Rối loạn ám ảnh sợ xã hội là một nỗi sợ hãi dai dẳng gây bối rối, chế giễu, hoặc làm nhục trong môi trường xã hội. Thông thường, trẻ em bị ảnh hưởng tránh những tình huống có thể gây ra sự giám sát xã hội (ví dụ như trường học). Chẩn đoán dựa trên các tiêu chí lâm sàng. Điều trị bằng liệu pháp hành vi; trong trường hợp nghiêm trọng, thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRI) được sử dụng.
Rối loạn lo âu xã hội ở trẻ em và thanh thiếu niên được định nghĩa là nỗi sợ hãi mãnh liệt và dai dẳng đối với các tình huống xã hội có thể dẫn đến sự xấu hổ hoặc đánh giá tiêu cực. Rối loạn này gây ra sự đau khổ đáng kể và suy giảm chức năng, khiến người bệnh tránh những tình huống như nói trước công chúng, đến trường hoặc tương tác với bạn bè. Tình trạng lo âu phải kéo dài ≥ 6 tháng thì mới là tiêu chuẩn chẩn đoán.
(Xem thêm Chứng sợ xã hội.)
Các triệu chứng và dấu hiệu của rối loạn lo âu xã hội
Những triệu chứng đầu tiên của rối loạn lo âu xã hội ở thanh thiếu niên có thể là lo lắng quá mức trước khi tham dự một sự kiện xã hội hoặc chuẩn bị quá kỹ lưỡng cho một bài thuyết trình trên lớp hoặc các buổi biểu diễn tương tự khác. Các triệu chứng đầu tiên ở trẻ em có thể là cáu giận, khóc lóc, đông cứng, bám víu, hoặc rút lui trong các tình huống xã hội. Các hành vi tránh né (ví dụ, từ chối đi học, không đi ăn tiệc, không ăn trước mặt người khác) có thể theo sau. Các triệu chứng thường có thể tập trung vào các triệu chứng cơ thể (ví dụ: “Tôi đau bụng”, “Tôi bị đau đầu”). Một số trẻ có tiền sử của các cuộc hẹn và đánh giá y tế để đối phó với những phàn nàn về cơ thể này.
Trẻ em bị ảnh hưởng có thể rất sợ hãi rằng trẻ sẽ làm mất mặt trước bạn bè bằng cách trả lời sai, nói điều không phù hợp, cảm thấy xấu hổ hoặc có các triệu chứng cơ thể như nôn ói. Trong một số trường hợp, rối loạn lo âu xã hội xuất hiện sau một sự cố không may và gây xấu hổ. Trong trường hợp nghiêm trọng, trẻ em có thể từ chối nói chuyện qua điện thoại hoặc thậm chí từ chối rời khỏi nhà.
Chẩn đoán rối loạn lo âu xã hội
Đánh giá tâm thần
Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth edition, Text Revision (DSM-5-TR) criteria
Để được chẩn đoán mắc chứng rối loạn lo âu xã hội, tình trạng lo âu phải kéo dài ≥ 6 tháng và xuất hiện thường xuyên trong các hoàn cảnh tương tự (ví dụ: trẻ lo lắng về tất cả các bài thuyết trình trên lớp chứ không chỉ thỉnh thoảng hoặc chỉ một số bài thuyết trình cụ thể) (1). Lo âu phải xảy ra trong môi trường đồng lứa và không chỉ trong tương tác với người lớn.
Tài liệu tham khảo về chẩn đoán
1. American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR), Washington: American Psychiatric Association, 2022.
Điều trị rối loạn lo âu xã hội
Liệu pháp hành vi
Đôi khi thuốc giải lo âu
Liệu pháp hành vi là nền tảng của điều trị rối loạn ám ảnh sợ xã hội. Khuyến khích việc đi học đều đặn là rất quan trọng, vì việc này giúp hình thành một thói quen tích cực và giúp việc quay trở lại lớp học dễ dàng hơn.
Nếu trẻ em và thanh thiếu niên không đủ động lực tham gia liệu pháp hành vi hoặc không đáp ứng tốt với liệu pháp này, thuốc an thần như thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRI) có thể hiệu quả. Điều trị với SSRI có thể làm giảm lo lắng đủ để tạo điều kiện cho trẻ tham gia vào liệu pháp hành vi.
