Kama mwili usingekuwa na kinga dhidi ya maambukizi, ungelemewa haraka na vijiumbe. Kinga hizi zinahitaji mwili ulio hai na unaofanya kazi vizuri. Mwili wa mtu aliyekufa huanza kuoza mara moja kwa sababu kinga zake hazifanyi kazi tena.
Vizuizi vya asili na mfumo wa kinga hulinda mwili dhidi ya . (Angalia pia Mistari ya Ulinzi.)
Vizuizi vya asili ni pamoja na ngozi, utando wa kamasi, machozi, nta ya sikio, kamasi, na asidi ya tumbo. Pia, mtiririko wa kawaida wa mkojo huondoa vijiumbe vinavyoingia kwenye njia ya mkojo.
Mfumo wa kinga hutumia seli nyeupe za damu na kingamwili kutambua na kuondoa viumbe vinavyovuka vizuizi vya asili vya mwili.
(Angalia pia Muhtasari wa Ugonjwa wa Kuambukiza.)
Vigezo Asili Dhidi ya Maambukizi
Kwa kawaida, ngozi huzuia uvamizi wa vijiumbe isipokuwa kama imeharibiwa (kwa mfano, kwa jeraha, kuumwa na wadudu, au kuungua).
Utando wa kamasi, kama vile utando wa mdomo, pua, uke, na kope, pia ni vizuizi vyenye ufanisi. Kwa kawaida, utando wa utelezi au kamasi hufunikwa na majimaji yanayopambana na vijiumbe. Kwa mfano, utando wa utelezi wa macho hujaa machozi, ambayo yana kimeng'enya kinachoitwa lysozyme kinachoshambulia bakteria na husaidia kulinda macho kutokana na maambukizi.
Njia za hewa huchuja chembe zilizopo hewani zinazovutwa. Kuta za njia zilizo puani na njia za hewa zimefunikwa na kamasi. Vijiumbe vilivyo hewani hukwama kwenye kamasi, ambalo hukoholewa au hupengwa kutoka puani. Kuondolewa kwa kamasi kunasaidiwa na mipigo iliyoratibiwa ya vipande vidogo kama nywele (cilia) kwenye njia za hewa. Cilia hufagia kamasi kwenye njia za hewa, mbali na mapafu.
Njia ya umeng’enyaji wa chakula ina mfululizo wa vizuizi fanisi, ikiwa ni pamoja na asidi ya tumbo, vimeng'enya vya kongosho, nyongo, na ute wa matumbo. Dutu hizi zinaweza kuua bakteria au kuzizuia kuongezeka. Mikazo ya utumbo (peristalsis) husogeza vitu vilivyomo kwenye utumbo kupitia njia ya kumeng'enya chakula, na kisha haja kubwa huondoa vitu vilivyomo nje ya mwili. Kuambua kwa kawaida kwa seli zinazofunika utumbo husaidia kuondoa vijiumbe hatari.
Njia ya mkojo pia ina vizuizi kadhaa vyenye ufanisi. Kibofu cha mkojo kinalindwa na mrija wa mkojo, mrija unaotoa mkojo kutoka mwilini. Kwa wanaume, mrija wa mkojo ni mdefu vya kutosha kiasi kwamba bakteria mara chache huweza kupita ndani yake ili kufikia kibofu cha mkojo, isipokuwa bakteria wamewekwa karibu na katheta au vifaa vya upasuaji bila kukusudia. Kwa wanawake, mrija wa mkojo ni mfupi, na wakati mwingine huruhusu bakteria wa nje kupita kwenye kibofu. Katika jinsia zote mbili, kibofu kinapoachilia mkojo, huondoa bakteria yoyote inayokifikia.
Uke kwa kawaida huwa na asidi. Asidi ya uke huzuia bakteria hatari kukua na husaidia kudumisha idadi ya bakteria walinzi.
Damu
Mwili pia hujilinda dhidi ya maambukizi kwa kuongeza idadi ya aina fulani za seli nyeupe za damu (neutrophils na monocytes), ambazo humeza na kuharibu vijiumbe vamizi. Ongezeko hilo linaweza kutokea ndani ya saa kadhaa, hasa kwa sababu seli nyeupe za damu hutolewa kutoka kwenye uboho, ambapo hutengenezwa. Idadi ya neutrophils huongezeka kwanza. Ikiwa maambukizi yataendelea, idadi ya monocytes huongezeka. Damu hubeba seli nyeupe za damu hadi kwenye maeneo ya maambukizi.
Idadi ya eosinophils, aina nyingine ya seli nyeupe za damu, huongezeka ikiwa kuna athari za mzio na maambukizi mengi ya vimelea lakini kwa kawaida si katika maambukizi ya bakteria.
Hata hivyo, baadhi ya maambukizi, kama vile homa ya tumbo, maambukizi ya virusi, na maambukizi ya bakteria yanayolemea mfumo wa kinga, yanaweza kusababisha kupungua kwa idadi ya seli nyeupe za damu.
Kuvimba
Jeraha lolote, ikiwa ni pamoja na uvamizi wa vijiumbe, husababisha uvimbe katika eneo lililoathiriwa. Uvimbe, athari tata, hutokana na hali nyingi tofauti. Tishu iliyoharibika hutoa vitu vinavyosababisha uvimbe na vinavyoelekeza mfumo wa kinga kufanya yafuatayo:
Kuunda ukuta kwenye eneo hilo
Kushambulia na kuua wavamizi wowote
Kuondoa tishu zilizokufa na zilizoharibika
Kuanza mchakato wa ukarabati
Hata hivyo, uvimbe huenda usiweze kushinda idadi kubwa ya vijiumbe.
Wakati wa uvimbe, usambazaji wa damu huongezeka, na kusaidia kubeba seli za kinga hadi eneo lililoathiriwa. Kwa sababu ya kuongezeka kwa mtiririko wa damu, eneo lililoambukizwa karibu na uso wa mwili huwa jekundu na moto. Kuta za mishipa ya damu huzidi kuwa na vinyweleo, na kuruhusu seli nyeupe za damu na majimaji kupita kwenye tishu zilizoathiriwa. Kuongezeka kwa majimaji husababisha tishu zinazovimba kuvimbisha. Seli nyeupe za damu hushambulia vijiumbe vinavyovamia na kutoa vitu vinavyoendelea na mchakato wa uvimbe.
Dutu zingine husababisha kuganda kwa damu kwenye mishipa midogo (kapilari) katika eneo lililovimba, jambo ambalo huchelewesha kuenea kwa vijiumbe vinavyoambukiza na sumu zao.
Vitu vingi vinavyozalishwa wakati wa uvimbe huchochea neva, na kusababisha maumivu. Athari kwa vitu vinavyotolewa wakati wa uvimbe ni pamoja na kibaridi, homa, na maumivu ya misuli ambayo kwa kawaida huambatana na maambukizi.
Jibu la kingamaradhi
Wakati maambukizi yanapotokea, mfumo wa kinga pia hukabiliana kwa kutoa vitu na ajenti kadhaa ambao wameundwa kushambulia vijiumbe maalum vinavyovamia (angalia Kinga Iliyopatikana). Mifano ni
Seli T za kuua (aina ya seli nyeupe ya damu) zinazoweza kutambua na kuua vijiumbe vinavyovamia
Kingamwili zinazolenga vijiumbe maalum vinavyovamia
Kingamwili hushikamana na kuzuia vijiumbe kuhama. Huviua vijiumbe hivyo moja kwa moja au husaidia neutrofili kuvilenga na kuviua.
Jinsi mfumo wa kinga unavyolinda mwili dhidi ya kila kijiumbe hutegemea kwa kiasi fulani maumbile ya vinasaba vya mtu.
Homa
Joto la mwili huongezeka kama mwitikio wa kinga dhidi ya maambukizi na jeraha. Homajoto ya mwili (iliyoongezeka) huongeza mifumo ya ulinzi wa mwili, ingawa inaweza kusababisha usumbufu.
Sehemu ya ubongo inayoitwa hypothalamus hudhibiti halijoto ya mwili. Homa hutokea kutokana na urekebishaji halisi wa kipimajoto cha hypothalamus. Mwili huongeza joto lake hadi kiwango cha juu kwa kuhamisha (kupeleka njia nyingine) damu kutoka kwenye uso wa ngozi hadi ndani ya mwili, hivyo kupunguza upotevu wa joto. Kutetemeka (kibaridi) kunaweza kutokea ili kuongeza uzalishaji wa joto kupitia mikazo ya misuli. Juhudi za mwili za kuhifadhi na kuzalisha joto zinaendelea hadi damu ifike kwenye hypothalamus kwenye halijoto mpya na ya juu zaidi. Kisha halijoto mpya na ya juu zaidi hudumishwa. Baadaye, kipimajoto kinapowekwa upya katika kiwango chake cha kawaida, mwili huondoa joto la ziada kupitia kutokwa na jasho na kupeleka damu kwenye ngozi.
Watu fulani (kama vile wazee sana, wadogo sana, na watu wenye tatizo la matumizi ya pombe) hawawezi kupata homa. Watu hawa wanaweza kupitia hali ya kushuka kwa joto kutokana na maambukizi makali.
