Rối loạn lo âu chia ly là nỗi sợ hãi dai dẳng, dữ dội và không phù hợp với giai đoạn phát triển khi phải chia ly người thân thiết hoặc người chăm sóc chính. Trẻ em bị ảnh hưởng cố gắng tuyệt vọng tránh những sự chia ly như vậy. Khi sự chia ly bị cưỡng bức, những đứa trẻ này đau khổ bận tâm về việc hợp lại. Việc chẩn đoán dựa trên các tiêu chuẩn lâm sàng và được thực hiện khi các triệu chứng đã xuất hiện trong ≥ 4 tuần. Điều trị bằng liệu pháp hành vi cho trẻ và gia đình, và đối với những trường hợp nặng, thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRI).
Lo âu chia ly là một cảm xúc bình thường mà trẻ nhỏ từ khoảng 8 tháng đến 24 tháng tuổi thường trải qua; nó thường biến mất khi trẻ phát triển nhận thức về sự tồn tại vĩnh cửu của đồ vật và nhận ra rằng người chăm sóc sẽ quay trở lại. Trong suốt thời gian đó, sự chia ly có thể gây ra nỗi sợ hãi dai dẳng và mãnh liệt về việc phải chia ly người chăm sóc chính. Trẻ em mắc phải tình trạng này có thể tìm mọi cách để tránh bị chia ly và trải qua sự lo lắng tột độ khi được đoàn tụ. Ở một số trẻ em, lo âu chia ly vẫn còn tồn tại sau thời gian này hoặc trở lại sau đó; nó có thể là nghiêm trọng, đủ để được coi là một rối loạn. Rối loạn lo âu chia ly thường xảy ra ở trẻ nhỏ và hiếm khi sau tuổi dậy thì.
Cuộc sống căng thẳng (ví dụ như cái chết của người thân, bạn bè, hoặc vật nuôi, di chuyển địa lý, thay đổi trường học) có thể gây ra rối loạn lo âu chia ly. Ngoài ra, một số người có di truyền với khuynh hướng lo âu.
Các triệu chứng và dấu hiệu của chứng rối loạn lo âu ly thân
Giống như rối loạn lo âu xã hội, rối loạn lo âu chia ly thường biểu hiện dưới dạng từ chối đến trường (hoặc trường mẫu giáo).
Những cảnh kịch tính thường xảy ra vào thời điểm chia ly. Cảnh chia ly thường gây đau lòng cho cả đứa trẻ và người gắn bó với nó (thường là mẹ, nhưng có thể là cha hoặc mẹ hoặc người chăm sóc khác). Trẻ em thường than thở và cầu xin với sự tuyệt vọng để bố/mẹ không thể rời đi, dẫn đến những khung cảnh kéo dài rất khó bị gián đoạn. Khi bị chia cách, trẻ em thường ám ảnh về việc được đoàn tụ với người thân yêu và thường lo lắng dai dẳng và thái quá rằng người đó đã bị tổn hại (ví dụ: trong một tai nạn xe hơi, do một căn bệnh nghiêm trọng). Trẻ em có thể từ chối ngủ một mình và thậm chí có thể khăng khăng đòi luôn ở trong cùng một phòng với hình mẫu gắn bó.
Trẻ em cũng có thể có các triệu chứng của cơ thể (ví dụ: đau đầu, đau bụng).
Thái độ của đứa trẻ thường không bị ảnh hưởng khi người thân thiết có mặt, điều này đôi khi tạo ra ấn tượng sai lầm rằng vấn đề không đáng kể.
Rối loạn lo âu chia ly thường trở nên trầm trọng hơn do sự lo lắng của cha mẹ, điều này lại làm tăng thêm sự lo lắng của trẻ; kết quả là một vòng luẩn quẩn chỉ có thể được phá vỡ bằng cách quản lý nhạy cảm và phù hợp đồng thời cả cha mẹ và con cái.
Chẩn đoán rối loạn lo âu phân ly
Đánh giá tâm thần
Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth edition, Text Revision (DSM-5-TR) criteria
Chẩn đoán rối loạn lo âu chia ly dựa vào bệnh sử và bằng cách quan sát các bối cảnh chia ly. Các biểu hiện phải xuất hiện ≥ 4 tuần và gây ra đau khổ đáng kể hoặc làm suy giảm chức năng (ví dụ: trẻ không thể tham gia các hoạt động xã hội hoặc học tập phù hợp với độ tuổi) (1).
Tài liệu tham khảo về chẩn đoán
1. American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR), Washington: American Psychiatric Association, 2022.
Điều trị rối loạn lo âu phân ly
Liệu pháp nhận thức-hành vi
Hiếm khi là thuốc giải lo âu
Điều trị rối loạn lo âu chia ly được thực hiện bằng liệu pháp nhận thức hành vi, trong đó nhấn mạnh việc thường xuyên tạo ra các lần chia ly. Những cảnh tạm biệt nên được giữ càng ngắn càng tốt, và hình mẫu gắn bó nên được huấn luyện để phản ứng lại với những vấn đề thực tế. Hỗ trợ trẻ em trong việc gắn bó với một người lớn ở trường mẫu giáo hoặc trường học có thể hữu ích.
Trong những trường hợp nghiêm trọng, hoặc khi liệu pháp nhận thức hành vi không hiệu quả, trẻ em có thể được hưởng lợi từ thuốc an thần như thuốc ức chế tái hấp thu serotonin chọn lọc (SSRI). Tuy nhiên, rối loạn lo âu chia ly thường ảnh hưởng đến trẻ em dưới 3 tuổi và kinh nghiệm sử dụng các loại thuốc này cũng như các nghiên cứu về cytochrome P450 (CYP) ở trẻ rất nhỏ còn hạn chế (1–3).
Trẻ được điều trị thành công có xu hướng tái phát sau kỳ nghỉ và gián đoạn học ở trường. Vì những lần tái phát này, cha mẹ thường được khuyên lập kế hoạch cách ly thường xuyên trong những khoảng thời gian này để giúp trẻ vẫn quen với việc xa bố mẹ.
Tài liệu tham khảo về điều trị
1. Zuckerman ML, Vaughan BL, Whitney J, et al. Tolerability of selective serotonin reuptake inhibitors in thirty-nine children under age seven: a retrospective chart review. J Child Adolesc Psychopharmacol. 2007;17(2):165-174. doi:10.1089/cap.2007.0086
2. Strawn JR, Mills JA, Poweleit EA, Ramsey LB, Croarkin PE. Adverse Effects of Antidepressant Medications and their Management in Children and Adolescents. Pharmacotherapy. 2023;43(7):675-690. doi:10.1002/phar.2767
3. Aka I, Bernal CJ, Carroll R, Maxwell-Horn A, Oshikoya KA, Van Driest SL. Clinical Pharmacogenetics of Cytochrome P450-Associated Drugs in Children. J Pers Med. 2017;7(4):14. Xuất bản ngày 2 tháng 11 năm 2017. doi:10.3390/jpm7040014
Những điểm chính
Lo âu chia ly là một cảm xúc bình thường ở trẻ em từ 8 tháng đến 24 tháng tuổi; nếu nó kéo dài quá độ tuổi này hoặc tái phát sau đó, nó có thể đủ nặng để được coi là một rối loạn.
Những cảnh kịch, đau đớn, với sự khóc ròng tuyệt vọng và van xin, thường xảy ra vào thời điểm chia ly.
Việc tỏ ra không bị ảnh hưởng khi người thân thiết có mặt không có nghĩa là vấn đề không đáng kể.
Điều trị liên quan đến việc lập kế hoạch chia ly thường xuyên (bao gồm cả ngày nghỉ) và huấn luyện nhân vật gắn bó để phản ứng lại với những phản đối của trẻ trên thực tế.
