Uvimbe wa Wilms ni aina maalum ya saratani ya figo ambayo hutokea hasa kwa watoto wadogo.
Chanzo cha uvimbe wa Wilms hakijulikani, lakini baadhi ya watoto wanaweza kuwa na kasoro za kijenetiki zinazoongeza hatari yao ya kupata uvimbe huu.
Kwa kawaida watoto huwa na uvimbe tumboni, na wanaweza pia kuwa na maumivu ya tumbo, homa, hamu duni ya kula, kichefuchefu, na kutapika.
Kipimo cha picha hufanywa ili kubaini asili na ukubwa wa uvimbe.
Matibabu huhusisha upasuaji na tibakemikali na wakati mwingine tiba kwa njia ya eksirei.
(Angalia pia Muhtasari wa Saratani ya Utotoni.)
Uvimbe wa Wilms kwa kawaida hukua kwa watoto walio chini ya umri wa miaka 5, lakini mara kwa mara hutokea kwa watoto wakubwa. Ni nadra sana kutokea kwa watu wazima. Katika takriban 5% ya visa, uvimbe wa Wilms hutokea kwa wakati mmoja katika figo zote mbili.
Chanzo cha uvimbe wa Wilms hakijulikani, ingawa ukosefu wa jeni fulani au kasoro nyingine ya kijenetiki inaweza kuhusishwa katika baadhi ya visa. Watu wengi wenye uvimbe wa Wilms hawana mwanafamilia aliye na saratani hii.
Uvimbe wa Wilms hutokea kwa baadhi ya watoto wenye kasoro fulani za kuzaliwa nazo, hasa figo, sehemu za siri, na njia ya mkojo, na kwa watoto ambao hawana mboni zote mbili au wana upande mmoja wa mwili unaokua sana. Kasoro hizi, pamoja na ulemavu wa kiakili, zinaweza kusababishwa na kasoro ya kijenetiki. Hata hivyo, watoto wengi wenye uvimbe wa Wilms hawana kasoro zinazoonekana.
Dalili za Uvimbe wa Wilms
Dalili ya kawaida ya uvimbe wa Wilms ni uvimbe usio na maumivu tumboni. Tumbo linaweza kuwa kubwa, jambo ambalo wazazi wanaweza kuliona wakati watoto wanahitaji nepi kubwa zaidi ghafla.
Mara chache sana, watoto wanaweza kuwa na maumivu ya tumbo, homa, hamu duni ya kula, kichefuchefu, na kutapika. Damu huonekana kwenye mkojo wa baadhi ya watoto.
Kwa sababu figo zinahusika katika kudhibiti shinikizo la damu, uvimbe wa Wilms unaweza kusababisha shinikizo la juu la damu (hypertension).
Saratani hii inaweza kuenea hadi sehemu zingine za mwili, haswa mapafu. Ikiwa mapafu yanahusika, watoto wanaweza kukohoa na kupungukiwa na pumzi.
Utambuzi wa Uvimbe wa Wilms
Ultrasonografia, tomografia ya kompyuta (CT), au upigaji picha kwa mwangwi wa sumaku (MRI) wa tumbo
Mara nyingi upasuaji wa kuondoa uvimbe wakati wa utambuzi wa ugonjwa
Uvimbe wa Wilms mara nyingi hutambuliwa wakati wazazi wanapoona uvimbe tumboni mwa mtoto na kumpeleka mtoto wao kwa daktari. Au daktari anaweza kuhisi uvimbe kama huo wakati wa uchunguzi wa kawaida.
Ikiwa daktari anashuku uvimbe wa Wilms, vipimo kadhaa vya picha hufanywa. Picha ya mawimbi ya sauti ya tumbo hupigwa ili kubaini asili na ukubwa wa uvimbe. CT au MRI ya tumbo hufanywa ili kuwasaidia madaktari kubaini iwapo uvimbe umeenea kwenye nodi za limfu zilizo karibu au kwenye ini na kubaini ikiwa figo hiyo nyingine imeathiriwa.
Daktari pia hufanya CT ya kifua ili kubaini kama uvimbe umeenea hadi kwenye mapafu.
Upasuaji wa kuondoa sehemu au figo yote (upasuaji wa figo) iliyo na uvimbe hufanywa kwa watoto wengi kulingana na matokeo ya vipimo vya picha. Madaktari kisha huchambua uvimbe ili kuthibitisha kuwa ni uvimbe wa Wilms.
Wakati wa upasuaji, madaktari pia huondoa nodi za limfu zilizo karibu na kuzichambua ili kubaini kuwepo kwa seli za saratani. Saratani ambayo imeenea hadi kwenye nodi za limfu inaweza kuhitaji matibabu tofauti na saratani ambayo haijaenea.
Matibabu ya Uvimbe wa Wilms
Upasuaji na tibakemikali
Wakati mwingine tiba ya mionzi
(Angalia pia Kanuni za Matibabu ya Saratani na Upasuaji wa Saratani.)
Chaguo za matibabu ya uvimbe wa Wilms hutegemea mahali ambapo mtoto atapokea matibabu. Katika eneo la Amerika ya Kaskazini, madaktari huondoa kwanza figo iliyo na uvimbe na kisha humpa mtoto tibakemikali. Katika eneo la Ulaya, madaktari kwanza humpa mtoto tibakemikali na kisha huondoa uvimbe. Katika maeneo yote mawili, watoto wote hupewa tibakemikali (ya kawaida ni dactinomycin na vincristine na wakati mwingine doxorubicin) baada ya upasuaji, na baadhi ya watoto hupewa tiba kwa njia ya eksirei.
Mara chache, baadhi ya watoto walio chini ya umri wa miaka 2 ambao wana uvimbe mdogo wanaweza kuponywa kupitia upasuaji pekee.
Wakati wa upasuaji, figo hiyo nyingine huchunguzwa ili kubaini iwapo pia ina uvimbe.
Mara chache uvimbe huwa mkubwa sana na hauwezi kuondolewa mwanzoni, au uvimbe uko kwenye figo zote mbili. Katika hali kama hizo, watoto hutibiwa kwanza kwa tibakemikali ili kupunguza uvimbe mmoja au uvimbe mwingine. Kisha uvimbe mmoja au yote huondolewa.
Ikiwa saratani imeenea sana, watoto pia hutibiwa kwa tiba kwa njia ya eksirei.
Ubashiri wa Uvimbe wa Wilms
Kwa ujumla, uvimbe wa Wilms unatibika sana.
Ikiwa uvimbe uko kwenye figo pekee, takriban 85% hadi 95% ya watoto hupona. Hata kama uvimbe umeenea zaidi ya figo, viwango vya uwezekano wa kupona vinaanzia 60% hadi 90% kulingana na jinsi seli za saratani zinavyoonekana kuwa zisizo za kawaida wakati wa upimaji.
Matokeo yake kwa kawaida huwa bora zaidi kwa watoto ambao
Ni wadogo zaidi
Wana seli za saratani ambazo hazina kasoro sana wakati uvimbe unapochunguzwa chini ya hadubini
Wana uvimbe ambao haujaenea
Hawana kasoro fulani za jeni
Uvimbe wa Wilms unaweza kurudi, mara nyingi ndani ya miaka 2 baada ya kutambuliwa. Watoto ambao saratani yao imerejea bado wanaweza kupona.
Taarifa Zaidi
Nyenzo zifuatazo za lugha ya Kiingereza zinaweza kuwa muhimu. Tafadhali kumbuka kuwa Mwongozo hauwajibiki kwa maudhui ya nyenzo hizi.
The American Cancer Society: Ikiwa Mtoto Wako Ametambuliwa kuwa na Saratani: Rasilimali kwa wazazi na wapendwa wa mtoto ambaye ana saratani ambayo hutoa taarifa kuhusu jinsi ya kukabiliana na baadhi ya matatizo na maswali yanayojitokeza mara tu baada ya mtoto kugunduliwa na ugonjwa huo
