U dây thần kinh gian ngón (Morton) là một bệnh xơ hóa quanh dây thần kinh lành tính của dây thần kinh gan chân của ngón chân, có thể gây đau, triệu chứng này có thể không đặc hiệu, nóng rát hoặc đau rát hoặc cảm giác có dị vật. Một cách gọi sai đã được chấp nhận, những khối u thần kinh này, về bản chất, không phải là khối u tân sinh. Chẩn đoán thường dựa vào lâm sàng. Điều trị có thể bao gồm chọn giầy thích hợp, tiêm tại chỗ hoặc đôi khi phẫu thuật cắt bỏ.
(Xem thêm Tổng quan các bệnh lý bàn chân và cổ chân.)
U dây thần kinh gian ngón là nguyên nhân phổ biến gây đau bàn chân. Dây thần kinh giữa các ngón chân ở mặt dưới bàn chân và giữa các xương bàn chân, kéo dài ra tới chi phối các ngón chân. U thần kinh của dây thần kinh gian ngón dọc theo phần phân bố ở đầu xa của nó gần xương bàn chân phát triển chủ yếu do đi giày không phù hợp hoặc đi giày chật hoặc, ít phổ biến hơn, lực kéo dây thần kinh do cấu trúc bàn chân bất thường (ví dụ: biến dạng bàn chân bẹt). Do chấn thương lặp đi lặp lại mạn tính, dây thần kinh sẽ dày lên hoặc xơ hóa lành tính (u thần kinh Morton).
Các triệu chứng và dấu hiệu của u dây thần kinh gian ngón
U dây thần kinh gian ngón đặc trưng bởi đau xung quanh đầu xương bàn chân hoặc các ngón chân, thường gặp nhất ở khoang gian xương bàn chân thứ ba, nhưng nó có thể xảy ra ở các khoang gian xương bàn chân khác (ví dụ: thứ nhất, thứ hai hoặc thứ tư) hoặc nhiều khoang gian xương bàn chân.
U thần kinh gian ngón giai đoạn đầu có liên quan đến quá trình viêm cấp tính và thường gây đau nhức nhẹ hoặc cảm giác khó chịu ở mu bàn chân, thường là khi đi một đôi giày cụ thể, chẳng hạn như những đôi giày quá hẹp ở phía trước. Đau dây thần kinh thường là một bên, nhưng đôi khi có thể là cả hai bên.
Khi tình trạng tiến triển, tình trạng xơ hóa quanh dây thần kinh xảy ra. Đau trở nên nặng hơn, thường kèm nóng rát hoặc đau nhói hoặc dị cảm. Trong khi đó, bệnh nhân không thể đi hầu hết những đôi giầy kín ngón chân. Khi đi bộ, bệnh nhân thường cảm nhận như có một viên sỏi trong giầy của họ, mà họ loại bỏ để giảm đau.
Chẩn đoán u dây thần kinh gian ngón
Chủ yếu là bệnh sử và khám thực thể
Đôi khi chẩn đoán hình ảnh nâng cao để loại trừ các chẩn đoán khác
Các triệu chứng của u dây thần kinh gian ngón thường cụ thể và chẩn đoán được xác nhận khi ấn đau khi sờ nắn vùng kẽ ngón ở mặt gan chân và khi cách tái tạo cơn đau lan tỏa, thường kèm theo tiếng click đáng chú ý, bằng cách ép vào khoảng đó (dấu hiệu Mulder). Mặc dù chụp MRI thường không xác định được u thần kinh, nhưng có thể hữu ích trong việc loại trừ các tổn thương khác ở kẽ ngón hoặc viêm khớp gây ra các triệu chứng tương tự.
Điều trị u dây thần kinh gian ngón
thay đổi giày dép
Đôi khi tiêm gây tê tại chỗ hoặc tiêm glucocorticoid
U dây thần kinh khởi phát gần đây có thể khỏi nhanh chóng khi đi giày và lót giày vừa vặn hoặc tiêm thuốc gây tê cục bộ. Sử dụng một miếng đệm đặt ở vị trí gần với đầu xương ngón chân giữa khoang gian đốt bị ảnh hưởng cũng có thể giúp làm giảm các triệu chứng. Nghỉ ngơi và chườm lạnh cũng có thể giúp làm giảm các triệu chứng.
Các triệu chứng dai dẳng có thể cần phải tiêm thấm glucocorticoid tác dụng kéo dài vào quanh dây thần kinh phối hợp với thuốc gây tê tại chỗ, một lần hoặc nhiều lần. Tiêm theo góc 45° so với bàn chân, vào kẽ ngón ở mức mặt mu của khớp bàn ngón chân (xem phần Cân nhắc khi sử dụng glucocorticoid dạng tiêm).
Các kỹ thuật triệt đốt dây thần kinh, chẳng hạn như tiêm 20% cồn phối hợp với thuốc gây tê tại chỗ trực tiếp vào dây thần kinh dưới sự dẫn hướng của siêu âm, triệt đốt bằng tần số vô tuyến (1) hoặc đông lạnh dây thần kinh bằng phương pháp đông lạnh có thể giúp làm giảm các triệu chứng, nhưng tiêm xơ hóa bằng cồn có nguy cơ làm tăng xơ hóa quanh dây thần kinh.
Nếu các phương pháp điều trị khác không có hiệu quả, cắt bỏ thường mang lại hiệu quả giảm đau hoàn toàn. Một khối u thần kinh thực sự đôi khi phát triển ở vị trí cắt bỏ dây thần kinh (cắt cụt hoặc u dây thần kinh gốc), có thể cần phải phẫu thuật bổ sung.
Tài liệu tham khảo về điều trị
1. Connors JC, Boike AM, Rao N, Kingsley JD: Radiofrequency ablation for the treatment of painful neuroma. J Foot Ankle Surg 59(3):457-461, 2020. doi:10.1053/j.jfas.2019.09.003
Những điểm chính
Đau xương bàn chân có thể là do sự kích thích hoặc dày lên lành tính của dây thần kinh giữa các ngón chân.
Ban đầu, đau nhẹ do mang giày chật có thể nặng hơn và đau nhói, đôi khi có cảm giác tê bì và/hoặc dị cảm.
Chẩn đoán dựa vào các dấu hiệu lâm sàng, bao gồm nhạy cảm đau và tái phát các triệu chứng khi ấn vào khoảng gian các ngón chân.
Điều trị bằng cách sửa đổi giày dép, tiêm thuốc gây tê tại chỗ và đôi khi tiêm glucocorticoid, thực hiện kỹ thuật triệt đốt dây thần kinh hoặc phẫu thuật.
