi kimoja kilichorefushwa (aksoni) cha kutuma impalsi na kwa kawaida matawi (dendraiti) za kupokea impalsi. Impalsi kutoka kwenye aksoni ya seli 1 ya neva huvuka sinapsi (makutano yaliyopo baina ya seli 2 za neva) hadi kwa dendraiti ya seli nyingine. Kila aksoni kubwa imezungukwa na oligodendrosaiti katika ubongo na uti wa mgongo na Seli za Schwann katika mfumo wa neva wa pembezoni. Utando wa seli hizi una mafuta (lipoprotini) yanayoitwa myelini. Utando umefungwa kwa kukaza kuzunguka aksoni, na kuunda ala yenye matabaka mengi. kifunika myelini kinafanana na mfuniko wa mpira, sawa na ule unaozunguka waya wa umeme. Vichocheo vya neva husafiri kwa haraka zaidi kwenye neva zenye vifunika myelini kuliko kwenye zile ambazo hazina.

Kuna matatizo mengi yanayoweza kuathiri uti wa mgongo wako, ikiwa ni pamoja na:

• Majeraha

• Saratani iliyoenea kwenye mgongo wako inaweza kuendelea hadi kwenye uti wa mgongo wako na kuuharibu

• Kupoteza seli za neva za uti wa mgongo kutokana na magonjwa kama vile sklerosisi ya sehemu nyingi au kuzuiwa kwa usambazaji wa damu

Mara baada ya kufa kwa seli za neva katika uti wa mgongo, haziwezi kukua tena. Hivyo uharibifu wa uti wa mgongo kwa kawaida ni wa kudumu.

Ikiwa uti wa mgongo wako umeharibiwa, dalili zako hutegemea mahali ambapo uharibifu ulitokea. Kwa mfano, uti wa mgongo ukiharibika upande wa chini, huenda usiweze kusogeza au kuhisi chochote kwenye miguu yako lakini bado unaweza kutumia mikono yako. Lakini uti wa mgongo ukiharibiwa kwenye shingo, mikono na miguu yako yote huenda ikaathirika. Uti wa mgongo ukiharibika kwenye shingo yako, huenda usiweze kupumua. Huenda usiweze kudhibiti matumbo na kibofu cha mkojo, na huenda ukapoteza uwezo wa kushiriki ngono bila kujali sehemu ya uti wa mgongo wako uliyoharibiwa.