Loạn trương lực thanh quản (co thắt dây thanh âm) là tình trạng co thắt từng đợt các cơ thanh quản gây ra giọng nói bất thường.
Loạn trương lực thanh quản là chứng loạn trương lực vô căn ảnh hưởng đến các cơ thanh quản trong các cử động cụ thể của thanh quản. Là một dạng rối loạn vận động cục bộ, loạn trương lực thanh quản có độ tuổi khởi phát trung bình là 51 tuổi và khoảng 80% số bệnh nhân là phụ nữ (1). Tiền sử gia đình mắc các rối loạn thần kinh (bao gồm chứng loạn trương lực cơ và run), bệnh do vi-rút gần đây và sử dụng giọng nói nhiều được coi là các yếu tố nguy cơ.
Tài liệu tham khảo
1. Patel AB, Bansberg SF, Adler CH, Lott DG, Crujido L. The Mayo Clinic Arizona Spasmodic Dysphonia Experience: A Demographic Analysis of 718 Patients. Ann Otol Rhinol Laryngol. 2015;124(11):859-863. doi:10.1177/0003489415588557
Các triệu chứng và dấu hiệu của loạn trương lực thanh quản
Có 3 dạng chính của loạn trương lực thanh quản:
Loạn trương lực cơ khép thanh quản
Loạn trương lực cơ mở thanh quản
Loạn trương lực thanh quản hỗn hợp
Trong loạn trương lực cơ khép thanh quản, giọng nói của bệnh nhân nghe như bị bóp nghẹt, gắng sức hoặc căng thẳng do dây thanh âm đóng không kiểm soát khi nói. Những giai đoạn co thắt thường xảy ra khi nguyên âm được hình thành, đặc biệt là ở đầu từ.
Trong loạn trương lực cơ mở thanh quản, ít phổ biến hơn, âm thanh bị gián đoạn đột ngột do dây thanh quản mở không kiểm soát được kèm theo tiếng thoát khí có thể nghe thấy khi nói chuyện mạch lạc.
Những người bị loạn trương lực thanh quản hỗn hợp có thể biểu hiện các triệu chứng của cả loạn trương lực cơ khép thanh quản và loạn trương lực cơ mở thanh quản ở các mức độ khác nhau và vào các thời điểm khác nhau.
Chẩn đoán loạn trương lực thanh quản
Bệnh sử và khám lâm sàng
Chẩn đoán chủ yếu dựa vào lâm sàng và bao gồm tiền sử khám thực thể, bao gồm cả nội soi thanh quản để quan sát và đánh giá dây thanh âm cũng như cử động của các dây thanh âm trong quá trình phát âm. Có thể phát sinh nhầm lẫn trong chẩn đoán khi phân biệt giữa loạn trương lực thanh quản và loạn trương lực sức căng cơ (1). Các triệu chứng của loạn trương lực thanh quản có liên quan đến các âm thanh cụ thể khi nói, trong khi loạn trương lực sức căng cơ không có mối tương quan này. Đánh giá giọng nói của nhà trị liệu ngôn ngữ - lời nói có thể hữu ích trong việc hướng dẫn chẩn đoán cũng như điều trị.
Tài liệu tham khảo về chẩn đoán
1. Hintze JM, Ludlow CL, Bansberg SF, Adler CH, Lott DG. Spasmodic Dysphonia: A Review. Part 2: Characterization of Pathophysiology. Otolaryngol Head Neck Surg. 2017;157(4):558-564. doi:10.1177/0194599817728465
Điều trị loạn trương lực thanh quản
Tiêm độc tố botulinum
Phẫu thuật cắt dây thần kinh thanh quản và phẫu thuật phân bổ dây thần kinh theo mổ phiên
Đối với loạn trương lực cơ khép thanh quản, tiêm độc tố botulinum (BoNT) vào cơ khép thanh quản đã trở thành phương pháp điều trị tiêu chuẩn. Tiêm nhắm đích thường an toàn và cải thiện các triệu chứng ở phần lớn bệnh nhân trong tối đa 12 tuần (1, 2). Do tác dụng của BoNT là tạm thời nên phải tiêm nhắc lại để duy trì sự cải thiện. Phẫu thuật cắt dây thần kinh thanh quản kèm theo phẫu thuật phân bổ dây thần kinh theo mổ phiên cũng là một phương án điều trị ở một số trung tâm. Cắt dây thần kinh thanh quản không có phân bổ dây thần kinh đã được chứng minh là dẫn đến đồng vận và không phải là cách tiếp cận ưa thích cho tình trạng này.
Đối với loạn trương lực cơ mở thanh quản, không có phương pháp điều trị nào được biết đến có thể làm giảm vĩnh viễn chứng rối loạn này, nhưng có thể đạt được sự cải thiện tạm thời bằng cách tiêm độc tố botulinum vào cơ nhẫn-sụn phễu sau (cơ mở thanh quản duy nhất) 3, 4).
Tài liệu tham khảo về điều trị
1. Hyodo M, Nagao A, Asano K, et al. Botulinum toxin injection into the intrinsic laryngeal muscles to treat spasmodic dysphonia: A multicenter, placebo-controlled, randomized, double-blinded, parallel-group comparison/open-label clinical trial. Eur J Neurol. 2021;28(5):1548-1556. doi:10.1111/ene.14714
2. Stachler RJ, Francis DO, Schwartz SR, et al. Clinical Practice Guideline: Hoarseness (Dysphonia) (Update) [published correction appears in Otolaryngol Head Neck Surg. Tháng 8 năm 2018;159(2):403. doi: 10.1177/0194599818766900.]. Otolaryngol Head Neck Surg. 2018;158(1_suppl):S1-S42. doi:10.1177/0194599817751030
3. Mor N, Simonyan K, Blitzer A: Central voice production and pathophysiology of spasmodic dysphonia. Laryngoscope 128(1):177-183, 2018. doi:10.1002/lary.26655
4. Dharia I, Bielamowicz S: Unilateral versus bilateral botulinum toxin injections in adductor spasmodic dysphonia in a large cohort [published online ahead of print, 2019 Dec 14]. Laryngoscope 10.1002/lary.28457, 2019. doi:10.1002/lary.28457
