Aspergillosis ni maambukizi, kwa kawaida ya mapafu, yanayosababishwa na kuvu iitwayo Aspergillus.
Maambukizi yanasababishwa na kuvuta pumzi ya spore ya Kuvu.
Mkusanyiko wa nyuzi za kuvu, damu iliyoganda, na seli nyeupe za damu unaweza kuundwa kwenye mapafu au kwenye sinasi.
Baadhi ya watu hawana dalili, ilhali wengine wanaweza kukohoa damu au kupata homa, maumivu ya kifua, na ugumu wa kupumua.
Iwapo fangasi itaenea kwenye ini au figo, viungo hivi vinaweza kushindwa kufanya kazi ipasavyo.
Utambuzi kwa kawaida hutegemea matokeo ya uoteshaji wa sampuli ya vitu vilivyoambukizwa na uchunguzi wa kifua kwa kutumia tomografia iliyokadiriwa (CT).
Dawa za kuzuia fangasi hutumiwa na wakati mwingine upasuaji huhitajika ili kuondoa mipira ya fangasi.
(Angalia pia Muhtasari wa Maambukizi ya Kuvu.)
Aspergilli ni wadudu wa kawaida sana katika mazingira—ndani na nje—na mara nyingi hupatikana katika marundo ya mbolea, matundu ya hewa na vumbi inayopeperushwa kwenye hewa. Hivyo, fangasi hawa hawawezi kuepukika.
Kwa kawaida, aspergillosis husababishwa na kuvuta vijimbegu vya Aspergillus. Watu wengi huvuta vijimbegu hivi kila siku bila kuathiriwa. Lakini ikiwa mfumo wa kinga ni dhaifu, maambukizi yana uwezekano mkubwa wa kutokea kwa sababu aspergillosis ni maambukizi nyemelezi ya fangasi (ambayo hutumia fursa ya mfumo dhaifu wa kinga). Mfumo wa kinga unaweza kudhoofishwa na mambo yafuatayo:
Matatizo yanayoathiri mfumo wa kinga (ikiwa ni pamoja na maambukizi ya VVU yaliyoendelea [pia huitwa UKIMWI] na baadhi ya matatizo ya kurithi)
Saratani
Dawa kama vile steroidi (pia wakati mwingine huitwa glucocorticoids au corticosteroids) (ikiwa kipimo cha juu kinatumika kwa muda mrefu), Kemotherapia ya saratani, au dawa zinazotumika kuzuia upandikizaji wa kiungo kukataliwa.
Kuna aina kadhaa za aspergillosis:
Aspergillosis sugu ya mapafu Aspergillosis kwa kawaida hutokea katika nafasi wazi mwilini, kama vile mashimo kwenye mapafu ambayo husababishwa na matatizo yaliyopo ya mapafu. Katika mapafu, aspergillosis inaweza kutokea kama mpira (aspergilloma) unaojumuisha nyuzi za kuvu zilizokunjamana, damu iliyoganda, na seli nyeupe za damu. Mpira huu wa kuvu huongezeka polepole, na kuharibu tishu za mapafu wakati wa mchakato huo, lakini kwa kawaida hauenei hadi maeneo mengine.
Aspergillosis ya Sinasi Maambukizi yanaweza pia kutokea kwenye sinasi. Katika sinasi, aspergillosis kwa kawaida hujitokeza kama aspergilloma.
Aspergillosis vamizi(Invasive aspergillosis) Mara chache sana, aspergillosis huwa kali sana na huenea haraka katika mapafu yote na mara nyingi kupitia mfumo wa damu hadi kwenye ubongo, moyo, ini, na mafigo. Kuenea huku kwa kasi hutokea hasa kwa watu walio na mfumo dhaifu wa kinga mwilini.
Aspergillosis ya mzio ya mapafu na bronkasi (Allergic Bronchopulmonary Aspergillosis): Baadhi ya watu walio na pumu au cystic fibrosis (uvimbe wa fibroidi) hupata mzio sugu unaoambatana na kukohoa, kukoroma, na homa ikiwa Aspergillus itavamia utando wa njia zao za hewa.
Aspergillosis ya juu juu: Aina hii si ya kawaida. Inaweza kutokea katika majeraha ya moto, chini ya bendeji, baada ya uharibifu wa jicho, au katika sinasi, mdomoni, puani, au kwenye njia ya sikio.
Dalili za Aspergillosis
Aspergillosis sugu ya mapafu
Mpira wa kuvu kwenye mapafu huenda usisababishe dalili zozote na unaweza kugunduliwa tu Eksirei ya kifua inapochukuliwa kwa sababu zingine. Au inaweza kusababisha kukohoa damu mara kwa mara na kwa nadra hali ya kushindwa kupumua iliyokithiri au hata inayoweza kusababisha kifo. Dalili zingine ni pamoja na kikohozi, maumivu ya kifua, na upungufu wa pumzi.
Sinus aspergillosis
Aspergillosis ya sinasisi husababisha hisia ya msongamano na wakati mwingine maumivu, makamasi, au kutokwa na damu puani. Watu wanaweza kuwa na homa, maumivu ya kichwa, na mafua. Vidonda vinaweza kutokea juu ya pua au sinasi, au kwenye fizi au kaakaa. Watu walio na maambukizi makali wanaweza pia kuganda damu (thrombosis) katika cavernous sinus (mshipa mkubwa chini ya fuvu).
Invasive aspergillosis
Aina hii ni maambukizi yanayoingia haraka kwenye mapafu na mara nyingi husababisha kikohozi, homa, maumivu ya kifua, na ugumu wa kupumua. Bila matibabu, aspergillosis vamizi ni mbaya.
Aspergillosis inayoenea kwenye viungo vingine huwafanya watu kuwa wagonjwa sana. Dalili ni pamoja na homa, baridi, mshtuko, kuchanganyikiwa, na kuganda kwa damu. Ugonjwa wa figo, ugonjwa wa ini (unaosababisha homa ya manjano), na matatizo ya kupumua yanaweza kutokea. Aina hii ya maambukizi inaweza kusababisha kifo haraka.
Utambuzi wa Invasive aspergillosis
Uoteshaji, uchunguzi, na uchambuzi wa sampuli ya nyenzo zilizoambukizwa
Uchunguzi wa kifua kwa kutumia skani ya tomografia iliyokadiriwa (CT)
Kipimo cha antijeni
Kipimo cha mmenyuko wa mnyororo wa polima (PCR)
Madaktari hushuku kuwa kuna maambukizi ya aspergillosis kulingana na dalili za mtu.
Ili kutambua kuvu, kwa kawaida madaktari huhitaji kutuma sampuli ya nyenzo zilizoambukizwa kwenye maabara ili kuzikuza (kuotesha vimelea), kuzichunguza, na kuzichambua. Mrija wa kutazama (bronkoskopu au rhinoscope) unaweza kutumika kupata nyenzo hii kutoka kwenye mapafu au sinasi. Wakati mwingine biopsi inahitajika ili kupata sampuli.
Uchunguzi wa kifua kwa kutumia skani ya CT pia hutoa viashiria vya kufanya utambuzi.
Sampuli za damu au sampuli nyingine kutoka kwenye mapafu zinaweza kupimwa ili kubaini antijeni (molekuli kutoka kwa viumbe visivyotakikana vinavyoweza kusababisha shughuli za mfumo wa kinga mwilini) zinazozalishwa na kuvu.
Vipimo vinavyotambua nyenzo kwa viumbe wadogo , kama vile kipimo cha PCR, yanaweza kufanywa. Kipimo cha PCR hutumika kutoa nakala nyingi za jeni kutoka kwenye kuvu, hivyo kufanya kuvu liwe rahisi zaidi kutambuliwa.
Matibabu ya Aspergillosis
Dawa za kuua kuvu
Wakati mwingine upasuaji ili kuondoa aspergillomas
Aspergillosis inayoathiri sinasi au eneo moja tu kwenye mapafu inahitaji matibabu lakini haileti hatari ya haraka kwa sababu huongezeka polepole. Hata hivyo, ikiwa maambukizi yameenea au ikiwa watu wanaonekana kuwa wagonjwa sana au wana mfumo dhaifu wa kinga, matibabu huanza mara moja.
Aspergillosis vamizi hutibiwa kwa dawa za kuzuia fangasi za voriconazole, isavuconazonium, au posaconazole. Matibabu mbadala ni amphotericin B au mchanganyiko wa dawa.
Hali yoyote inayodhoofisha mfumo wa kinga inapaswa kurekebishwa ikiwezekana. Kwa mfano, madaktari wanaweza kuwashauri watu wanaotumia steroidi, ambazo hukandamiza mfumo wa kinga, kuacha kuzitumia.
Mipira ya kuvu kwenye mapafu au sinasi (aspergillomas) haiondoki mara tu watu wanapoanza kutumia dawa za kuzuia fangasi. Ikiwa mipira hiyo husababisha kutokwa na damu (na kusababisha watu kukohoa damu) au dalili zingine, inaweza kuhitaji kuondolewa kwa njia ya upasuaji. Upasuaji huponya maambukizi lakini mara nyingi ni hatari kwa sababu watu wengi wenye aspergillomas huwa na matatizo mengine.
