Homa ya Q ni maambukizi ya bakteria yanayofanana na rickettsia yanayosababishwa na bakteria ya Coxiella burnetii, ambayo huishi hasa katika kondoo, ng'ombe, na mbuzi.
Watu huambukizwa wanapovuta matone yanayopeperushwa hewani yenye bakteria au wanapokunywa maziwa mabichi yaliyochafuliwa (yasiyosafishwa).
Baadhi ya watu wana dalili ndogo, lakini wengine wana dalili kama za mafua, kama vile homa, maumivu makali ya kichwa, baridi, kikohozi kikavu, udhaifu mkubwa, na maumivu ya misuli.
Watu wachache hupata homa sugu ya Q, ambayo ni aina kali ya maambukizi ambayo yanaweza kuathiri moyo.
Ili kugundua maambukizi, madaktari hufanya vipimo vya damu.
Watu hupewa dawa ya kuua vijidudu aina ya doxycycline na wakati mwingine dawa nyingine ya kutibu maambukizi.
Bakteria ya Coxiella burnetii inaweza kupitishwa kati ya watu na wanyama na kusababisha maambukizi. Maambukizi ambayo yanaweza kupitishwa kati ya watu na wanyama huitwa magonjwa ya zoonotic, au zoonoses (tazama Utangulizi wa Magonjwa Yanayoenea Kati ya Wanyama na Watu (Zoonoses)). Tazama pia Homa ya Q kwa Paka.
Bakteria zinazosababisha homa ya Q, kama vile rickettsiae, zinaweza kuishi na kuongezeka ndani ya seli za kiumbe mwenyeji pekee, kama vile mnyama au mtu, na haziwezi kuishi zenyewe katika mazingira.
Homa ya Q hutokea duniani kote.
Bakteria zinazosababisha homa ya Q huishi hasa katika kondoo, ng'ombe, na mbuzi na mara kwa mara katika wanyama kipenzi (wenyeji). Bakteria hizi hupatikana katika maziwa, mkojo, kinyesi, na tishu (kama vile kondo la nyuma) za wanyama walioambukizwa (ambao mara nyingi hawaonyeshi dalili). Watu huambukizwa wanapovuta matone yaliyochafuliwa ya hewa au vumbi lenye bakteria au wanapokunywa maziwa mabichi yaliyochafuliwa (yasiyosafishwa). Matone yanayotoka hewani yenye bakteria yanaweza kusafiri umbali mrefu kupitia upepo. Mara chache sana, ugonjwa huenezwa kutoka kwa mtu mmoja hadi mwingine.
Bakteria zinazosababisha homa ya Q huishi kwenye vumbi na kinyesi kwa miezi kadhaa. Hata bakteria moja inaweza kusababisha maambukizi. Kwa sababu ya sifa hizi, bakteria wa Coxiella burnetii huchukuliwa kama wakala wa vita vya kibiolojia.
Watu walio katika hatari ya kupata homa ya Q ni pamoja na wafuatao:
Madaktari wa mifugo
Wafanyakazi wa kiwanda cha kusindika nyama
Wafanyakazi wa machinjio na maziwa
Wakulima wa mifugo
Wafugaji
Watafiti katika maabara ambapo wanyama huhifadhiwa
Watu wanaoishi ndani ya maili kadhaa chini ya upepo kutoka shamba lenye wanyama walioambukizwa
Homa ya Q inaweza kuwa ya papo hapo au sugu.
Homa sugu ya Q ni aina kali ya maambukizi. Hutokea kwa chini ya 5% ya watu walioambukizwa. Inaweza kutokea kutoka wiki chache hadi miaka mingi baada ya maambukizi ya awali. Watu walio katika hatari kubwa ya kupata homa sugu ya Q ni pamoja na yafuatayo:
Watu wajawazito
Watu ambao kinga yao ya mwili imedhoofika kutokana na ugonjwa au dawa
Watu wenye kasoro ya vali ya moyo, kupandikizwa kwa mishipa ya damu (upasuaji wa kutibu mishipa ya damu iliyopunguzwa au iliyoziba), au aneurysm ya mishipa (uvimbe kwenye ukuta wa ateri)
Watu ambao ni wanaume na wenye umri wa zaidi ya miaka 60
Dalili za Homa ya Q
Ndani ya wiki 2 hadi 3 baada ya watu kuambukizwa bakteria, wanaweza kupata dalili.
Homa kali ya Q
Baadhi ya watu wenye homa kali ya Q hawana dalili zozote.
Kwa watu wengine, dalili za homa kali ya Q huanza ghafla na ni pamoja na homa, maumivu makali ya kichwa, baridi, uchovu mwingi, maumivu ya misuli, kupoteza hamu ya kula, na kutokwa na jasho. Mapafu mara nyingi huathirika, na kusababisha kikohozi kikavu (kisichotoa makohozi), maumivu ya kifua, na upungufu wa pumzi (unaosababishwa na nimonia). Kuvimba kwa mapafu pia kunaweza kutokea (pneumonia).
Wakati mwingine, ini huathirika. Watu hupata maumivu katika sehemu ya juu kulia ya tumbo na wakati mwingine ngozi na weupe wa macho hugeuka manjano (homa ya manjano).
Homa kali ya Q haisababishi upele, lakini inaweza kusababisha maambukizi katika ubongo kama vile homa ya uti wa mgongo na/au encephalitis. Maambukizi haya ya ubongo husababisha homa kali, maumivu ya shingo au ugumu, maumivu ya kichwa, na kuchanganyikiwa.
Wajawazito wana hatari kubwa ya kuharibika kwa mimba au kujifungua kabla ya wakati wa kujifungua.
Hadi 20% ya watu wenye homa ya Q wana uchovu mkali (uchovu), maumivu ya misuli, maumivu ya kichwa, unyeti wa macho kwa mwanga, mabadiliko ya hisia, na ugumu wa kulala muda mrefu baada ya maambukizi makali ya homa ya Q kutoweka. Dalili hizi zinazoendelea huitwa dalili ya uchovu baada ya homa ya Q.
Homa sugu ya Q
Homa sugu ya Q ni aina kali ya maambukizi. Inaweza kutokea kutoka wiki chache hadi miaka mingi baada ya maambukizi ya awali.
Homa sugu ya Q kwa kawaida huathiri utando wa moyo na vali za moyo (unaoitwa endocarditis ya homa ya Q) na ini. Wakati mwingine husababisha maambukizi kwenye mifupa na kwenye viungo bandia (bandia). Kwa baadhi ya watu walio na endocarditis ya homa ya Q, upele wa zambarau uliotawanyika unaweza kutokea.
Utambuzi wa Homa ya Q
Vipimo vya damu
Uchunguzi wa tishu na upimaji wa tishu zilizoambukizwa.
Wakati mwingine eksirei ya kifua
Dalili za homa ya Q zinafanana na zile za magonjwa mengine, kama vile homa, na mara nyingi haziwasaidii madaktari katika utambuzi. Ikiwa madaktari wanashuku homa ya Q, huwauliza watu kama wanafanya kazi na wanyama au wamewahi kuwa karibu na wanyama au bidhaa za wanyama kwa sababu bakteria ya Coxiella burnetii huishi hasa katika ng'ombe, kondoo, na mbuzi.
Ili kuthibitisha utambuzi, madaktari wanaweza kuchukua sampuli ya damu na kufanya kipimo cha immunofluorescence ili kugundua kingamwili dhidi ya bakteria. Kipimo hiki kinaweza kuhitaji kurudiwa wiki chache baadaye ili kugundua ongezeko la kingamwili. Zaidi ya hayo, madaktari hutumia sampuli ya damu au kufanya bayopsi ili kuondoa sampuli ya tishu zilizoambukizwa ili kufanya mbinu ya mmenyuko wa mnyororo wa polimerasi (PCR). Kwa mbinu ya PCR, nakala za DNA ya bakteria hutengenezwa ili bakteria waweze kugunduliwa kwa haraka zaidi. Tazama pia Vipimo Vinavyogundua Kingamwili au Kingamwili za Vijidudu.
Ikiwa watu wana kikohozi au dalili zingine za kupumua, madaktari hupiga eksrei a kifua.
Madaktari wanaposhuku kuwa mtu ana endokaditisi inayosababishwa na homa ya Q, wanaweza kufanya kipimo cha ekokadiogramu na vipimo vya ukuzaji wa vimelea kwenye damu. Kipimo cha echocardiogram hutumia mawimbi ya masafa ya juu (kipimo cha picha kinachotumia mawimbi ya sauti) ili kutoa picha inayotembea ya moyo, ambayo inaruhusu madaktari kuchunguza vali za moyo kwa ajili ya matatizo.
Matibabu ya Homa ya Q
Dawa ya kuzuia vijidudu na wakati mwingine dawa nyingine
Watu wenye homa kali au sugu ya Q hutibiwa kwa dawa.
Homa kali ya Q husababisha kifo kwa watu wachache sana, hata bila matibabu. Endocarditis sugu ya homa ya Q huwa mbaya bila matibabu, lakini kwa matibabu, hatari ya kifo ni ndogo sana.
Homa kali ya Q
Kwa homa kali ya Q, watu hutibiwa kwa kutumia dawa ya kuua vijidudu aina ya doxycycline inayomezwa kwa mdomo (kwa mdomo). Watu hutumia dawa ya kuua vijidudu hadi wanapopata nafuu, hawajapata homa kwa takriban siku 5, na wamekuwa wakitumia dawa hiyo ya kuua vijidudu kwa takriban wiki 2. Watu walio na maambukizi makali wanaweza kuhitaji kutumia dawa ya kuua vijidudu kwa muda mrefu zaidi.
Ingawa doxycycline inaweza kusababisha madoa ya meno kwa watoto walio chini ya umri wa miaka 8, doxycycline ya muda mfupi, ya siku 5 hadi 10 kwa watoto wa rika zote inapendekezwa na Chuo cha Madaktari wa Watoto cha Marekani na inaweza kutumika bila kusababisha madoa ya meno au kudhoofisha enamel ya jino.
Homa sugu ya Q na endocarditis ya homa ya Q
Kwa homa sugu ya Q na endocarditis ya Q fever, matibabu hutolewa kwa angalau miezi 18, lakini baadhi ya watu wanahitaji kutibiwa kwa miezi hadi miaka. Watu hupewa doxycycline na dawa ya malaria hydroxychloroquine. Zote mbili humezwa kwa mdomo. Ili kubaini ni lini matibabu yanaweza kusimamishwa, madaktari hufanya uchunguzi wa mara kwa mara na vipimo vya damu.
Dawa mara nyingi huwa na ufanisi wa sehemu tu, na upasuaji unahitajika ili kubadilisha vali za moyo zilizoharibika (tazama mchoro ).
Kinga ya Homa ya Q
Hatua za kuzuia homa ya Q zinahusisha hasa kutumia usafi na upimaji unaofaa (kwa bakteria) katika vituo ambapo kondoo, ng'ombe na mbuzi hufugwa. Kunywa maziwa na bidhaa za maziwa zilizoondolewa vijidudu (hasa bakteria) pekee kunaweza pia kusaidia.
Nchini Australia, chanjo inapatikana na imetumika kuzuia maambukizi kwa watu ambao wanaweza kuambukizwa na bakteria ya Coxiella burnetii (kama vile wafanyakazi wa machinjio na maziwa, madaktari wa mifugo, wakulima wa mifugo, na wafanyakazi wa maabara). Chanjo hii inapatikana Australia pekee.
Kabla ya kuwapa watu chanjo, madaktari hufanya vipimo vya damu na ngozi ili kubaini kama watu wanaweza kuwa tayari wamewahi kuwa na homa ya Q na kupata kinga (kingamwili) dhidi ya ugonjwa huo baada ya kupona. Ikiwa watu tayari wana kinga hiyo, kuwachanja kunaweza kusababisha athari kali za mzio karibu na eneo la sindano.
