Chụp cộng hưởng từ (MRI)

Các thuốc cản quang

Thuốc cản quang thường được sử dụng khi chụp MRI để làm nổi bật cấu trúc mạch máu và giúp xác định tình trạng viêm và khối u.

Đây là các chất có từ tính, do đó chúng ảnh hưởng đến thời gian thư giãn của proton. Tiêm khớp dẫn xuất gadolinium có thể được sử dụng trong chụp MRI các cấu trúc nội khớp.

Chụp cộng hưởng từ khuếch tán

Cường độ tín hiệu liên quan đến sự khuếch tán các phân tử nước trong mô. Kiểu chụp MRI này có thể được sử dụng:

• Phát hiện thiếu máu cục bộ và nhồi máu trong giai đoạn sớm

• Phát hiện bệnh lý thuộc chất trắng của não

• Để phân biệt áp xe với một khối u nang

• Chẩn đoán giai đoạn nhiều loại khối u khác nhau, ví dụ như ung thư phổi không tế bào nhỏ

Chuỗi xung điểm vang đồng phẳng

Kỹ thuật siêu nhanh này (hình ảnh thu được trong < 1 giây) được sử dụng để khuếch tán, tưới máu và tạo hình ảnh chức năng của não và tim. Ưu điểm tiềm năng của nó là việc thể hiện rõ hoạt động của não và tim, đồng thời giảm nhiễu do các chuyển động gây ra. Tuy nhiên, việc sử dụng còn khá nhiều hạn chế, do cần có một hệ thống phần cứng kỹ thuật đặc biệt đi kèm. Kỹ thuật này có độ nhạy cao hơn so với MRI thông thường.

MRI chức năng

MRI chức năng được sử dụng để đánh giá hoạt động của não theo vị trí.

Thông thường, não được chụp ở độ phân giải thấp rất thường xuyên (ví dụ: 2 đến 3 giây một lần). Người ta có thể phân biêt được sự thay đổi oxy hóa Hemoglobin, từ đó ước tính hoạt động chuyển hóa trên các phần khác nhau của não.

Trong các bối cảnh lâm sàng, chụp MRI chức năng đặc biệt hữu ích về mặt lâm sàng trong việc lập bản đồ vỏ não vận động hoặc ngôn ngữ (tức là các vùng vỏ não, khi bị loại bỏ, sẽ dẫn đến tình trạng thiếu hụt trong quá trình xử lý cảm giác, chức năng vận động hoặc xử lý ngôn ngữ) ở những bệnh nhân có bất thường nội sọ như khối u và dị dạng động mạch tĩnh mạch đang được lên kế hoạch phẫu thuật. Nó cũng được sử dụng để lập kế hoạch phẫu thuật động kinh.

Các nhà nghiên cứu có thể sử dụng chụp MRI chức năng để so sánh chức năng não và giải phẫu (gọi là lập bản đồ não). Chụp MRI được thực hiện khi các đối tượng thực hiện các nhiệm vụ nhận thức khác nhau (ví dụ: giải một phương trình toán học); các phần não hoạt động trao đổi chất được cho là những cấu trúc liên quan nhiều nhất đến nhiệm vụ cụ thể đó.

Chụp MRI chuỗi xung gradient echo

Gradient echo là một chuỗi xung được dùng để chụp hình ảnh dòng máu và dịch não tủy đang di chuyển (ví dụ trong chụp MRI mạch). Các nhiễu do chuyển động gây ra sẽ làm mờ hình ảnh trong quá trình chụp, do đó. bệnh nhân được yêu cầu phải nín thở trong khi chụp (ví dụ chụp tim, phổi, và tạng ổ bụng). Do có tốc độ rất nhanh, kỹ thuật này có thể làm giảm các nhiễu nói trên.

Chụp cộng hưởng từ phổ

Chụp cộng hưởng từ phổ kết hợp giữa chụp cộng hưởng từ (chủ yếu cung cấp thông tin dựa vào lượng nước và mỡ trong mô) và cộng hưởng từ hạt nhân (NMR). Chụp cộng hưởng từ hạt nhân cung cấp thông tin về các chất chuyển hóa mô và các bất thường về sinh hóa; thông tin này có thể giúp phân biệt một số loại u và các bất thường khác.

Chụp cộng hưởng từ ruột non

Chụp cộng hưởng từ ruột thường được sử dụng để chẩn đoán hình ảnh theo dõi ở trẻ em mắc bệnh viêm ruột non.

Lợi thế của chụp MRI ruột non so với CT ruột non là không cần dùng tới bức xạ ion hóa.

Chụp MRI tưới máu

Chụp MRI là phương pháp đánh giá một cách tương đối lưu lượng máu não. Chụp MRI có thể được sử dụng để phát hiện:

• Vùng thiếu máu não trong chẩn đoán đột quỵ

• Các vùng tăng sinh mạch giúp chỉ thị khối u

Thông tin này có thể giúp hướng dẫn sinh thiết.

Chụp cắt lớp phát xạ positron (PET)–MRI

PET-MRI là phương thức chụp kết hợp giữa chụp PET chức năng với chụp MRI toàn thân. Người ta thường sử dụng chuỗi xung T1W và chuỗi xung T1 phục hồi đảo ngược ngắn (STIR). Phương thức này (có từ năm 2010) thường chỉ có ở các trung tâm y khoa học thuật lớn.

Từ trường

Chụp MRI chống chỉ định trong các trường hợp bệnh nhân có cấy ghép các vật liệu kim loại. Các loại vật liệu này dễ bị ảnh hưởng bởi từ trường mạnh. Những tài liệu này bao gồm:

• Kim loại sắt từ (có chứa sắt)

• Thiết bị y tế được kích hoạt thông qua từ trường, hoặc được kiểm soát bởi dòng điện (cấy máy tạo nhịp, cấy máy khử rung tim, cấy cochclear)

• Dây điện hoặc vật liệu không phải sắt từ (ví dụ: một số dây dẫn của máy tạo nhịp tim, một số loại ống thông động mạch phổi)

Vật liệu sắt từ có thể bị di dời bởi từ trường mạnh, gây tổn thương cơ quan gần đó, ví dụ như khi từ trường gây di lệch các clip kẹp mạch gây xuất huyết. Có nhiều khả năng bị di lệch nếu vật liệu đã ở đúng vị trí < 6 tuần (trước khi hình thành mô sẹo). Vật liệu sắt từ cũng có thể gây nhiễu ảnh chụp.

Thiết bị y tế được kích hoạt thông qua từ trường có thể bị hỏng hóc khi tiếp xúc với từ trường.

Từ trường có thể tạo ra dòng điện trong bất cứ loạt vật liệu dẫn điện nào, từ đó phát nhiệt đủ mạnh để gây bỏng cho các mô xung quanh.

Việc một thiết bị cụ thể có tương thích với MRI hay không tùy thuộc vào loại thiết bị, các bộ phận và nhà sản xuất của thiết bị đó (xem MRIsafety.com). Bệnh nhân có thiết bị cấy ghép không nên được đặt trong từ trường MRI cho đến khi người kiểm tra chắc chắn rằng MRI an toàn với thiết bị đó. Thêm vào đó, các máy MRI khác nhau có lực từ trường mạnh yếu khác nhau, từ đó gây ra những ảnh hưởng khác nhau trên những thiết bị này.

Từ trường MRI rất mạnh và có thể luôn ở chế độ bật sẵn. Do đó, khi một thiết bị có chứa vật liệu sắt từ (ví dụ như bình Oxygen, cọc truyền kim loại) đặt ở vị trí cửa phòng chụp, từ trường gây ra bởi thiết bị MRI có thể kéo chúng về phía lõi nam châm với tốc độ cao và dễ gây chấn thương cho người đứng trên đường di chuyển của chúng. Cách duy nhất để tách các vật thể này ra khỏi lõi nam châm của máy chụp MRI là tắt (làm nguội) từ trường.

Chứng sợ không gian kín

Khoang chụp trong máy MRI rất kín và hẹp, do đó, nó có thể gây khởi phát hội chứng sợ không gian hẹp ngay cả ở những bệnh nhân chưa từng có tiền sử mắc hội chứng này hoặc mắc rối loạn lo âu trước đây. Ngoài ra, một số bệnh nhân béo phì không thể ngồi vừa trên bàn hoặc bên trong máy. Việc dùng dự phòng bằng thuốc chống lo âu (ví dụ: alprazolam hoặc lorazepam) từ 15 đến 30 phút trước khi chụp có hiệu quả đối với hầu hết bệnh nhân lo âu.

Máy chụp MRI có mặt mở có thể được sử dụng cho những bệnh nhân mắc chứng sợ không gian hẹp (hoặc những người mắc chứng béo phì nặng). Ảnh chụp ở các máy MRI mở có thể có chất lượng thấp các máy MRI kín phụ thuộc vào từ trường, nhưng thông thường chất lượng ảnh vẫn đủ để chẩn đoán.

Bệnh nhân cần được cảnh báo rằng quá trình chụp có thể gây ra những tiếng ồn, tiếng va đập với cường độ lớn.

Phản ứng thuốc cản quang

Các chất cản quang nguồn gốc Gadolinium tiêm tĩnh mạch có thể gây nhức đầu, buồn nôn, đau, rối loạn vị giác và cảm giác lạnh ở vị trí tiêm.

Phản ứng thuốc cản quang mức độ nặng rất hiếm gặp và có tỷ lệ xuất hiện thấp hơn nhiều so với thuốc cản quang nguồn gốc iod.

Tuy nhiên, xơ hóa hệ thống do thận (NSF) đã được báo cáo ở một số ít bệnh nhân mắc bệnh thận mạn tính tiến triển. Xơ hóa hệ thống do thận là một bệnh hiếm gặp nhưng đe dọa tính mạng liên quan đến xơ hóa da, mạch máu và các cơ quan nội tạng, dẫn đến tàn tật nặng hoặc tử vong (1).

Thuốc cản quang có gadolinium được phân loại thành Nhóm I và Nhóm II, dựa trên nguy cơ gây xơ hóa hệ thống do thận của các loại thuốc này. Hầu hết các trường hợp xơ hóa hệ thống do thận đều liên quan đến các thuốc nhóm I, không được khuyến nghị sử dụng ở Hoa Kỳ và Châu Âu (2).

Khả năng phát sinh xơ hóa hệ thống do thận hoặc độc tính với thận cực kỳ thấp ở những bệnh nhân được dùng thuốc cản quang có gadolinium nhóm II, ngay cả ở những bệnh nhân có nguy cơ cao. Tuyên bố đồng thuận từ Học viện X-quang Hoa Kỳ và Quỹ Thận Quốc gia chỉ ra rằng việc sàng lọc chức năng thận không bắt buộc đối với bất kỳ bệnh nhân nào đang sử dụng thuốc cản quang có gadolinium nhóm II (3). Thuốc cản quang có gadolinium chỉ nên được sử dụng khi cần thiết và ở liều thấp nhất có thể.

Tài liệu tham khảo

1. 1. Lange S, Mędrzycka-Dąbrowska W, Zorena K, et al. Nephrogenic Systemic Fibrosis as a Complication after Gadolinium-Containing Contrast Agents: A Rapid Review. Int J Environ Res Public Health. 2021;18(6):3000. doi:10.3390/ijerph18063000

2. 2. Starekova J, Pirasteh A, Reeder SB. Update on Gadolinium-Based Contrast Agent Safety, From the AJR Special Series on Contrast Media. AJR Am J Roentgenol. 2024;223(3):e2330036. doi:10.2214/AJR.23.30036

3. 3. Weinreb JC, Rodby RA, Yee J, et al. Use of Intravenous Gadolinium-based Contrast Media in Patients with Kidney Disease: Consensus Statements from the American College of Radiology and the National Kidney Foundation. Radiology. 2021;298(1):28-35. doi:10.1148/radiol.2020202903