Cách thực hiện chọc hút dịch khớp cổ chân

TheoAlexandra Villa-Forte, MD, MPH, Cleveland Clinic
Xem xét bởiBrian F. Mandell, MD, PhD, Cleveland Clinic Lerner College of Medicine at Case Western Reserve University
Đã xem xét/Đã chỉnh sửa đã sửa đổi Thg 6 2025
v14453575_vi

Chọc hút dịch khớp cổ chân là quá trình chọc kim vào trong ổ khớp sên chày để hút dịch khớp. Cách tiếp cận trước trong được mô tả.

(Xem thêm Đánh giá bệnh nhân có triệu chứng khớpĐánh giá khớp cổ chân.)

Chỉ định chọc khớp cổ chân

  • Chẩn đoán nguyên nhân của tràn dịch khớp (ví dụ, nhiễm trùng, viêm khớp do tinh thể)

  • Loại bỏ tràn dịch bao hoạt dịch và/hoặc tiêm thuốc trong khuôn khổ điều trị và để giảm đau

Chống chỉ định chọc dò khớp cổ chân

Chống chỉ định tuyệt đối

  • Nhiễm trùng da hoặc các mô sâu hơn tại vị trí dự kiến đâm kim

Nếu có thể, nên sử dụng một vị trí chọc kim thay thế, không bị nhiễm trùng. Tuy nhiên, các khớp bị viêm cấp tính thường ấm, ấn đau và đỏ da, do đó giống như nhiễm trùng ngoài khớp và khó tìm thấy vị trí chọc khớp mà không bị dính dáng. Siêu âm có thể hữu ích; việc hiển thị hình ảnh tràn dịch khớp bằng siêu âm có thể củng cố quyết định thực hiện chọc hút dịch khớp mặc dù có ban đỏ xung quanh. Chú ý: Nếu nghi ngờ viêm khớp nhiễm trùng, cần tiến hành chọc dịch khớp bất kể tình trạng ban đỏ hay kết quả siêu âm âm tính vì không được bỏ sót nhiễm trùng khớp.

Chống chỉ định tương đối

  • Tình trạng chảy máu dữ dội, có thể cần phải điều chỉnh trước khi chọc hút khớp; thuốc chống đông điều trị thông thường không phải là chống chỉ định (1, 2), đặc biệt là nếu nghi ngờ có nhiễm trùng

  • Khớp giả, dễ bị tình trạng nhiễm trùng do thầy thuốc gây ra; chọc hút khớp giả thường phải do bác sĩ phẫu thuật chỉnh hình thực hiện

Các biến chứng của chọc dò khớp cổ chân

Các biến chứng không phổ biến và bao gồm:

  • Nhiễm trùng

  • Tổn thương gân, dây thần kinh hoặc mạch máu (chấn thương do chạm vào)

Thiết bị trong chọc dò khớp cổ chân

  • Dung dịch sát trùng (ví dụ: chlorhexidine, povidone iodine, isopropyl alcohol), gạc vô trùng và găng tay

  • Tấm lót sạch

  • Thuốc gây tê cục bộ (ví dụ: 1% lidocain), kim 25 gauge đến 30 gauge, ống tiêm 3 mL đến 5 mL

  • Để hút dịch khớp, sử dụng kim cỡ 20 gauge dài 25 đến 38 mm (1 đến 1,5 inch) và ống tiêm 10 hoặc 20 mL

  • Đồ chứa thích hợp để thu thập chất dịch cho các xét nghiệm trong phòng thí nghiệm (ví dụ, số lượng tế bào, tinh thể, mẫu cấy)

  • Đối với tiêm điều trị nội khớp, một ống tiêm có glucocorticoid (ví dụ: triamcinolone acetonide 20 đến 30 mg hoặc methylprednisolone acetate 40 mg) và/hoặc thuốc gây tê tác dụng kéo dài (ví dụ: bupivacaine 0,25%), kim 22 đến 25 gauge và một dụng cụ cầm máu để giúp chuyển ống tiêm, nếu cần.

Cân nhắc bổ sung trong chọc dò khớp cổ chân

  • Các biện pháp phòng ngừa tiêu chuẩn, bao gồm việc sử dụng kỹ thuật vô trùng, là cần thiết để ngăn ngừa tình trạng nhiễm khuẩn ở cả khoang khớp và dịch hoạt dịch được hút.

Giải phẫu liên quan trong chọc khớp cổ chân

  • Đưa kim vào khoảng giữa của mắt cá trong và phía trong gân chày trước; ngang qua hốc khớp ở mặt trước của mắt cá.

Chọc hút dịch khớp cổ chân.

Dịch khớp được hút từ khớp sên chày. Bệnh nhân nằm, bàn chân gấp nhẹ về phía mu chân. Đưa kim vào ổ khớp vị trí từ trước ổ khớp tới mắt cá trong và ngoài ổ khớp tới gân chày trước. 

Xác định tư thế trong chọc dò khớp cổ chân

  • Đặt bệnh nhân nằm ngửa trên cáng, đầu gối gấp với bàn chân ở tư thế gấp nhẹ sao cho lòng bàn chân đặt trên giường.

Mô tả từng bước chọc dò khớp cổ chân

  • Sờ mặt trước của khớp cổ chân để xác định mắt cá trong và gân chày trước. Vị trí chọc kim là phần hõm giữa gân này và bờ trước của mắt cá trong. Yêu cầu bệnh nhân uốn cong cổ chân, để dễ dàng nhìn thấy và sờ gân. Nếu muốn, đánh dấu vị trí chọc kim bằng bút đánh dấu trên da hoặc tốt nhất là ở vết lõm (trước khi làm sạch da).

  • Đặt bàn chân lên tấm lót. Chuẩn bị khu vực bằng chất làm sạch da, chẳng hạn như chlorhexidine hoặc povidone iodine, sau đó dùng cồn để lau sạch chất này.

  • Đặt một tổn thương gây tê tại chỗ vị trí chọc hút dịch bằng kim 25 gauge. Sau đó tiêm thêm thuốc gây tê dọc theo đường đi dự kiến ​​của kim chọc hút dịch khớp (khoảng 2 đến 3 cm), nhưng không tiêm vào khoang khớp. Chờ 2 phút để có tác dụng gây tê.

  • Hút dịch khớp bằng kim cỡ 20 gauge trên ống tiêm 10 hoặc 20 mL. Đưa kim vuông góc với da, giữa mắt cá chân trong và gân cơ chày trước. Hướng mũi kim về phía sau vào ổ khớp, và nhẹ nhàng kéo pít-tông về phía sau khi ấn kim tiến về phía trước. Dịch khớp sẽ được hút vào trong bơm khi kim vào trong ổ khớp.

  • Nếu kim đâm vào xương, rút lại kim gần như chạm vào bề mặt da và sau đó chuyển hướng theo một góc khác.

  • Hút tất cả dịch khớp ra.

  • Nếu cần tiêm thuốc nội khớp (ví dụ: thuốc gây mê, glucocorticoid), hãy giữ cố định đốc kim (sử dụng kẹp cầm máu nếu có) trong khi tháo ống tiêm chứa dịch hoạt dịch và thay thế bằng ống tiêm chứa thuốc. Nếu kim vẫn nằm yên trong khe khớp, sẽ không có lực cản khi tiêm thuốc.

  • Sau khi tiêm glucocorticoid, hãy di chuyển khớp hết tầm vận động để thuốc được phân phối đều khắp khớp.

  • Kiểm tra dịch khớp xem có máu và mỡ không. Chuyển chất hoạt dịch sang các ống và các phương tiện vận chuyển khác để phân tích chất hoạt dịch.

  • Dán băng dính hoặc băng vô trùng.

Chăm sóc sau chọc dò khớp cổ chân

  • Đá lạnh và thuốc chống viêm không steroid (NSAID) đường uống, nếu không có chống chỉ định, có thể giúp làm giảm đau.

  • Nếu đã được tiêm thuốc tê nội khớp, nên chỉ định hạn chế hoạt động khớp trong 4 đến 8 giờ. Các khớp chịu trọng lượng cơ thể, chẳng hạn như mắt cá chân hoặc đầu gối, có thể đặc biệt dễ bị chấn thương sau khi gây tê.

  • Nếu tiêm glucocorticoid nội khớp, cần để khớp nghỉ ngơi trong khoảng 24 đến 48 giờ. Có thể sử dụng nẹp cổ chân nếu bị đau sau khi làm thủ thuật.

  • Nếu bệnh nhân bị đỏ da tăng lên, đau và/hoặc sưng > 12 tiếng sau khi làm thủ thuật, thì cần phải kiểm tra khớp để xem có khả năng bị nhiễm trùng hay không.

Cảnh báo và các sai sót thường gặp khi chọc dò khớp cổ chân

  • Dành đủ thời gian để gây tê cục bộ phát huy tác dụng trước khi tiến hành.

  • Cẩn thận đảm bảo vị trí tối ưu trước khi chọc khớp.

  • Để tránh làm tổn thương màng hoạt dịch và sụn khớp, không cố gắng đâm kim khi có lực cản và không di chuyển kim khi kim đã bắt đầu hút dịch khớp.

  • Nếu phải di chuyển đầu kim, trước tiên rút kim ra đến gần bề mặt da và sau đó chuyển hướng; không cố gắng thay đổi góc đâm khi kim đã nhúng vào trong mô.

Mẹo và thủ thuật trong chọc dò khớp cổ chân

Cân nhắc siêu âm nếu không thấy rõ có tràn dịch nhiều.

Cũng lưu ý rằng cảm giác nóng, ấn đau và đỏ da có thể phủ lên khớp viêm khớp cấp tính, giống như nhiễm trùng ngoài khớp.

Khi cố gắng phân biệt viêm khớp nhiễm trùng với nhiễm trùng các cấu trúc nằm trên (chống chỉ định với chọc hút dịch khớp), viêm khớp do nhiễm trùng có nhiều khả năng xảy ra với những biểu hiện sau:

  • Tràn dịch khớp

  • Đau khớp theo chu vi và ấn đau bao khớp

  • Đau cả khi vận động nhẹ nhàng, thụ động và khi vận động khớp chủ động

Khi kiểm tra dịch, hãy xem xét những điều sau:

  • Chảy máu khớp do chấn thương thường có xu hướng chảy máu không đồng đều và có thể đông lại.

Tài liệu tham khảo

  1. 1. Yui JC, Preskill C, Greenlund LS. Arthrocentesis and Joint Injection in Patients Receiving Direct Oral Anticoagulants. Mayo Clin Proc. 2017;92(8):1223-1226. doi:10.1016/j.mayocp.2017.04.007

  2. 2. Tarar MY, Malik RA, Charalambous CP. Bleeding complications in patients on warfarin undergoing joint injection/aspiration: systematic review and meta-analysis. Rheumatol Int. 2023;43(2):245-251. doi:10.1007/s00296-022-05232-y

quizzes_lightbulb_red
Test your KnowledgeTake a Quiz!